Toen in Zwolle: voor 12 cent met de paardentram door de binnenstad

Je kunt het je bijna niet voorstellen, maar vroeger kon je met de paardentram door Zwolle reizen. De tram bestond van 1885 tot 1919 en was razend populair: de route werd alsmaar uitgebreid, zodat belangrijke plaatsen in Zwolle bereikbaar waren.

Een paardentram is een tram die – het woord zegt het al – wordt voortgetrokken door bijna altijd een paard. In dit artikel lees je alles over de komst van de paardentram, de vele uitbreidingen en de uiteindelijke sluiting van het vervoersmiddel in Zwolle.

1885: opening van de eerste tramweg

Een dag na de feestelijke opening op 16 juli 1885 was het zover: de eerste wagen reed over de nieuwe, Zwolse tramweg. De weg begon bij het Katerveer en eindigde bij de tegenwoordige Harm Smeengekade. Een ritje kostte 12 cent. Klinkt goedkoop, maar dat was in die tijd redelijk duur. Een ritje vanuit het Katerweer was in die tijd wel een goede manier om snel naar de binnenstad te komen.

Was de tram er nog niet? Vlakbij de halte was een bakkerij in een boerderij gevestigd. De familie Ramaker bakte daar lekkere broodjes, stelt het Historisch Centrum Overijssel.

tram Zwolle
De tram bij het Katerveer, rond 1910. Foto: Historisch Centrum Overijssel.

1885: uitbreiding naar Luttekestraat

Al gauw, in hetzelfde openingsjaar van de paardentram, werd de tramweg doorgetrokken naar de Grote Markt. De weg liep via de Kamperstraat en Luttekestraat. Op deze prentenkaart is de paardentram vanaf het begin van de Luttekestraat, vanaf de Voorstraat, te zien. Zie je ook de scherpe bocht op de foto? Dat was nogal een ding in Zwolle. Daarover later meer.

tram Zwolle
De Luttekestraat vanaf het kruispunt met de Kamperstraat en Blijmarkt in de richting van het centrum, rond 1900. Foto: Historisch Centrum Overijssel.

En naar de Grote Markt

Het is gek om voor te stellen, maar de paardentram ging vroeger dwars over de Grote Markt. Waar je stadscafé Blij ziet, zat vroeger Sociëteit de Harmonie. In die tijd vond op de Grote Markt ook de Zwolse melkhandel plaats. Was je in die tijd melkboer, dan moest je vaak langs de voorgevel van De Harmonie staan.

Grote Markt Zwolle
Grote Markt in Zwolle, ergens tussen 1907 en 1910. Foto: Historisch Centrum Overijssel.

1889: uitbreiding naar station

In 1889 werd het tramnet uitgebreid en twee jaar later geopend. Je kon nu ook met de tram van het station door de andere kant van de Luttekestraat, langs de gracht en de tegenwoordige Burgemeester van Rooijensingel. Een ritje van de Grote Markt naar het Zwolse station kostte in die tijd 7,5 cent. Het schijnt dat de rit weinig werd gebruikt. Men vond de afstand te kort en het kaartje te duur. Alleen als het regende werd de lijn veel gebruikt.

tramlijn Zwolle
De Grote Markt en Diezerstraat, rond 1910-1913. Foto: Historisch Centrum Overijssel.

1893: uitbreiding naar de Brink

In 1893 was er weer een uitbreiding van het tramnetwerk. De Zwolse gemeenteraad wilde dat de tram naar de Brink zou gaan, omdat daar ook een nieuw stoomtramstation werd gebouwd. Bij de Brink kon je zo overstappen van een paardentram op een stoomtram.

De nieuwe route van de paardentram zag er als volgt uit. Vanaf de Diezerstraat kon je langs de Brink, door naar het Sophia ziekenhuis aan de Rhijnvis Feithlaan. Een ritje van de Grote Markt naar het ziekenhuis kostte zo’n 10 cent.

tram Zwolle
Foto: Gezicht op de Diezerpoortenplas in de richting van de Stenen pijp, rond 1900. Foto: Historisch Centrum Overijssel.

Pas op, gevaarlijke bocht

De bocht tussen de Kamperstraat en Luttekestraat was jarenlang een ding in Zwolle. De bocht was zo scherp dat de wagens er hinder door ondervonden. Er ontspoorde weleens een rijtuig en ook reizigers hadden klachten. Daarom besloot men in 1907 de rails te verleggen, langs de Emmawijk en over de Nieuwe Havenbrug.

Bijzonder detail: net als op de tegenwoordige bussen werd er vroeger al reclame geplaatst op de paardentram. Op de foto hieronder maakt J. Zijlstra Hzn. reclame voor zijn winkel in koloniale waren en eetwaren.

tram Zwolle
Het begin van de Luttekestraat vanaf de Voorstraat, met de paardentram, rond 1912. Foto: Historisch Centrum Overijssel.

1919: einde van de Zwolse paardentram

In 1919 had de Zwolsche Tramwegmaatschappij, de ZTM, over het jaar 1918 1000 gulden verlies geleden. De gemeente wilde niet helpen en weigerde de subsidie die ze kregen te verhogen. Na 34 jaar reed de paardentram op 7 augustus 1919 voor de laatste keer. Het spoor is vrijwel overal verwijderd.

Grote Markt Zwolle
Panoramafoto van de noordzijde van de Melkmarkt en de Grote Markt, met rails van de paardentram, en het begin van de Diezerstraat, rond 1904. Foto: Historisch Centrum Overijssel.

Lees ook:

Meer in deze categorie

Toen in Zwolle

Ga naar “Hier in Zwolle kun je dauwtrappen (en dauwvaren) met Hemelvaart”

Hier in Zwolle kun je dauwtrappen (en dauwvaren) met Hemelvaart

Vreugderijkerwaard
Ga naar “Toen in Zwolle: zo kwam bioscoop De Kroon aan zijn naam”

Toen in Zwolle: zo kwam bioscoop De Kroon aan zijn naam

bioscoop de kroon
Ga naar “Toen in Zwolle: zo zagen bekende Zwolse restaurants er vroeger uit”

Toen in Zwolle: zo zagen bekende Zwolse restaurants er vroeger uit

In onze gids

Ga naar “Wayback Burgers Zwolle”

Wayback Burgers Zwolle

  • Diezerkade 10
  • Restaurants en horeca
  • Gesloten
wayback burgers zwollewayback burgers zwolle

Aanbiedingen

Ga naar “Uittrekbaar windscherm € 64,95”

Uittrekbaar windscherm € 64,95

  • Action
  • Geldig t/m 24 mei 2022
Ga naar “Volkswagen trolley € 34,95”

Volkswagen trolley € 34,95

  • Action
  • Geldig t/m 24 mei 2022
Ga naar “Olijfboom € 12,49”

Olijfboom € 12,49

  • Lidl
  • Geldig t/m 29 mei 2022
Ga naar “Baltimore led-schijnwerper € 7,95”

Baltimore led-schijnwerper € 7,95

  • Action
  • Geldig t/m 24 mei 2022
Ga naar “Tristar airconditioner € 179,00”

Tristar airconditioner € 179,00

  • Action
  • Geldig t/m 24 mei 2022

Vacatures

Ga naar “Magazijnmedewerker / (aankomend) verkoopmedewerker”

Magazijnmedewerker / (aankomend) verkoopmedewerker

  • Warmteservice Zwolle
  • Fulltime/Parttime

Topper

Ga naar “Associate Business Banking, regio Noord-Oost”

Associate Business Banking, regio Noord-Oost

  • Stichting Kringloop Zwolle
  • Fulltime/Parttime
StichtingKringloopZwolle
Ga naar “Demand Planner”

Demand Planner

  • IKEA Zwolle
  • Fulltime/Parttime
IKEA Zwolle
Ga naar “Medewerker klantenservice bij Essent”

Medewerker klantenservice bij Essent

  • Adecco
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Verkoopmedewerker”

Verkoopmedewerker

  • Tuinland Zwolle
  • Fulltime/Parttime
tuinlandzwolle

Agenda

Ga naar “Zwolle krijgt een nieuw Broodfonds voor ondernemers”

Zwolle krijgt een nieuw Broodfonds voor ondernemers

  • Broodfonds
  • 21 juni 2022

Topper

Ga naar “Lezing Frank Krake: ‘De grootste bankoverval aller tijden’”

Lezing Frank Krake: ‘De grootste bankoverval aller tijden’

  • Waanders In de Broeren
  • 2 juni 2022

Topper

Ga naar “Vrijmiboot zwolle”

Vrijmiboot zwolle

  • 3 juni 2022
vrijmiboot Zwollevrijmiboot Zwolle
Ga naar “Mindful walk & cycling Zwolle”

Mindful walk & cycling Zwolle

  • 12 juni 2022
Mindful walk cyclingMindful walk cycling
Ga naar “Symphonica Stadshagen”

Symphonica Stadshagen

  • 25 juni 2022
openluchtconcert Zwolle