Woerdense mysteries: de verdwenen stadsrechten van Woerden

Door Sylvia Vos 22 juni 2019

In de rubriek ‘Woerdense mysteries’ lossen we elke week een Woerdens raadsel op. Zoals het verhaal achter deze badeendjes bovenop een verkeersbord bij de Snellerbrug. Deze week duiken we in de achtergrond van een mysterie rondom de stadsrechten van Woerden. Die kregen ‘we’ in 1372. Maar… Waar is het oorkonde gebleven waarin die rechten werden vastgelegd? 

Even een lesje geschiedenis. Stadsrechten werden in Nederland verleend sinds de Middeleeuwen. Een bisschop of graaf gaf een stad dan rechten op zaken als een eigen bestuur, op rechtspraak houden, tol heffen en een stadsmuur bouwen. Op die manier kon een stad bijvoorbeeld uitgroeien tot belangrijk handelspunt.

Voor wat hoort wat

In ruil voor die rechten moesten kooplui in die stad dan wel weer belasting gaan betalen aan de verlener ervan. Tja, voor wat hoort wat. Alle afspraken werden vastgelegd in een oorkonde en voilá: geregeld.

(Lees verder onder de afbeelding)

De viering van 600 jaar stadsrechten in Woerden in 1972. Foto: Jaap van der Vooren / RHC Rijnstreek

In de tijd dat Woerden zijn rechten kreeg, had je het grondgebied van de bisschop van Utrecht. Dat heette het Sticht. En je had grond van de graaf van Holland, genaamd Holland. Woerden lag precies op de Stichts-Hollandse grens.

Vechten om Woerden

Zo kwam het dat er in tijd van nieuwe spanningen een hertog van Holland was die dacht: Woerden is van mij. Hij versterkte het dorp Woerden tegen het Sticht met een gracht en aarden wal en verleende de stad rechten. Zo mochten bijvoorbeeld alleen inwoners van de stad vrij van tol reizen in dat gebied. En alleen zij mochten in de stad handel drijven.

Uiteraard werd alles vastgelegd in een Oorkonde, dat was in het jaar 1372, op vrijdag 12 maart om precies te zijn. Dat is dus waarom we in 2022 Woerden 650 jaar vieren. Want dat jaar is het dus 650 jaar geleden dat Woerden zijn stadsrechten kreeg. Ongetwijfeld dat ergens tijdens dat feest die Oorkonde, of in elk geval een replica ervan, een prominente rol gaat spelen. Want: daar begon het allemaal mee. Toch?

Verloren

Mis! Die oorkonde uit 1372 gaat zelfs geen enkele rol spelen tijdens de viering van het 650-jarig bestaan ervan. En waarom niet? Omdat die oorkonde verloren is gegaan. Frank van Rooijen, de streekarchivaris van RHC Rijnstreek, legt uit dat dat – helaas – kan gebeuren als documenten jaren en jaren overgegeven moeten worden van de ene op de andere persoon en dienst.

Tegenwoordig is het allemaal uitstekend geregeld in ons streekarchief, helemaal met de ingebruikname van de nieuwe ruimte in het gemeentehuis. In een kluis met een geregelde luchtvochtigheid en temperatuur worden belangrijke documenten zorgvuldig bewaard. Maar vroeger ging dat dus wel anders. “En dan zijn er ook nog oorlogen geweest in al die jaren, verhuizingen, noem maar op”, vertelt Frank.

Toch bewijs

Maar, niet getreurd, legt Frank uit, want er is nog steeds wel iets. Namelijk een document uit een twintigtal jaren erna, uit 1393. Dat stuk is de vroegste bewaard gebleven bevestiging van die rechtenverlening. En dat is nog altijd aanwezig in het Streekarchief in Woerden. Mogelijk dat dát document wel een rol gaat spelen tijdens de viering in 2022.

(Lees verder onder de afbeelding)

Foto: het oudst bewaarde document uit 1393 als bewijs van de stadsrechten van Woerden. Foto: indebuurt Woerden

In 1851 werd overigens in Nederland de Gemeentewet aangenomen. Daardoor is er geen bestuurlijk verschil meer tussen steden en dorpen in Nederland en zijn er eigenlijk alleen nog maar gemeenten. Dat kan zo zijn, maar welke stad is er niet nog altijd trots op de stadsrechten van lang geleden?

Vandaag!

Woerden in elk geval wel. Zodanig, dat we dat het 650-jarig bestaat ervan dus in 2022 gaan vieren in Woerden. Vandaag, zaterdag 22 juni 2019, wordt daarover trouwens gesproken tijdens het politiek café in ’t Bierhuys. Wie geïnteresseerd is om te horen over wat programmapunten tijdens dat feestjaar, schuift om 12.00 uur even aan in het café.

Lees en bekijk ook:

Bonaventurakerk defensie-eiland sfeerfoto omslag

Mysteries opgelost: waarom Woerden hoofdstad van het Groene Hart is (en niet Gouda)

Woerden en Gouda zijn allebei prachtige steden – laten we dat voorop stellen. Maar eerlijk is eerlij...
Woerden door ogen van bloggers Oude Rijn brug

Mysteries opgelost: hoe komt Woerden aan zijn naam?

In de rubriek Woerdense mysteries lossen we elke week een Woerdens raadsel op. Deze week gaan we op ...

Check de metamorfose van het gemeentehuis in deze toffe timelapse

Dat nieuwe stadhuis, neen, gemeentehuis is helemaal klaar. En man, wat zag dat er 1,5 jaar geleden n...
oude stadhuis De Blekerijlaan Woerden

7 x dit wil je weten over het nieuwe gemeentehuis in Woerden

De renovatie van het nieuwe stadhuis is in volle gang. Maar wat wordt er eigenlijk precies gebouwd e...

Meer over

Mysteries

adv.