Mysteries opgelost: martelpraktijken uit het verleden van deze plek langs de Oude Rijn

Door Sylvia Vos 1 december 2018

Woerden staat vol met interessante gebouwen en objecten. Zoals bijvoorbeeld die reuzenschoenen op de brug richting Harmelen. Maar soms zijn er ook plekken die er op het eerste oog vrij gewoon uitzien, maar die een ongekend intrigerend verleden hebben. Zoals deze plek langs de Oude Rijn bij de Kwakelbrug. Niet vanwege dat beeld met die steenbakkers, maar omdat hier ooit martelwerktuigen stonden waar je de rillingen van krijgt.

Je hebt bij de Kwakelbrug natuurlijk weleens dat beeld zien staan van die twee mannen aan de tafel. Dat zijn steenbakkers en dat heeft alles te maken met de aanwezigheid van de pannenbakkerij even verderop. Een tijd geleden mochten we daar eens binnenkijken. Nieuwsgierig hoe het er van binnen uitziet? Dat zie je hier:

Unieke plek! Binnenkijken bij de pannenbakkerij aan de Oude Rijn

Maar afijn, daar gaat het nu niet over. Er was namelijk een tijd dat op de plek waar nu die steenbakkers staan, hele andere dingen gebeurden.

(Lees verder onder de afbeelding)

Foto: indebuurt Woerden

Lex Albers van de Stichts-Hollandse Historische vereniging (SHHV) vertelt: “Op die plek, stond ooit een galg. Dat was in de tijd dat fotografie nog niet bestond, dus foto’s zijn daar niet van. Maar er zijn wel kaarten waarop ze getekend zijn.”

Zoals bijvoorbeeld op de kaart uit 1777, die in het Woerdens stadsarchief te vinden is. Op die plattegrond zie je links bovenin de hoek in de Steen Kuijl, zoals dat stukje Woerden toen genoemd werd, de woorden ‘Stadsjustitie Plaats‘. De plek waar Woerden straffen ten uitvoer kon brengen.

Galg en rad

“Er stond niet alleen een galg, maar ook een rad”, vertelt Lex. Ook het rad was een martelwerktuig, eentje waar het woord radbraken vandaan komt. De ‘boef’ werd aan het rad gebonden dat daarna langzaam werd rondgedraaid. De beul kon dan tijdens het draaien met een hamer botten breken. Als hij aardig was, gaf hij een flinke klap in de maag of op de borst. De zogeheten ‘genadeslag’ om het sterven wat sneller te laten gaan.

Is het in Woerden algemeen aangenomen dat executies bij het Stadsmuseum in de binnenstad plaatsvonden (met een galg die daar boven de weg hing), waarschijnlijker is het dat dat niet zo was. Daarvoor werd deze plek aan de Oude Rijn gebruikt werd, vertelt Lex, omdat men de dood toch een beetje buiten de stad wilde houden.

(Lees verder onder de afbeelding)

Plattegrond van Woerden uit 1777. Iets links onder het woord Pannebakkeryen en boven De Steene Kuil staat ‘Stadsjustitie plaats’Bron: archief RHC Rijnstreek

“Áls het überhaupt ooit écht gebruikt is”, voegt hij daaraan toe. “Want het alleen al zichtbaar aanwezig zijn van deze martelwerktuigen, moest mensen schrik aanjagen.”

Waarna hij een stuk voorleest uit het boek ‘De Conste van Geometria’: “De overheid verwachtte veel van de afschrikwekkende  werking van de openbare straffen en dat gold zeker ook voor de Woerdense bestuurders, getuige de eeuwenlange en voortdurende aanwezigheid van de schandpaal in het hart van de stad, ook een strafwerktuig dat bedoeld was om de burger door middel van angst en vrees voor straf op het goede pad te houden.”

(Lees verder onder de afbeelding)

Bron: De Conste van Geometria, Karel Maartense, 1996

In datzelfde boek wordt 1795 als einde gemarkeerd van het martelen. Toen werd een regel uitgeschreven dat binnen zes weken alle martelwerktuigen moesten verdwijnen. “Omdat de ondervinding sedert zoo veele jaren heeft doen zien, dat de Galgen, Raderen en Geesselpalen, op vele plaatsen langs de openbare wegen opgerigt, niet anders te weeg brengen, dan dat dezelven een treurig schouwspel opleeveren van de Barbaarsheid van vroegere tijden, waardoor aandoenlijke harten gevoelig worden getroffen, terwijl de boosdoeners daar door niet van het kwaad worden afgeschrikt.” 

Weg ermee!

Los van het feit dat we kunnen concluderen dat ze in die tijd fan waren van komma’s in plaats van punten in een zin, staat hier ook dat het idee niet werkte. Gevoelige onschuldige mensen schrokken ervan, terwijl boosdoeners het niet weerhield toch slechte dingen te doen. Weg ermee dus.

Wat over is gebleven zijn oude kaarten en boeken. En de verhalen van experts over de geschiedenis van Woerden als Lex Albers. Hij deelde al eerder zijn fantastische kennis over onze stad, waarmee we de volgende mysteries oplosten:

Blauwe lampjes kerkplein petrustoren poort via principalis castellum

Mysteries opgelost: waarom zitten er vier lampjes midden in het Kerkplein?

In de rubriek ‘Woerdense mysteries‘ lossen we elke week een Woerdens raadsel op. Zoals vorige week t...
Romeins altaar steen molen wilhelminaweg oranjestraat

Mysteries opgelost: wat doet die steen vol letters midden op de stoep bij de molen?

In de rubriek ‘Woerdense mysteries’ lossen we elke week een Woerdens raadsel op. Zoals het verhaal a...
Romeinse schoenen LImesbrug Woerden Harmelen

Mysteries opgelost: waarom staan er twee reuzenschoenen op deze brug?

Woerden staat vol met interessante gebouwen en objecten. En soms ben je ergens al honderd keer langs...

Meer over

Mysteries

adv.