Woerden

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Mysteries opgelost: dit is het gruwelijke verleden van het oude stadhuis

Door Redactie indebuurt Woerden 8 februari 2020

In de rubriek ‘Woerdense mysteries’ duiken we elke week in een Woerdens mysterieus verhaal. Dingen die je altijd al had willen weten of dingen waarvan je nog niet eens wist dat je ze écht wel wilt weten. Zoals wat er leeft in de Singel of waar de magie van de spreeuwendans vandaag komt. Dit keer gaat het over het verleden van het oude stadhuis aan het Kerkplein, want dat was nou niet bepaald gezellig te noemen.

Prachtig pandje, dat oude stadhuis in de binnenstad, waar tegenwoordig Stadsmuseum Woerden in zit. Het oogt zo gezellig met de rode luiken ervoor. En dat past goed in het straatje met ook bijvoorbeeld het terras van Grand Café Plein 7. Maar zo gezellig als het nu is, was het er heel vroeger niet. Want in het straatje gebeurden gruwelijke dingen.

Leeuwenkoppen

Ga maar eens staan voor Stadsmuseum, dat vroeger het Stedehuys heette, en kijk omhoog. Aan de gevel zie je twee leeuwenkoppen en die zijn niet hetzelfde. De linker leeuwenkop heeft namelijk een blok hout in z’n bek. Niet voor niets, want er zit een gat in. Daar doorheen kon vroeger een paal gestoken worden die dan over de weg hing. En dat was niet om de was aan op te hangen of te flyeren voor een of ander evenement. Aan die paal kwam een touw met een lus… Jawel, daar werden dus mensen opgehangen!

Tekst gaat verder onder de foto.

Stadsmuseum balie cel gevangenis
Het kantoortje achter de balie van het Stadsmuseum was vroeger de gevangeniscel.

Van cel naar kantoor

De veroordeling van ‘boeven’ werd trouwens binnenin het pand gedaan. De eerste grote ruimte in het museum na de balieruimte, daar werd het recht gesproken vroeger. De veroordeling kon celstraf zijn. Makkelijk, want in het pand zat ook een cel. Dat is nu de kleine kantoorruimte achter de balie. De galg was dus ook een optie en in Woerden hadden ze nog een fijn strafmiddel… De schandpaal.

De schandpaal (en die is er nog steeds)

Het is bijna uniek in Nederland, maar je leest het goed: Woerden heeft nog steeds een authentieke schandpaal. Je zou er zo voorbijlopen als je het niet weet, maar het is het zandstenen paaltje met plateautje aan de rechter voorzijde van het Stadsmuseum. Links de galgenbalk, rechts de schandpaal, die er al zit sinds 1567. Gezellig hè?

Poppen en boeken

Tot de schandpaal veroordeeld worden, dat was dus écht erg. Letterlijk een schande! Je kreeg een bord met uitleg of een voorwerp mee dat symbool stond voor het misdrijf waarvoor je veroordeeld was. Een pop bijvoorbeeld als je als vrouw je kind te vondeling had gelegd of een stapel boeken als je valsheid in geschrifte had gepleegd. Maar ook een vuistslag tijdens een kroeggevecht kon al genoeg zijn voor een veroordeling. Niks bureau Halt, aan de schandpaal!

Tekst gaat verder onder de foto.

woerden kerkplein oude stadhuis 1913 schandpaal
De schandpaal aan het oude stadhuis van Woerden uit 1913. Foto: P. vd Zouw

Puur vermaak

Je werd vastgeketend met ringen aan de muur en dan konden de stedelingen hun gang gaan: schelden, spotten, spugen, urineren (!), rotte eieren en bedorven fruit gooien… Het mocht allemaal. Bij voorkeur werd dit gedaan op marktdagen, want dan was het goed druk. Hoe meer mensen je zagen, hoe groter de schande. En voor de stedelingen was een rondje rotte eieren gooien puur vermaak. Dubbel succes dus.

Mannen boven, vrouwen onder

Nog wat erger werd het als je eerst een tocht over de Woerdense wal moest maken met een schandsteen om je schouders gehangen. Met de stenen aan de achterkant zodat je hoofd naar achteren en beneden werd getrokken. Ze wisten wel wat straffen was vroeger. Vrouwen hoefden trouwens niet óp de paal te staan, maar ‘mochten’ eronder. Anders kon er onder de rokken gekeken worden en dat kan natuurlijk niet. Alhoewel dat het volks(leed)vermaak waarschijnlijk alleen maar groter had gemaakt.

Kijk omhoog

Pas in 1854 werd de schandpaal afgeschaft als maatregel. Dus welbeschouwd is het ‘slechts’ zo’n anderhalve eeuw geleden dat dit nog gebeurde in ons mooie Woerden. Ga nu nog maar eens voor het Stadsmuseum en kijk nog eens omhoog. Verplaats je eens in zo’n tweehonderd jaar geleden, toen de zoveelste arme drommel na het stelen van een brood op de schandpaal moest. En het plezier dat de opgehitste menigte had aan het schelden en gooien van bedorven eieren…

Toch fijn dat vermaak in Woerden toen en vermaak in Woerden nu twee compleet andere dingen zijn.


Dit vind je misschien ook wel interessant:

Molen windhond Woerden lego

Woerdense molen van Lego nu te zien in etalage in de Voorstraat (video)

'Komt dat zien!', zouden we heel hard willen roepen. Want de Woerdense molen van Lego is nu te zien ...
Frisbee Wie is de Mol

Mysterie: wat doet een frisbeeschijf uit Woerden in Wie is de Mol 2020?

Zit je net lekker het twintigste seizoen van Wie is de Mol 2020 te kijken en opeens zie je iets heel...

Mysterie: hadden we ooit een ministerie in Woerden en waar dan?

In de rubriek ‘Woerdense mysteries’ lossen we elke week een Woerdens raadsel op. Zoals wat er allema...
Treinramp Harmelen 1962

Mysterie: de treinramp bij Harmelen in 1962 vond niet plaats op Harmelens grondgebied

De grootste treinramp in Nederland vond plaats in de buurt van Woerden. Op maandag 8 januari 1962 om...

adv.