Binnenkijken in de Zwolse gevangenis: ‘Het is net een klein dorp binnen de muren’

Door Merel Revet 21 januari 2019

Veel Zwollenaren weten dat er een gevangenis in onze Hanzestad zit, maar verder hoor/lees je er weinig over. Daarom vonden wij het de hoogste tijd om een kijkje te nemen in de penitentiaire inrichting (PI) Zwolle.

Deze ‘binnenkijker’ verloopt toch iets anders dan gewoonlijk. Waar we normaal binnen vijf minuten aan de koffie zitten, moeten we hier door een strenge veiligheidscontrole. Paspoort afgeven bij de beveiliging, onze telefoons in een kluisje, tassen door een scan en zelf tot slot door een metaaldetectiepoortje. Pas daarna kunnen we beginnen aan onze rondleiding door het gigantische gebouw.

PI Zwolle

De dames die ons alles vertellen over het leven binnen de muren van de Zwolse gevangenis zijn Elma van de afdeling arbeid en Sanne van de medische dienst, beiden werkzaam in het ‘mannengedeelte’. Op het terrein is ook een vrouwengevangenis, een huis van bewaring, een penitentiair psychiatrisch centrum en een aantal GHB-cellen. Dit maakt Zwolle uniek, omdat er maar weinig plekken zijn waar de mannen- en vrouwengevangenis op één locatie zit. Uiteraard zijn beide groepen wel van elkaar gescheiden.

Eén van de arbeidruimtes |Foto: indebuurt Zwolle

Arbeid

De gedetineerden volgen dagelijks een strak programma waar je niet van mag afwijken. “Eén van de vaste onderdelen is arbeid, vier uur per dag”, zegt Elma. “De werkzaamheden zijn verschillend, maar over het algemeen heel erg praktisch. Een specifieke taak voor de vrouwengevangenis: het inpakken van de welkomstpakketjes die je krijgt bij een groot vakantiepark.”

De anderen werkzaamheden worden uitgevoerd door mannen én vrouwen, zoals het inpakken van aluminium schalen en het bij elkaar binden van metaal of houten stokken die naar de bouwmarkt gaan. Voor de arbeid krijgen de gedetineerden een uurloon van €0,76 per uur waarmee ze één keer per week boodschappen kunnen bestellen.

De recreatieruimte in de mannengevangenis |Foto: indebuurt Zwolle

Recreatie

Naast arbeid zijn er verschillende vaste programmaonderdelen waar de deelnemers aan mee moeten doen. Zo sporten ze meerdere keren per week, puur om fit te blijven en om met emoties om te gaan. Daarnaast gaan ze dagelijks een uurtje naar buiten (op een speciaal pleintje binnen de muren), mogen ze twee keer per week bezoek ontvangen en hebben ze recreatietijd. Tijdens die momenten zijn de celdeuren open en mogen de gedetineerden rondlopen over hun eigen afdeling. Dit is meestal één gang met een recreatieruimte waar ze kunnen koken of bij elkaar kunnen zitten. Om kwart voor vijf ’s avonds moet iedereen naar zijn/haar cel, tot half acht de volgende ochtend.

Medische dienst in de mannengevangenis |Foto: indebuurt Zwolle

Medische zorg

De PI Zwolle heeft twee medische afdelingen, één voor de mannen en één voor de vrouwen. Hier wordt iedereen geholpen door een verpleegkundige. Gevangeniszuster Sanne vertelt ons dat zij de eerste is die een patiënt ziet – samen met de andere verpleegkundigen in haar team. “De verpleegkundige maakt de inschatting of iemand met spoed gezien moet worden door de huisarts of dat het nog even kan wachten. Niet alle zorg kan worden geboden binnen de PI. Indien nodig kan een gedetineerde door de huisarts worden doorverwezen naar een specialist in een regulier ziekenhuis. Zo’n ziekenhuisbezoek gebeurt altijd onder begeleiding van beveiligingspersoneel. Overplaatsing naar een penitentiair ziekenhuis (in Scheveningen) is ook mogelijk.”

Gedetineerden die iemand van het medische team willen spreken (huisarts, psycholoog/psychiater of tandarts) moeten hier aanvraag voor doen via een briefje. Ze kunnen aangeven wat hun klacht is en daarna besluit Sanne met haar collega’s welke personen welke hulp nodig hebben.

De bezoekersruimte |Foto: indebuurt Zwolle

Bezoek ontvangen

De gedetineerden leven behoorlijk afgezonderd van de buitenwereld. Het grootste gedeelte van de tijd brengen ze door in hun eigen cel, verder komen ze in de arbeidsruimte en de recreatiezaal op hun eigen afdeling. Contact met de buitenwereld hebben gedetineerden een aantal keren per week. De afdeling die wij bezochten heeft drie telefooncellen, waarvan gedetineerden tijdens recreatiemomenten gebruik kunnen maken. Als de hele afdeling vol is betekent dat er drie telefoons beschikbaar zijn voor dertig personen, dus de tijd die ze daadwerkelijk met hun naasten kunnen bellen is beperkt.

Twee keer per week mogen de ‘gewone gedetineerden’ één uur bezoek ontvangen, gedetineerden in het huis van bewaring hebben slechts één bezoekmomentje. De bezoekuren vinden plaats in de bezoekersruimte waar ze onder toezicht met elkaar kunnen praten (zie foto).

Leven in de gevangenis

Het leven in de gevangenis is beperkt en gedetineerden hebben weinig vrijheid; een soort klein dorp binnen de muren, aldus Sanne en Elma. Er gelden strenge regels waar iedereen zich aan moet houden. De plekken die wij bezochten zijn zo ongeveer alle plekken waar een gedetineerde mag komen tijdens zijn/haar tijd in de gevangenis. En waar wij ’s avonds weer lekker naar huis gaan, blijven zij daar. Achter gesloten deuren.

Meer foto’s:

De ruimte waar via een scherm korte rechtszaken gehouden worden, bijvoorbeeld voor een vervoegde vrijlating. |Foto: indebuurt Zwole
De luchtplaats |Foto: indebuurt Zwole
De recreatieruimte |Foto: indebuurt Zwole
De twee telefooncellen |Foto: indebuurt Zwole
Een avondmaaltijd in de gevangenis |Foto: indebuurt Zwole
Eén van de cellen |Foto: indebuurt Zwole
Eén vana de cellen |Foto: indebuurt Zwole
Het luikje waardoor 's nachts gecommuniceerd wordt met gedetineerden |Foto: indebuurt Zwole
Het voedselpakket dat een gedetineerden krijgt als hij de gevangenis inkomt |Foto: indebuurt Zwole

Elma en Sanne werken in de Zwolse gevangenis: ‘Het is een uitdagende baan’

Werken in de gevangenis is geen doorsnee baan. En tóch droomde Sanne al jaren van werken met gedetin...

adv.