Mysteries opgelost: het bijzondere verhaal van dit gehavende paaltje

Door Sylvia Vos 24 maart 2018

In de rubriek ‘Woerdense mysteries’ lossen we elke week een Woerdens raadsel op. Dingen die je altijd al had willen weten of dingen waarvan je nog niet eens wist dat je ze wilt weten. Deze week duiken we in de achtergrond van dit paaltje. Dat lijkt best een gehavend ding, maar is eigenlijk iets een uniek overblijfsel van vroeger. 

Dit paaltje, daar ben je vast weleens langsgelopen op de Westdam. Hij staat precies daar waar de weg over het water gaat langs het hek. Is het niet een beetje opmerkelijk dat dit paaltje niet vervangen is voor een wat beter exemplaar, zou je kunnen denken. Als je er zo naar kijkt, dan heeft dit ding z’n langste tijd wel gehad. Niet dan? Nee dus. Want dit is een heel bijzonder paaltje.

Om te begrijpen waarom, moeten we even terug in de tijd. Naar de tijd dat Nederland nog geen rijkswegen had. Historicus en Kameriker Jan van Es legt uit: “De gewesten in ons land (dat toen Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden heette) waren verantwoordelijk voor onderhoud van wegen die de gewesten met elkaar verbond.

Geen zin in

Daar hadden de polderbesturen die het onderhoud moesten doen, trouwens niet altijd even veel zin in. Stadhouder Willem II moest in 1649 bijvoorbeeld hard zijn best doen om de weg tussen Woerden en Bodegraven fatsoenlijk onderhouden te krijgen door gewesten Holland en Utrecht.”

Paaltje Rijksweg 212 Leiden Utrecht Woerden Westdam
Foto: indebuurt Woerden

Lekker efficiënt

De situatie veranderde in 1810, toen Nederland werd ingelijfd bij Frankrijk. Het was voor het Franse leger wel zo handig als verbindingswegen zo kort mogelijk waren, legt Jan uit. “Soms werden die helemaal nieuw aangelegd (de Franse ingenieurs trokken wegen vrijwel langs een liniaal, vandaar dat je met name in Noord-Frankrijk soms van die bijna eindeloze kaarsrechte wegen hebt), maar vaak werden ook bestaande wegen verbeterd.”

En dat moest dus ook gebeuren met de weg tussen Utrecht en Leiden. Na drie jaar bezetting kreeg Nederland de zelfstandigheid weer terug en was het plan nog niet uitgevoerd. Maar koning Willem I die aan de macht was, maakte dankbaar gebruik van de plannen. Dáár was niets mis mee.

Snelwegzand

Jan: “In 1820 werd rijksweg Utrecht-Leiden aangepakt en opgeknapt. Op het deel tussen Woerden en Bodegraven werd veel nieuw zand aangebracht, dat gewonnen werd in de polder De Bree. Als je op Google Maps kijkt, zie je ter hoogte van restaurant JanZen een plas in de polder. Dat is het zandwinningsgat voor het herstel van die rijksweg.”

Dwars door de Voorstraat

Jan: “De rijksweg liep gewoon dwars door de Voorstraat. Met de toename van het verkeer in het begin van de vorige eeuw werd die toestand natuurlijk onhoudbaar. Dat leidde al vóór 1930 tot een nieuw Rijkswegenplan en de aanleg van snelwegen. De huidige A12 is daar een gevolg van. Die weg was bij Woerden in 1941 klaar.”

Maar die oude weg, de Rijksweg 212 tussen Utrecht en Leiden, die liep dus dwars door Woerden. Onder andere door de Leidsestraatweg en de Utrechtsestraatweg (aha). En die werd gemarkeerd met paaltjes. Hectometerpaaltjes. Wit met een oranje bovenkant. Oranje boven, inderdaad. Een beetje chauvinistisch waren ze toen wel.

Uniek in Woerden

Bij allerlei wegverbredingen zijn de meeste paaltjes verdwenen. Maar niet allemaal. Jan: “Er waren er jarenlang nóg twee”, vertelt Jan. “Aan de Utrechtsestraatweg en op Rietveld. Maar die zijn allebei weg. Dit is, voor zover ik weet, de enige nog overgebleven rijksweg-markeringspaal in Woerden.”

Een hartstikke bijzonder paaltje dus dit. De volgende keer dat je er langsloopt of rijdt, heb je er vast een stuk meer waardering voor.

Mogen we jouw mysterie ook oplossen?

Vind jij deze mysteries leuk om te lezen? Wij vinden ze heel leuk om te schrijven! Daarvoor kunnen we jouw vragen goed gebruiken. Loop jij rond met een mysterie, laat het ons weten. Bijvoorbeeld dit object langs Veldwijk. Wist je dat je daar je eigen straat in terug kunt vinden? Dat lees je hier:

# mijpalen kunstwerk Niels albers Veldwijk

Mysteries opgelost: Wat moet dit object langs Veldwijk voorstellen?

In de rubriek ‘Woerdense mysteries’ lossen we elke week een Woerdens raadsel op. Dingen die je altij...

Meer over

Mysteries

adv.