Woerdense mysteries: de verdwenen stadsrechten van Woerden

In 1972 kwam prinses Beatrix naar Woerden ter ere van de viering van 600 jaar stadsrechten. Foto: Jaap van der Vooren sr. / RHC Rijnstreek

In de rubriek ‘Woerdense mysteries’ lossen we elke week een Woerdens raadsel op. Zoals het verhaal achter deze badeendjes bovenop een verkeersbord bij de Snellerbrug. Deze week duiken we in de achtergrond van een mysterie rondom de stadsrechten van Woerden. Die kregen ‘we’ in 1372. Maar… Waar is het oorkonde gebleven waarin die rechten werden vastgelegd? 

Even een lesje geschiedenis. Stadsrechten werden in Nederland verleend sinds de Middeleeuwen. Een bisschop of graaf gaf een stad dan rechten op zaken als een eigen bestuur, op rechtspraak houden, tol heffen en een stadsmuur bouwen. Op die manier kon een stad bijvoorbeeld uitgroeien tot belangrijk handelspunt.

Voor wat hoort wat

In ruil voor die rechten moesten kooplui in die stad dan wel weer belasting gaan betalen aan de verlener ervan. Tja, voor wat hoort wat. Alle afspraken werden vastgelegd in een oorkonde en voilá: geregeld.

(Lees verder onder de afbeelding)

De viering van 600 jaar stadsrechten in Woerden in 1972. Foto: Jaap van der Vooren / RHC Rijnstreek

In de tijd dat Woerden zijn rechten kreeg, had je het grondgebied van de bisschop van Utrecht. Dat heette het Sticht. En je had grond van de graaf van Holland, genaamd Holland. Woerden lag precies op de Stichts-Hollandse grens.

Vechten om Woerden

Zo kwam het dat er in tijd van nieuwe spanningen een hertog van Holland was die dacht: Woerden is van mij. Hij versterkte het dorp Woerden tegen het Sticht met een gracht en aarden wal en verleende de stad rechten. Zo mochten bijvoorbeeld alleen inwoners van de stad vrij van tol reizen in dat gebied. En alleen zij mochten in de stad handel drijven.

Uiteraard werd alles vastgelegd in een Oorkonde, dat was in het jaar 1372, op vrijdag 12 maart om precies te zijn. Dat is dus waarom we in 2022 Woerden 650 jaar vieren. Want dat jaar is het dus 650 jaar geleden dat Woerden zijn stadsrechten kreeg. Ongetwijfeld dat ergens tijdens dat feest die Oorkonde, of in elk geval een replica ervan, een prominente rol gaat spelen. Want: daar begon het allemaal mee. Toch?

Verloren

Mis! Die oorkonde uit 1372 gaat zelfs geen enkele rol spelen tijdens de viering van het 650-jarig bestaan ervan. En waarom niet? Omdat die oorkonde verloren is gegaan. Frank van Rooijen, de streekarchivaris van RHC Rijnstreek, legt uit dat dat – helaas – kan gebeuren als documenten jaren en jaren overgegeven moeten worden van de ene op de andere persoon en dienst.

Tegenwoordig is het allemaal uitstekend geregeld in ons streekarchief, helemaal met de ingebruikname van de nieuwe ruimte in het gemeentehuis. In een kluis met een geregelde luchtvochtigheid en temperatuur worden belangrijke documenten zorgvuldig bewaard. Maar vroeger ging dat dus wel anders. “En dan zijn er ook nog oorlogen geweest in al die jaren, verhuizingen, noem maar op”, vertelt Frank.

Toch bewijs

Maar, niet getreurd, legt Frank uit, want er is nog steeds wel iets. Namelijk een document uit een twintigtal jaren erna, uit 1393. Dat stuk is de vroegste bewaard gebleven bevestiging van die rechtenverlening. En dat is nog altijd aanwezig in het Streekarchief in Woerden. Mogelijk dat dát document wel een rol gaat spelen tijdens de viering in 2022.

(Lees verder onder de afbeelding)

Foto: het oudst bewaarde document uit 1393 als bewijs van de stadsrechten van Woerden. Foto: indebuurt Woerden

In 1851 werd overigens in Nederland de Gemeentewet aangenomen. Daardoor is er geen bestuurlijk verschil meer tussen steden en dorpen in Nederland en zijn er eigenlijk alleen nog maar gemeenten. Dat kan zo zijn, maar welke stad is er niet nog altijd trots op de stadsrechten van lang geleden?

Vandaag!

Woerden in elk geval wel. Zodanig, dat we dat het 650-jarig bestaat ervan dus in 2022 gaan vieren in Woerden. Vandaag, zaterdag 22 juni 2019, wordt daarover trouwens gesproken tijdens het politiek café in ’t Bierhuys. Wie geïnteresseerd is om te horen over wat programmapunten tijdens dat feestjaar, schuift om 12.00 uur even aan in het café.

Lees en bekijk ook:

Meer in deze categorie

Mysteries

Ga naar “Dit is waarom er zwarte kabels op de Woerdense wegen liggen”

Dit is waarom er zwarte kabels op de Woerdense wegen liggen

zwarte kabels
Ga naar “Hoe een stokoud Woerdens poortje op drie verschillende plekken in de stad heeft gestaan (met oude foto’s)”

Hoe een stokoud Woerdens poortje op drie verschillende plekken in de stad heeft gestaan (met oude foto’s)

Gildepoortje Woerden
Ga naar “Mysterie: was er ooit een plan om Kasteel Woerden te slopen?”

Mysterie: was er ooit een plan om Kasteel Woerden te slopen?

kasteel restauratie

In onze gids

Ga naar “Restaurant de Woerdenaar”

Restaurant de Woerdenaar

  • Havenstraat 45
  • Restaurants en horeca
  • 12:00 - 23:00

Nu geopend

Ga naar “De Kade”

De Kade

  • Kromwijkerkade 32
  • Restaurants en horeca
  • 08:30 - 21:00

Nu geopend

Ga naar “Het Wapen van Linschoten”

Het Wapen van Linschoten

  • Dorpstraat 34
  • Restaurants en horeca
  • 10:30 - 23:00
wapen van linschoten terras

Nu geopend

Aanbiedingen

Ga naar “Kiproerbak met sperziebonen en rijst € 1,59”

Kiproerbak met sperziebonen en rijst € 1,59

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 26 september 2021
Ga naar “Möberg teddy dames- of herenvest € 24,99”

Möberg teddy dames- of herenvest € 24,99

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 26 september 2021
Ga naar “Joggingpak € 10,99”

Joggingpak € 10,99

  • Aldi
  • Geldig t/m 26 september 2021
Ga naar “Keuze uit het hele assortiment Andrélon, AXE, Badedas, Dove, Lifebuoy, Love Beauty and Planet, Lux, Neutral, Prodent White Now, Rexona, Simple, Vaseline, Zendium en Zwitsal. 2e halve prijs”

Keuze uit het hele assortiment Andrélon, AXE, Badedas, Dove, Lifebuoy, Love Beauty and Planet, Lux, Neutral, Prodent White Now, Rexona, Simple, Vaseline, Zendium en Zwitsal. 2e halve prijs

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 26 september 2021
Ga naar “Puma herenboxers € 9,99”

Puma herenboxers € 9,99

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 26 september 2021

Vacatures

Ga naar “Intermediair maatschappelijk betrokken ondernemen”

Intermediair maatschappelijk betrokken ondernemen

  • Betrokken Ondernemers Woerden
  • Freelance
Ga naar “Coördinator Public Relations & Marketing”

Coördinator Public Relations & Marketing

  • Volksuniversiteit Het Groene Hart
  • Vrijwillig
Ga naar “Administratief medewerker Huuradministratie”

Administratief medewerker Huuradministratie

  • The AdminPeople B.V.
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Klantenservice Medewerker”

Klantenservice Medewerker

  • Tempo-Team
  • Fulltime
Ga naar “IT SUPPORT MEDEWERKER”

IT SUPPORT MEDEWERKER

  • Groenendijk Bedrijfskleding
  • Fulltime