Voor eens en voor altijd: waar komt nou de term Blauwvinger vandaan?

Grote Markt, ca. 1915. Foto: Collectie Overijssel.

Een inwoner van Zwolle wordt ook wel een Blauwvinger genoemd. Het verreweg meest bekende verhaal is dat Zwollenaren zo worden genoemd, omdat ze bij de verkoop van een klokkenspel aan Kampen dagenlang met muntgeld hun vingers blauw telden. Maar hoe serieus is dat verhaal?

Tegenwoordig wordt de term Blauwvinger door veel Zwollenaren niet meer als scheldnaam, maar als geuzennaam beschouwd. Zo zijn er elke zomer de Blauwvingerdagen – een van de grootste braderieën van Nederland -, zijn er Zwolse verenigingen met ‘Blauwvingers’ in de naam en is er zelfs Blauwvinger-ijs. Maar waar komt die term Blauwvinger vandaan?

Blauwe vingers, of toch niet?

Er zijn meerdere verklaringen. Het verreweg meest bekende verhaal ken je waarschijnlijk wel en houdt verband met de rivaliteit van Zwolle en Kampen. Kampenaren moesten ooit bij de koop van een Zwols klokkenspel veel te veel geld betalen, zo vonden ze. Bovendien zou het klokkenspel volgens de Kampenaren beledigende liedjes klingelen.

De Kampenaren wilden best betalen, mits zij bepaalden dan hoe het bedrag werd betaald. Om Zwollenaren een poepie te laten ruiken, kwamen zij met een berg munten op de proppen. Zodoende moesten Zwollenaren dagenlang hun vingers blauw tellen. Vandaar de naam dus.

Historische theorie

Volgens een aantal historici en schrijvers klopt dit verhaal niet. Historicus Jona Lendering noemt het op geschiedeniswebsite Historiek zelfs een ‘broodjeaap’-verhaal. Zijn theorie begint eveneens bij Zwolle en Kampen, twee steden die aan het begin van de zestiende eeuw trouw waren verschuldigd aan de bisschop van Utrecht. Zwolle was niet zo blij met deze bisschop, omdat hij niet kon voorkomen dat Kampen alsmaar tol mocht heffen op de IJssel. Mede vanwege deze kwestie liep Zwolle in 1521 over naar de hertog van Gelre, Karel van Egmont.

Maar in 1524 wilden Zwollenaren weer terug naar hun oude bisschop van Utrecht. Karel wilde daar een stokje voor steken en kwam hoogstpersoonlijk naar Zwolle. Toen hij op 4 maart de stad door de Sassenpoort binnenkwam, lieten poortwachters het valhek neervallen. Daarna sloten ze de buitenpoort. Zo zat de hertog gevangen. De volgende dag mocht hij vertrekken, mits hij erkende dat Zwolle zijn eigen gang mocht gaan. Omdat de Zwollenaren tot twee keer toe meineed pleegden (eerst tegenover de bisschop van Utrecht en later tegenover hertog Karel), staan ze bekend als Blauwvingers.

Blauwvingers als scheldnaam

Jan ten Hove, die in 2005 een boek over de geschiedenis van Zwolle schreef, vult aan dat in die periode Zwollenaren in buurtsteden uit werden gescholden voor (onder meer) Blauwvingers. De Zwollenaren klaagden hier enorm over, blijkt volgens Ten Hove uit diverse documenten uit die tijd. Het woord komt volgens het tijdschrift Eigen Haard (1909) al uit 1522, toen Zwollenaren in 1521 niet trouw bleven aan hun landsheer, de bisschop van Utrecht.

Samengevat: veel historische verklaringen laten dus zien dat de valse beloftes die Zwolle in het verleden deed, ervoor zorgden dat Zwollenaren aan de spotnaam Blauwvingers worden herinnerd. Leuk detail: dat we ons afvragen waar die naam vandaan komt, is niet alleen van deze tijd, zoals je in het kopje hieronder kan lezen.

Blauwe vingers of toch niet?

Vroeger hielden Zwollenaren zich ook bezig met waar de naam Blauwvingers vandaan komt. In bijvoorbeeld een krantenartikel van mei 1925 van het Overijsselsch dagblad werd het verhaal van de blauwe vingers ook aangestipt. De secretaris van ‘Overijnsolsch Regt en Geschiedenis’ ontkrachtte het verhaal en vertelde grotendeels dezelfde theorie die ook de hierboven genoemde historici en schrijvers aanhouden. Ook in bijvoorbeeld 1938 kwamen de verschillende theorieën ter sprake. De Tijd, een godsdienstig-staatkundig dagblad, schreef in dat jaar dat het verhaal van de blauwe vingers ‘behoort tot het rijk der fabelen’.

Lees ook:

Meer in deze categorie

Mysteries

Ga naar “Flits! Of toch niet? Waarom deze Zwolse flitspaal in 2009 ingepakt was”

Flits! Of toch niet? Waarom deze Zwolse flitspaal in 2009 ingepakt was

flitspaal sinterklaas
Ga naar “Mysterie oplost: waarom op sommige prullenbakken in Zwolle een ring zit”

Mysterie oplost: waarom op sommige prullenbakken in Zwolle een ring zit

doneerring Zwolle
Ga naar “Zwolle heeft heel wat frietzaken: dit is het verschil tussen een cafetaria en een snackbar”

Zwolle heeft heel wat frietzaken: dit is het verschil tussen een cafetaria en een snackbar

la bamba zwolle

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “op alles van Leifheit”

op alles van Leifheit

  • Geldig t/m 4 december 2022
Ga naar “Blond Amsterdam Holland Glorie servies van € 9,95 voor € 7,46”

Blond Amsterdam Holland Glorie servies van € 9,95 voor € 7,46

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 4 december 2022
Ga naar “Sylvie Meis luxe pyjama € 17,99”

Sylvie Meis luxe pyjama € 17,99

  • ALDI
  • Geldig t/m 4 december 2022
Ga naar “Bordenset Luipaard voor € 39,95”

Bordenset Luipaard voor € 39,95

  • Action
  • Geldig t/m 29 november 2022
Ga naar “McGregor horloge voor € 6,95”

McGregor horloge voor € 6,95

  • Action
  • Geldig t/m 29 november 2022

Vacatures

Ga naar “Administratief medewerker Douane”

Administratief medewerker Douane

  • Driessen
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Consulent mens en werk”

Consulent mens en werk

  • Driessen
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Administratief medewerker”

Administratief medewerker

  • Randstad
  • Fulltime
Ga naar “Coördinator Onderhoud! In deze veelzijdige functie ben je verantwoordelijk voor de regie en coördinatie van het planmatig onderhoud.”

Coördinator Onderhoud! In deze veelzijdige functie ben je verantwoordelijk voor de regie en coördinatie van het planmatig onderhoud.

  • Effectus-HR namens Woningstichting Openbaar Belang
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Planner”

Planner

  • Tempo-Team
  • Fulltime

Agenda

Ga naar “Kerstmarkt in Zwolle”

Kerstmarkt in Zwolle

  • T/m 23 dec
kerstmarkt Zwollekerstmarkt Zwolle
Ga naar “Collect-a-Con Zwolle”

Collect-a-Con Zwolle

  • 3 december 2022
pokemon
Ga naar “Kerstmarkt Westenholte”

Kerstmarkt Westenholte

  • 14 december 2022
Zwolse-kerstmarkten-zwolle
Ga naar “Midwinter Spooktocht”

Midwinter Spooktocht

  • Van 17 dec t/m 18 dec
Midwinter spooktochtMidwinter spooktocht
Ga naar “Swolsche lichtjestocht”

Swolsche lichtjestocht

  • 11 december 2022
fietslichtjestocht