Mysterie opgelost: daarom spreken we Wijthmen in Zwolle met ‘ie’ uit

wijthmen
Een plaatsnaambordje van Wijthmen. Foto: Google Maps

We kennen Wijthmen allemaal van de Wijthmenerplas, maar ook als kleine buurtschap in Zwolle. De naam heeft een bijzondere uitspraak. Want iedereen spreekt het uit als Wiethmen terwijl er een ‘ij’ staat. Waarom is dat eigenlijk? We zochten het voor je uit.

Wijthmen is een buurtschap van de wijk Marsweteringlanden in het zuidoosten van Zwolle. Voorheen was Wijthmen een dorp en hoorde het in de jaren zestig nog tot de voormalige gemeente Zwollerkerspel. Sinds het onder de gemeente Zwolle valt zijn er woningen bijgebouwd, maar de plek voelt volgens de gemeente nog steeds als een dorp.

De tekst gaat verder onder de foto.

Bron: © 2008, Centraal Bureau voor de Statistiek / Topografische Dienst Kadaster, CC BY-SA 3.0 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0, via Wikimedia Commons

Karolingische tijd

Voordat we antwoord kunnen geven op de brandende vraag, moeten we een heel stuk terug in de tijd. Want hoewel de dekzandruggen in de omgeving van Wijthmen al sinds de prehistorie zijn bewoond, is de Zwolse buurtschap volgens Wijthmen.nl vermoedelijk in de Karolingische tijd (750-900) ontstaan. De bewoners vielen onder het gezag van de Franken en zagen een ontwikkeling ontstaan die gepaard ging met nieuwe organisatievormen en een bevolkingsgroei.

Nieuwe plaatsnamen

Een aanwijzing voor deze ontwikkeling was dat nieuwe delen van het Frankische Rijk vroegmiddeleeuwse plaatsnamen kregen met de uitgang -heem (woonstede of huis) of een verbastering daarvan zoals -em of -um. Dit zien we anno 2022 nog terug in Berkum, Ittersum, Windesheim en dus in Wijthmen.

Wie is Wido

Vroeger kreeg het eerste lid van nederzettingsnamen de naam van een persoon. Bij Wijthmen zou dit bijvoorbeeld gaan over een naam als Wido, Wite, Wyt of Wytse. Er zijn echter geen geschreven bronnen uit die periode waarin een Wido of Wite wordt genoemd. Het zou een gezaghebbende in die gemeenschap kunnen zijn geweest.

De tekst gaat verder onder de foto.

Wijthmenerplas
Wijthmenerplas. Foto: Google Maps

Is het ‘ij’ of ‘ie’?

Maar de oorsprong verklaart niet waarom we de ‘ij’ uitspreken als ‘ie’. Daar kan Onze Taal een handje bij helpen. Terug naar de Middeleeuwen: toen werden woorden als ‘prijs’ en ‘schijnen’ geschreven als ‘prise’ en ‘schinen’. Om in de schrijftaal duidelijker te maken dat het ging om een lange ‘i’, werd deze letter verdubbeld: ‘priise’ en ‘sc(h)iint’. Uiteindelijk kreeg deze tweede ‘i’ een haaltje en werd het een ‘j’.

De uitspraak ‘ei’

De letter ‘ij’ bestaat niet in ons alfabet, maar wel de letter ‘y’. Jarenlang waren de ‘ij’ en ‘y’ ook inwisselbaar. Dat is ook een reden waarom we soms nog ‘Wythmen’ schrijven. Uiteindelijk werd de combinatie ‘ij’ uitgesproken zoals ‘ei’, en dus niet meer zoals ‘ie’. Dat verklaart waarom we Wijthmen schrijven, maar uitspreken als ‘Wiethmen’. Mysterie opgelost!

Lees ook:

Meer in deze categorie

Mysteries

Ga naar “Zo ver is het rijden van Zwolle naar het het zuidelijkste en westelijkste punt van Nederland”

Zo ver is het rijden van Zwolle naar het het zuidelijkste en westelijkste punt van Nederland

grenspaal
Ga naar “Mysterie opgelost: dit is waarom er vier opvallende boeien drijven in de Zwolse grachten”

Mysterie opgelost: dit is waarom er vier opvallende boeien drijven in de Zwolse grachten

Boeien Zwolle
Ga naar “IJssel, Zwarte Water, Almelose Kanaal: dit zijn de verschillen tussen de Zwolse waterwegen”

IJssel, Zwarte Water, Almelose Kanaal: dit zijn de verschillen tussen de Zwolse waterwegen

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “Satisfyer van € 24,99 voor € 12,50”

Satisfyer van € 24,99 voor € 12,50

  • Geldig t/m 21 augustus 2022
Ga naar “Dekbedovertrek* vanaf € 11,99”

Dekbedovertrek* vanaf € 11,99

  • Geldig t/m 21 augustus 2022
Ga naar “BK Select pannen 50% korting”

BK Select pannen 50% korting

  • Geldig t/m 14 augustus 2022
Ga naar “AH Galia- of cantaloupemeloen Los € 1,89”

AH Galia- of cantaloupemeloen Los € 1,89

  • Geldig t/m 14 augustus 2022
Ga naar “Alle Spa Fruit 1.25 literflessen van € 1,89 voor € 1”

Alle Spa Fruit 1.25 literflessen van € 1,89 voor € 1

  • Geldig t/m 14 augustus 2022

Vacatures

Ga naar “Hospitality medewerker”

Hospitality medewerker

  • bijHanZ
  • Fulltime
bijhanzzwolle

Topper

Ga naar “Junior monteur”

Junior monteur

  • Veneta.com
  • Fulltime
Veneta Zwolle vacatureVeneta Zwolle vacature

Topper

Ga naar “Afwasser”

Afwasser

  • Librije
  • Fulltime

Topper

Ga naar “doktersassistent huisartsenpraktijk”

doktersassistent huisartsenpraktijk

  • Randstad
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Horeca Team Manager”

Horeca Team Manager

  • IKEA B.V.
  • Fulltime/Parttime

Agenda

Ga naar “Het Land van OAK – wijnfestival mét biertuin, buitenbios en meer”

Het Land van OAK – wijnfestival mét biertuin, buitenbios en meer

  • Wijnbar OAK
  • Van 26 aug t/m 28 aug

Topper

Ga naar “Collect-a-Con Zwolle”

Collect-a-Con Zwolle

  • 3 december 2022
pokemon
Ga naar “Stadshagenfestival”

Stadshagenfestival

  • 27 augustus 2022
StadshagenfestivalStadshagenfestival
Ga naar “Wandeling door Zwolle met stadsgids (6 t/m 12 jr)”

Wandeling door Zwolle met stadsgids (6 t/m 12 jr)

  • Van 14 aug t/m 17 aug
Sassenstraat sassenpoort
Ga naar “Muziek aan het Plein”

Muziek aan het Plein

  • Van 14 aug t/m 9 okt