Mysterie opgelost: de geheime ondergrondse gang bij de duiventoren in Harmelen

Door Jurgen Rupschus 7 september 2019

Soms horen we verhalen waardoor onze nekharen recht overeind gaan staan van spanning. Zó intrigerend, dat we meteen willen uitzoeken hoe het zit. Bijvoorbeeld het verhaal van een begraafplaats midden in een woonwijk, of die van de vergeetput in Het Kasteel. Dit keer horen we een verhaal over een geheime ondergrondse gang bij de duiventoren in Harmelen. Bestaat-ie echt of is het een fantasieverhaal?

De duiventoren staat net buiten Harmelen midden in een weiland aan De Joncheerelaan. Ooit hoorde de duiventoren bij het even verderop gelegen Huize Harmelen. In de volksmond is de kleine toren beter bekend als de duiventil.

Roekoe roekoe

Eerst even een stukje geschiedenis over duiventorens in Harmelen. Het houden van duiven was ooit alleen toegestaan voor de adel. Maar in de zeventiende eeuw mocht ook de zogeheten gegoede stand duiven houden. De rechten hiervoor kwamen in handen van mr. Ludolph de Wit, die Huize Harmelen kocht. Hij kwam uit een niet-adelijk regentengeslacht. En voor die duiven was een onderkomen nodig.

‘Waarschijnlijk is dat ook een duiventoren of-til geweest, die in de onmiddellijke omgeving van de ridderhofstad (Huize Harmelen) stond. In 1624 blijkt namelijk één van de bij Huize Harmelen behorende gronden bekend te staan als Duifhuiskamp’, schrijft J. F. van Rooijen in een artikel uit 1992 over de duiventoren. Maar de duiventoren waar we het hier over hebben werd pas later gebouwd.

(Lees verder onder de foto)

Duiventoren Harmelen 1910-1915
De duiventoren rond 1910-1915. Collectie RHC Rijnstreek en Lopikerwaard

Duiventoren = status

Wanneer nou precies de duiventoren bij Huize Harmelen is gebouwd, is helaas niet bekend. Volgens RHC Rijnstreek is het waarschijnlijk in het begin van de negentiende eeuw gebouwd door de toenmalige kasteeleigenaar Adriaan van Beusechem. Adriaan wilde van Huize Harmelen een mooie buitenplaats maken en een duiventoren gaf een soort van status aan zo’n plek. Je kunt dus stellen dat de toren voor de sier is gebouwd.

Varkensschuur

In 1913 werd Huize Harmelen weer verkocht aan iemand anders na het overlijden van toenmalig ambachtsheer Adriaan de Joncheere. Het landgoed en de duiventoren raakte in verval. De toren werd zelfs gebruikt als varkensschuurtje. In 1951 werd de duiventoren gerestaureerd en het is ook een Rijksmonument geworden.

Ondergrondse gang

Oké, en nu dus het verhaal van die ondergrondse gang bij de duiventoren. In verschillende generaties is een verhaal gedeeld dat er een gang zou lopen van Huize Harmelen naar de duiventoren. Maar J.F. van Rooijen schrijft hierover: ‘Dat het verhaal over de onderaardse gang louter op fantasie berust behoeft verder geen betoog.’

Duidelijk, maar om dat te checken belden we ook even met Rob Alkemade van RHC Rijnstreek en Lopikerwaard. “Dat zijn meestal indianenverhalen”, vertelt hij ons. Zulke verhalen ontstaan bijvoorbeeld als er ergens wordt gegraven en ze stuiten op een kelder van een gebouw. Dat wordt er snel gesproken over ondergrondse gangen. Ook het verhaal van een onderaardse gang bij de duiventoren is gebaseerd op fantasie.”

Hoe intrigerend het verhaal ook is, helaas is er dus geen ondergrondse gang van Huize Harmelen naar de duiventoren. Maar je hebt wel een mooi verhaal als je de toren gaat bezoeken. Dat kan tijdens de Open Monumentendagen van 13 t/m 15 september.

Bronnen:

  • De duiventoren van Huize Harmelen, J.F. van Rooijen (1992)
  • RHC Rijnstreek en Lopikerwaard

Lees ook:

Kasteel Woerden

Mysteries opgelost: de ondergrondse gangen van Kasteel Woerden

In de rubriek ‘Woerdense mysteries’ lossen we elke week een Woerdens raadsel op. Dingen die je altij...
Kwartetspel Woerden sparen stadshart

Hoe tof! We krijgen een nieuw Woerdens kwartetspel

Alle Woerdense spelletjesfanaten moeten nu zeker even opletten. Want vanaf 14 september verschijnt e...
Meije

Mysteries opgelost: de enige straat ooit in Woerden die een nieuwe naam en huisnummers kreeg

Kun je het je voorstellen: je woont lekker al een jaartje of wat op huisnummer 17a, ligt er ineens e...

Mysteries opgelost: dit leeft er allemaal in het water van de Singel en de Oude Rijn

In de rubriek ‘Woerdense mysteries’ lossen we elke week een Woerdens raadsel op. Zoals het verhaal a...
Anita's Kinder-themakisten kinderfeestje

Anita’s themakisten maken van ieder kinderfeestje een onvergetelijke dag

Zit je met je handen in het haar omdat er een kinderfeestje voor de deur staat? En weet je niet wat ...

adv.