Woerden

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Mysteries opgelost: het pand op de Rijnstraat 75a en het verzet in de oorlog

Door Sylvia Vos 28 april 2018

In de rubriek ‘Woerdense mysteries’ lossen we elke week een Woerdens raadsel op. Zoals het verhaal van dat stenen mannetje langs de Europabaan en hoe Woerden eigenlijk aan zijn naam komt. Deze week duiken we in het verhaal van Rijnstraat 75a. Want dat pand speelde een grote rol tijdens de Tweede Wereldoorlog.  

Woerden telde in de Tweede Wereldoorlog iets van 10.000 inwoners. Elk jaar, op 4 mei, worden tijdens Dodenherdenking 36 van hen in het bijzonder herdacht. 36 van de ongeveer 9.000 inwoners stierven als oorlogsslachtoffer. Eén van die 36 is Jan van Elk, een Woerdense verzetsman die komende week een plaquette krijgt. En wel op de Rijnstraat 75a.

Verzet in Woerden

Woerden was maar een klein provinciestadje, maar dat betekende niet dat er in de oorlog niets gebeurde. Sterker nog, er werd – ook in Woerden – verzet gepleegd tegen de bezetter. Plaatselijke kartrekkers in het verzet waren huisarts Frans Schrijvers, detailhandelaar Jo Pars en architect Niek van Donkelaar. Zij waren betrokken bij de Oranje Vrijbuiters, een Utrechtse verzetsgroep, die zich voornamelijk bezighield met het regelen van onderduikadressen.

De Oranje Vrijbuiters hadden drie huizen voor Joodse onderduikers: in Utrecht, Epe en Woerden. Dat was aan de Rijn 37, het adres dat we nu kennen als Rijnstraat 75a, de rechterkant van het pand. Eigenaar van het pand was Woerdenaar Jan van Elk. Jan had het pand gekocht van veehandelaar Floris Beijen voor 5.400 gulden. Als melkhandelaar zonder winkel zou je je af kunnen vragen hoe hij aan dat geld kwam. Het is niet ondenkbaar dat het geld voor deze aankoop uit de kas van het verzet kwam.

(Vraag je je nu af hoe het verzet dan aan geld kwam? Ga dan vooral eens naar de film Bankier van het Verzet die nu draait in AnnexCinema. Hoofdrolspeler Barry Atsma was onlangs zelf in Woerden om over die rol en het belang daarvan te vertellen)

Barry Atsma was bij AnnexCinema en wij waren erbij (foto’s)

Razzia in Woerden

Jan was ook lid van de Oranje Vrijbuiters en in zijn pand aan de Rijn vonden tientallen joden en verzetsmensen onderdak. Zestien tot achttien Nederlandse joden en drie tot vijf verzetsstrijders waren er gehuisvest. Tot het verschrikkelijk misging in 1943. Het onderduikadres werd verraden. Op 25 augustus 1943 rond een uur of zeven ’s ochtends viel de Sicherheitsdienst het pand binnen en arresteerde meer dan twintig mensen die zich er toen schuilhielden. Het was de grootste razzia die Woerden gekend heeft. Ze werden allemaal afgevoerd en niemand van hen keerde ooit nog terug.

Rijnstraat 75 verzetsheld Woerden Jan van Elk Oranje Vrijbuiters
Foto: indebuurt Woerden

Jan van Elk en de overige leden van de verzetsgroep De Oranje Vrijbuiters werden ook opgepakt. Nog diezelfde dag vertrok Jan per trein naar Utrecht om het hoofdkwartier van de Oranje Vrijbuiters in te lichten over de inval. Toen hij aankwam bij het pand, werd hij direct opgepakt. Ook daar was de Sichterheitsdienst binnengevallen. Iedereen die aanbelde, werd gearresteerd. Ze waren verraden door een van hun eigen leden, die stiekem voor de Duitsers werkte. Deze man, Joop de Heus, werd na de oorlog veroordeeld tot zeventien jaar gevangenisstraf.

Concentratiekamp

Jan werd verhoord en in de gevangenis opgesloten. Eerst in Den Haag, later in het concentratiekamp in Vught. Uiteindelijk sterft Jan van Elk op 25 februari 1945 op 38-jarige leeftijd in het concentratiekamp Dachau aan de gevolgen van dysenterie en vlektyfus.

Op 3 mei wordt er een plaquette onthuld voor de verzetsheld Jan van Elk, die zoveel onderduikers een veilige plek bood. De plaquette komt boven de toegangspoort van het pand waar het zich allemaal afspeelde, de huidige Rijnstraat 75a. Dat was vroeger de toegangspoort tot het onderduikadres, rechts van de poort. Donderdag 3 mei rond 12.30 uur is de onthulling. Iedereen die dat wil, kan daar bij zijn.

Boek over Jan van Elk

Wil je meer weten over de verzetsheld Jan van Elk? Zijn neef Bert van Elk schreef een boek over zijn oom. Donderdag wordt het eerste exemplaar overhandigd aan de dochter van Jan van Elk; Wil Vernet-Van Elk. Meer over het boekje vind je op www.janvanelk.nl.

Bron: Bert van Elk

Mysteries

Ben jij gek op mysteries? Check dan deze mysteries maar eens die we eerder voor je oplosten. Jouw inzendingen voor mysteries zijn natuurlijk ook hartstikke welkom. Naar dit adres kun je je vragen sturen. 

Broedplekken eendentrappetje Singel

Mysteries opgelost: minihellingbanen en houten kistjes in de Singel?

In de rubriek ‘Woerdense mysteries’ lossen we elke week een Woerdens raadsel op. Zoals het verhaal v...
Wijkpark Molenvliet zitkunst

Mysteries opgelost: het verhaal van dit bijzondere object in wijkpark Molenvliet

In de rubriek ‘Woerdense mysteries’ lossen we elke week een Woerdens raadsel op. Zoals hoe de wereld...
Joodse begraafplaats Woerden Westdam

Mysteries opgelost: zo ziet de Joodse begraafplaats aan de Westdam eruit

In de rubriek ‘Woerdense mysteries’ lossen we elke week een Woerdens raadsel op. Dingen die je altij...

Meer over

Mysteries

adv.