Marcus kleurt een 17e-eeuwse kaart van Zwolle gedetailleerd in: ‘Ik ben misschien nog de enige die dit doet’

oude kaart Zwolle
Marcus Laman met zijn ingekleurde kaart van Zwolle. Foto: Marcus Laman.

Hoe zag Zwolle er vroeger uit? Vraag dat maar aan Marcus Laman. Hij kleurde de oude Zwolse stadskaart uit 1649 gedetailleerd in. Dat levert bijzondere details op. Zo was de stad vroeger groener, maar ook viezer: het stonk hier dusdanig dat rijke Zwollenaren hun toevlucht zochten buiten de grachten. “Het is leuk om te zien hoe Zwolle veranderd is, maar ook nog steeds herkenbaar is”, vertelt Marcus.

Marcus doet eigenlijk wat afsetters (ja, met een s) deden in de zestiende en zeventiende eeuw: kaarten inkleuren. “Ik heb het beroep overgenomen en naar de moderne tijd getild, door het digitaal te doen”, zegt hij. Er komt geen penseel en waterverf aan te pas, maar een computer en een inkleurprogramma.

Liefde voor oude stadskaarten

Marcus’ interesse voor oude stadskaarten ligt in het verlengde van zijn werk als adviseur ruimtelijk erfgoed. “Ik heb een voorliefde voor oude stadskaarten. Door die interesse kwam ik er voor de coronacrisis achter dat je op het internet archieven met 17-eeuwse stadskaarten kan vinden. Die kaarten kun je downloaden.” Marcus is zelf een Leidenaar en kleurde als eerste kaart zijn eigen stad in. Het ging om een exemplaar uit 1600. “Die kaart was al deels ingekleurd, maar er zaten ook vlekken op. Hij was in mijn ogen nog niet af.”

Al gauw volgde andere steden. Marcus vindt het vooral leuk om te laten zien hoe een stad er vroeger uitzag. Gemiddeld maakt hij een kaart per maand, vaak in de avonduren na zijn werk. “Omdat ik het digitaal inkleur, kan ik heel ver inzoomen. Soms tot pixelniveau. Dat geeft een heel gedetailleerde weergave.” Hij vindt de oude, originele kaarten vaak maar flets. “Ik probeer een kaart sprekender en met heldere kleuren te maken.”

Tekst gaat verder onder de foto.

stadskaart Zwolle 1649
De originele stadskaart die Joan Blaeu in 1649 van Zwolle heeft gemaakt. Beeld: Marcus Laman.

Meer groen in Zwolle

Zwolle werd de 13e kaart die Marcus inkleurde. Hij gebruikte de stadskaart van Joan Blaeu uit 1649, die je hierboven ziet. “Het eindresultaat is verbluffend als je het vergelijkt met de zwart-witte stadskaart”, vindt hij. “Je gaat met heel andere ogen naar Zwolle kijken.” Wat Marcus vooral opviel aan de Hanzestad, was dat Zwolle vroeger veel groener was. “De kavels van de huizen hadden een soort binnentuin. Daar stonden vermoedelijk veel fruitbomen. Ook waren er veel aangelegde tuinen in de stad. Dat is in de loop van de eeuwen steeds meer verdwenen.” De binnentuinen werden vaak volgebouwd.

Ook de waterwegen vielen Marcus op. “Zwolle is geen grachtenstad zoals Leiden of Amsterdam, maar sommige karakteristieke waterlopen zijn inmiddels verdwenen. Alleen het Zwarte Water is nog zichtbaar.” De waterwegen verdwenen vooral in de 19e en 20e eeuw, bijvoorbeeld om de stad toegankelijker te maken voor voertuigen.

Hels kabaal en stanklucht

Echt een fijne plek om in de binnenstad van Zwolle te wonen was het volgens Marcus niet. “De steden waren enorm dichtbevolkt. Dat kwam door de grootte van gezinnen met soms wel twaalf kinderen. Het waren vaak kleine en niet-geïsoleerde woningen, dus het moet een enorm hels kabaal zijn geweest. Ook stonk het waarschijnlijk. Het was geen gezond leefklimaat.”

Wat hem ook opviel, was dat rijke mensen in Zwolle een buitenplaats hadden, net buiten de stadsgracht. “Bijvoorbeeld plekken waar ze groenten verbouwden. Ook zie je aangelegde tuinen en blekerijen. Er was dus een vlucht om even buiten de stadsgracht te verblijven. Mensen wilden toch even een frisse neus halen.” Zwolle was in die tijd nog lang niet de stad zoals we die nu kennen. “De steden begonnen zich pas in de tweede helft van de 19e eeuw uit te breiden.”

Roze dak

Marcus kleurt elk individueel boompje of dak in. Op elke kaart die hij maakt, vind je één dak dat roze is. “Het is iets eigens van mij”, legt hij uit. Spot jij het roze dak op de Zwolse kaart?

Tekst gaat verder onder de foto.

stadskaart Zwolle 1649
De ingekleurde Zwolse stadskaart uit 1649 van Marcus Laman. Beeld: Marcus Laman.

‘Ik ben waarschijnlijk de enige die dit doet’

Vroeger werden kaarten vaak niet zo gedetailleerd ingekleurd. Dat had een reden: volgens Marcus was het beroep afsetter in de 16e en 17e eeuw niet altijd een vetpot. “Sommigen konden ervan leven, maar een doorsnee afsetter kreeg een paar cent per prent. Een rij bomen werd vaak met een perceelstreep ingekleurd, dus niet altijd binnen de lijntjes.” Volgens de Leidenaar is het beroep afsetter zo goed als uitgestorven in Nederland. “Ik ben waarschijnlijk de enige in Nederland die dit nog doet.” Voor liefhebbers verkoopt hij zijn ingekleurde kaarten op een site.

Wat hebben we aan oude kaarten?

Kunnen we wat leren van de oude kaarten? Best veel, vindt Marcus. Bijvoorbeeld om de leefbaarheid voor een stad te verbeteren. “De kaarten van vroeger zijn een goede inspiratiebron voor nu. Er was bijvoorbeeld meer groen en het water kon beter wegstromen in de bodem in plaats van de huidige stenen.” Hij hoopt dat stedenbouwkundigen inspiratie putten uit de oude kaarten om een stad te verduurzamen.

Kaartenmakers en afsetters

In de 17e eeuw leefden er in Nederland veel kaartenmakers. Er werden niet alleen kaarten gemaakt van landen zoals Nederland, maar ook van gebieden en steden waarmee handel werd gedreven. Kaartenmakers konden er vaak een goede boterham mee verdienen, vooral dankzij de groeiende handelsmacht van de provincie Holland. “Stadskaarten waren het meest populair. Ze verschenen vroeger in een beperkte oplage en waren niet voor het grote publiek bestemd”, stelt Marcus. Een afsetter kleurde kaarten in. De meeste ambachtslieden verdienden er weinig mee, vaak maar enkele centen per kaart. Veel originele stadskaarten zijn tegenwoordig gedigitaliseerd.

Lees ook:

Meer in deze categorie

Zwollenaren

Ga naar “De favoriete plekjes in Zwolle van Harry: ‘Dit is voor mij een plek van rust en bezinning’”

De favoriete plekjes in Zwolle van Harry: ‘Dit is voor mij een plek van rust en bezinning’

Ga naar “Zwolse Jaap ontmoette zijn Colombiaanse man via Tinder: ‘Lange afstand was lastig’”

Zwolse Jaap ontmoette zijn Colombiaanse man via Tinder: ‘Lange afstand was lastig’

Ga naar “3 x Zwolse ervaringen op datingsapps: ‘Hij was véél kleiner dan hij zei’”

3 x Zwolse ervaringen op datingsapps: ‘Hij was véél kleiner dan hij zei’

In onze gids

Ga naar “Wayback Burgers Zwolle”

Wayback Burgers Zwolle

  • Diezerkade 10
  • Restaurants en horeca
  • Gesloten
wayback burgers zwolle
Ga naar “Soul Sisters Zwolle”

Soul Sisters Zwolle

  • Botterweg 12B
  • Restaurants en horeca
  • Gesloten
Ga naar “McDonald’s Zwolle-Noord”

McDonald’s Zwolle-Noord

  • Floresstraat 60
  • Restaurants en horeca
  • 07:00 - 01:00
mcdonaldszwollenoord

Nu geopend

Aanbiedingen

Ga naar “Satisfyer van € 49,95 voor € 24,98”

Satisfyer van € 49,95 voor € 24,98

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 30 januari 2022
Ga naar “Palmolive douche en haarverzorging van € 3,49 voor € 1”

Palmolive douche en haarverzorging van € 3,49 voor € 1

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 30 januari 2022
Ga naar “Broek € 9,99”

Broek € 9,99

  • Aldi
  • Geldig t/m 30 januari 2022
Ga naar “Davitamon en Bional** van € 20,58 voor € 10,29”

Davitamon en Bional** van € 20,58 voor € 10,29

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 30 januari 2022
Ga naar “AH Avocado € 0,99”

AH Avocado € 0,99

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 30 januari 2022

Vacatures

Ga naar “Directeur primair onderwijs”

Directeur primair onderwijs

  • Stichting Openbaar Onderwijs Zwolle en Regio (OOZ)
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Gastvrouw/gastheer”

Gastvrouw/gastheer

  • Randstad
  • Fulltime
Ga naar “Docent 2e graads”

Docent 2e graads

  • Randstad
  • Fulltime
Ga naar “Cateringmedewerker”

Cateringmedewerker

  • Randstad
  • Parttime
Ga naar “redacteur”

redacteur

  • CGMV
  • Parttime