Mysteries opgelost: zo ziet de Joodse begraafplaats aan de Westdam eruit

Joodse begraafplaats Woerden Westdam
Foto: indebuurt Woerden

In de rubriek ‘Woerdense mysteries’ lossen we elke week een Woerdens raadsel op. Dingen die je altijd al had willen weten of dingen waarvan je nog niet eens wist dat je ze wilt weten. Deze week duiken we in de wereld achter dit muurtje aan de Westdam. De meeste mensen weten wel dat dit een Joodse begraafplaats is. Maar waarom ligt het daar eigenlijk? Waarom kun je er niet in? En hoe ziet het eruit?

Op de redactie van indebuurt kijken we uit op groen, bomen, water en een stenen muur in het Westdampark. Elke dag weer staan er mensen op hun tenen voor de poort te kijken of ze iets kunnen zien. Nee dus. En naar binnen lopen gaat ook niet, want de Israëlitische begraafplaats aan de Westdam is afgesloten. Toen we er vervolgens ook nog vragen over kregen op de redactie, besloten we: tijd om in de wereld achter die menshoge muur te duiken.

Bij-vestiging

De Joodse gemeenschap in Woerden is nooit gigantisch groot geweest. Maximaal 75 joden tegelijkertijd zouden in Woerden hebben gewoond, maar de meningen verschillen daarover. Er was ook geen echte eigen synagoge voor joden in Woerden, maar er was wel een bij-vestiging bij de synagoge in Gouda. Dat zat – min of meer – op de plek waar nu de Marketier zit.

Joodse Begraafplaats Woerden Open monumentendag
Foto: indebuurt Woerden

In 1849 werd er voor het eerst gevraagd aan de gemeente om plek voor een Israëlitische begraafplaats. De reden daarvoor was deze: er stierven soms Israëlitische gedetineerden in de gevangenis in Woerden. Voor graf, begrafenis en vervoerskosten moest steeds fl. 26,- betaald worden. De overledene moest namelijk in Gouda begraven worden. Bovendien zaten Gouda (en Alphen ook) behoorlijk vol.

Binnen of buiten de Singel?

Eerst werd gekeken naar een plekje net buiten de stadswal, maar omdat de aanvragers niet in staat waren om de begraafplaats met vier muren te omheinen, wat wel moest, was dat geen optie. Het werd binnen de Singel, in wat nu het Westdampark heet. Hier was een omheining van alleen bomen nodig volgens de regels. In 1856 viel het raadsbesluit: het mag er komen.

In 1869 werd de begraafplaats wat uitgebreid. In de wet van die tijd stonden wat andere regels voor omheining, namelijk dat het muur, heining, rasterwerk of heg moest zijn, van tenminste twee meter hoog. In eerste instantie werd gekozen voor een houten schutting. In 1927 werd die schutting afgebroken en kwam de stenen muur. Inclusief het stenen toegangshuisje, ook dat werd toen gebouwd.

Joodse begraafplaats Woerden Westdam
In Hebreeuws schrift staat er een tekst uit Jesaja 26:19a, gericht op hoop. Vertaald staat er: “Herleven zullen uw doden – ook mijn lijk – opstaan zullen zij. Ontwaakt en jubelt, gij die woont in het stof”.

Het is de enige toegang tot de begraafplaats en is aan twee kanten afgesloten met forse deuren. Door de tweede set deuren heen, kom je je op de begraafplaats. Dat wordt al tijden niet meer gebruikt. De laatste begrafenis vond plaats in 1973.

Geen opsmuk

Wat onmiddellijk opvalt is dat alle stenen min of meer dezelfde kleur hebben, er geen bloemen liggen en er het een en ander nogal scheef staat. Dat zou te maken hebben met het geloof van (een deel van) de joden. Tot dat de wederopstanding komt, laat je de doden zoveel mogelijk met rust.

Het jaar 5624

De oudste zerk is die van Vrouwtje Niekerk die stierf in het jaar 5624. Ehhh huh? Dat is dus de Israëlitische jaartelling en staat in onze tijdrekening voor 1865.

Dubbele jaarindicaties joodse begraafplaats Woerden Hebreeuws
Veel van de tekst op de grafstenen is in het Hebreeuws. Ook de jaarindicaties zijn in het Hebreeuws, maar in veel gevallen ook in de tellen die wij kennen. Foto: indebuurt Woerden

Geen fors onderhoud en opknapbeurten ook dus, alhoewel er in 2013 wel een klein beetje gewerkt is aan de begraafplaats. Eenvoud was bovendien aangeraden. Geld kon je ook spenderen aan mensen die het nodig hadden. Een fraaie zerk, daar had je als overledene niets meer aan. Na de dood is iedereen hetzelfde.

Regels zijn regels

Maar waarom mag je nou niet gewoon een kijkje nemen op de begraafplaats? Omdat je je er dient te gedragen als in een synagoge. En dat betekent: heren bedekken het hoofd, niet over de graven lopen en niet eten, drinken, muziek luisteren, zitten en/of leunen op de grafzerken. Bovendien: niet betreden op de sjabbat (zaterdag) en feestdagen.

Je zou denken, tuurlijk, daar kan toch gewoon iedereen zich aan houden als je er een bordje bijzet. Tja, dat zou mooi zijn. Maar we weten allemaal dat het zo helaas niet altijd werkt. In een eerder voorval werden zelfs al eens vernielingen aangericht op de begraafplaats.

Op deze foto’s krijg je een indruk van hoe het eruit ziet op de begraafplaats. Liever met eigen ogen kijken? Dat kan op Open Monumentendag. Dan is de begraafplaats geopend.

 

 

Meer in deze categorie

Mysteries

Ga naar “Wat een joekels: dit is zijn de grootste bomen in onze provincie”

Wat een joekels: dit is zijn de grootste bomen in onze provincie

Ga naar “De Petrustoren kleurt oranje (en nee, dat heeft niets met het WK voetbal te maken)”

De Petrustoren kleurt oranje (en nee, dat heeft niets met het WK voetbal te maken)

petrustoren oranje woerden
Ga naar “Vette hap in Woerden: dit is het verschil tussen een snackbar en cafetaria”

Vette hap in Woerden: dit is het verschil tussen een snackbar en cafetaria

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “op alles van Leifheit”

op alles van Leifheit

  • Geldig t/m 4 december 2022
Ga naar “Sylvie Meis luxe huispak € 24,99”

Sylvie Meis luxe huispak € 24,99

  • ALDI
  • Geldig t/m 4 december 2022
Ga naar “dames doorknoopjurk Caitlin met glitters rood voor € 32,50”

dames doorknoopjurk Caitlin met glitters rood voor € 32,50

  • HEMA
  • Geldig t/m 4 december 2022
Ga naar “Ierse Riblappen € 4,99”

Ierse Riblappen € 4,99

  • Jumbo
  • Geldig t/m 6 december 2022
Ga naar “Happy Socks van € 7,98 voor € 3,99”

Happy Socks van € 7,98 voor € 3,99

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 4 december 2022

Vacatures

Ga naar “Customer Service medewerker”

Customer Service medewerker

  • Groenendijk Bedrijfskleding
  • Fulltime/Parttime

Agenda

Ga naar “Linschotenloop”

Linschotenloop

  • 17 december 2022
Linschotenloop 2018 hardloopevenementen