Bert dook vijf jaar in de archieven: ‘De Eerste Wereldoorlog, dat heeft Woerden echt wel gevoeld’

Door Sylvia Vos 13 september 2018

2.100 militairen kwamen naar Woerden tijdens de Eerste Wereldoorlog. Dat was in één keer 25% meer bevolking. Allemaal mannen die ook nog eens niet veel te doen hadden, want we waren neutraal dus we vochten niet mee… ” Dat is feest geweest hoor.” Vijf jaar lang deed Bert van Elk in archieven onderzoek naar Woerden tijdens WO I en ontdekte hij van alles. Hij schreef er een boek over en dat wordt zaterdag gepresenteerd: Woerden en de Wereldbrand.

Bert van Elk (60) is geboren en getogen Woerdenaar. Hij groeide op bij de Asterstraat en daar had je de Wagenloodsen. Dat bestond uit vijf gebouwen bij elkaar waar militaire goederen werden opgeslagen. “En dan heb je nog de kazerne, het Exercitieveld, het Arsenaal, Defensie-eiland en waar nu de Scheepsjongens zitten, had je nog een loods. Er is zóveel defensieverleden in Woerden. Het was gewoon journalistieke nieuwsgierigheid dat ik daar meer van wilde weten.”

In 1977 startte Bert als journalist voor de Woerdense Courant, daarna werkte hij voor kranten van de Sijthoff pers en uiteindelijk ging hij schrijven voor het Ministerie van Defensie. “Ik ging bijvoorbeeld mee op uitzending naar Joegoslavië en schreef dan verhalen voor het personeelsblad van het ministerie.”

(Tekst loopt verder onder de foto)

Varen met Romeins Schip Woerden Defensie-eiland
Defensie-eiland, vroeger bekend als ‘Het Magazijn’, de kazerne, het arsenaal; Woerden heeft een enorm defensieverleden. Foto: indebuurt Woerden

Het was echter niet voor zijn werk dat hij op onderzoek uitging. “Dat was gewoon voor mijn eigen plezier.” Net als een studie geschiedenis die hij deed naast zijn werk. “Ik heb altijd al een fascinatie gehad voor de Eerste Wereldoorlog. Dat combineerde hij met zijn liefde voor Woerden. “Ik ben hier geboren en getogen en ik ga hier ook dood.”

‘Woerden kreeg er in één klap 2.100 stadsgenoten bij’

En dus dook hij allerlei archieven in, vijf jaar lang. Dat zal lang niet iedereen in de oren klinken als een leuke klus, maar Bert genoot ervan. Vooral als hij weer iets leuks ontdekte. Want we deden als Nederland dan niet mee aan de oorlog, maar dat betekent niet dat we er niets van hebben gemerkt. “Woerden heeft het wel degelijk gevoeld, hoor.”

Feest

“Zo kreeg de stad er in één klap 2.100 stadsgenoten bij. Op een bevolking van 6.000 mensen is dat nogal wat hè. Allemaal mannelijke soldaten, die ook nog eens niet zoveel te doen hadden, want we vochten niet mee. Nou dat is een feest geweest hoor.”

Bert van Elk Woerden Fragment uit Woerden en de Wereldbrand 1914-1918
Fragment uit Woerden en de Wereldbrand 1914-1918

Zo dook Bert in archieven van de gemeente om te zien wat voor soort boetes er opgelegd moesten worden, omdat er dingen gebeurden die niet door de beugel konden. Dat waren veel militaire feitjes, zoals brutaal zijn tegen meerderen en desertie, maar hij las ook over serieuzer zaken. Bijvoorbeeld soldaat de S. uit Woerden, die werd opgepakt voor moord/doodslag op ene M. die hij de halsslagader zou hebben doorgesneden.

Soep uit de brouwketel van Het Klooster

De militairen zaten in die tijd werkelijk overal in de stad. “Woerden lag gewoon hartstikke gunstig, nog steeds natuurlijk. Want met de trein, via het water of via de Leidsestraatweg, kwam je overal heel snel. En er was nog iets”, vertelt Bert. “De nieuwe Hollandse waterlinie. Die verdedigingslinie was opgetrokken ten westen van Utrecht. Maar munitieopslag en dergelijke wilden ze natuurlijk niet op de eventuele gevechtsgrens hebben. Dus die werden verder landinwaarts opgeslagen. In Woerden dus.”

Bert van Elk Woerden Fragment uit Woerden en de Wereldbrand 1914-1918
Fragment uit Woerden en de Wereldbrand 1914-1918

Ze zaten bij mensen thuis, in het toenmalige pensionaat waar nu De Beuk staat, op de Leidsestraatweg, in het Klooster, in kerken. In het klooster werd trouwens in de eerste periode voor eten gezorgd, ontdekte Bert. “Daar stonden twee hele grote brouwketels van de monniken. Die werden leeggegooid en daar werd soep in gemaakt. Dat was op een plek van het Klooster dat er nu niet meer is, op het parkeerterrein ernaast.”

‘Doe niet zo druk mensen, het komt allemaal goed’

Allerlei bijzondere en leuke weetjes en feitjes die Bert ontdekte, stopte hij in zijn boek, dat zaterdag om half elf bij Libris in de Voorstraat wordt gepresenteerd. En hij trok er ook in bredere zin een lering uit, vertelt hij. “Mensen veranderen niet. Woerden verandert niet. Wat toen misging, gaat nu nog steeds mis. Dus wind je niet zo op.”

Alles komt goed

Die relativering komt van het onderzoeken van historie, legt hij uit. Die je krijgt als je historie onderzoekt. Je krijgt een wat breder perspectief. Je ziet dat een grote gebeurtenis eventjes veel impact heeft, maar dat er na langere tijd maar weinig door verandert. Dus dat heb ik geleerd: “Doe niet zo druk mensen, het komt allemaal goed. Da’s toch lekker hè.”

Wie geïnteresseerd is kan het boek (zolang de voorraad strekt) vanaf zaterdag 15 september kopen bij de verschillende Woerdense boekhandels. Of online via deze site.

Woerdenaar van de Week

Afgelopen week hadden we een gesprek met Anita Jordan over haar zoontje Owen, die overleed aan hersenstamkanker en het evenement dat dit weekend werd gehouden. Daarmee wordt geld ingezameld voor onderzoek, want er is nog altijd geen behandeling. Haar verhaal lees je hier:

Owen Jordan Friends4Owen Dinner4Owen

Zondag kun je dineren voor Owen; de dappere jongen die niet ouder werd dan 8

Is dit de meest bijzondere Woerdenaar van de week tot nu toe? Waarschijnlijk wel. Het interview is n...

adv.