Woerden

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Mysterie: de verdwenen molens die ooit in de binnenstad van Woerden stonden

Door Jurgen Rupschus 6 juni 2020

In de rubriek Woerdense mysteries willen we elke keer een raadsel oplossen. Zoals de vreemde nachtelijke vlucht van dit vliegtuigje. Dit keer een mysterie over verdwenen molens die ooit in de binnenstad van Woerden stonden. Want als we oude kaarten van de stad erbij pakken, zien we toch duidelijk twee molens. We kennen allemaal Molen de Windhond, maar voordat de Windhond werd gebouwd, stonden er op zijn minst twee andere molens in de stad. Waar zijn ze gebleven?

Op een oude kaart van Jacob van Deventer uit 1545 zien we maar één molen. En op een kaart uit 1649, gemaakt door Joan Blaeu, zien we twee molens. Nu weten we dat er op de huidige molen het jaartal 1755 staat. Dus waar zijn die andere twee gebleven?

Hiervoor moeten we honderden jaren terug in de tijd. Helaas is onze tijdmachine kapot, maar misschien hebben we die niet eens nodig. Want iemand die bijna alles over de binnenstad weet is Cees Vermeulen van het Gilde. Sinds 1 juni geeft het Gilde weer rondleidingen die zijn aangepast op de 1,5 meter-maatregel. “De gidsen hebben er weer zin in”, zegt Cees. “We mogen alleen nog niet met de rondleidingen de molen in. Door de kleine ruimte is dat met de coronamaatregelen nog niet mogelijk. Hopelijk duurt dat niet al te lang meer.”

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Oude kaart Woerden 1649
Kaart van Woerden uit 1649 vervaardigd door Joan Blaeu waar je twee molens op kunt zien. Ingekleurd. Collectie RHC Rijnstreek en Lopikerwaard

Standaardmolens

Maar over molens kan Cees gelukkig wel heel veel vertellen. Daar gaat eerst een stukje geschiedenis aan vooraf. “Vanaf de veertiende eeuw stonden in Woerden aan de randen van de polders op de overgang naar hoogwatersloten wipmolens die als watermolens hun werk deden. Deze molens stonden op een staak of as op poten, waar omheen het bovenste gedeelte als een soort kast of ‘huis’ met wieken draaiden door de wind. Vanuit dit principe ontstonden de eerste korenmolens, die ook wel standaardmolens werden genoemd.” Dat is interessant, maar hoe zit het nu met die molens in de binnenstad?

Tweede molen

“Twee van die standaardmolens stonden in ieder geval in 1588 op de stadswal in Woerden. Ook de voorganger van De Windhond was zo’n standaardmolen, die al eens in 1570 was vervangen.” De voorganger van De Windhond werd de stedelijke molen genoemd en stond al op een kaart uit 1545, er werd zelfs in 1498 al over gesproken. “Een tweede standaardmolen uit 1588 stond even verderop op de toenmalige stadswal”, vertelt Cees. “Dat was ongeveer op de plek halverwege de huidige Kruittorenweg ter hoogte van de Kazerne. ”

In 1588 stonden er dus twee molens in de Woerdense binnenstad. In de database van verdwenen molens lezen we dat de molenaar die de andere molen pachtte, voor zichzelf was begonnen en hij ging in deze tweede molen aan de slag. De molen werd rond 1588 gebouwd. Dit verklaart dus waarom er op de kaart van 1545 maar één molen stond. Er stond in 1570 zelfs nóg een molen in de stad, een zogeheten rosmolen die naar alle waarschijnlijkheid naast de stedelijke molen stond, maar hier is verder weinig over bekend.

Tekst gaat verder onder de foto.

Molen windhond Woerden lego
Foto: indebuurt Woerden

Twee is te veel

Voor een stad als Woerden waren twee molens alleen net even te veel. “Eén van die molens werd in 1707 afgebroken”, zegt Cees. Het is alleen niet bekend welke dat nou was. Sinds 1707 stond er één molen in de binnenstad, maar de verouderde molen werd in 1755 vervangen door de prachtige molen die we nu kennen als De Windhond. De molen waar iedereen weleens een foto van heeft gemaakt en die zelfs werd nagebouwd met Lego. Cees: “En die staat nagenoeg op de plek waar de molen stond op de kaart van Jacob van Deventer.”

Nog meer molens in de binnenstad?

Cees vertelt ons ook over de twee grote molenstenen die op de zolder van het Stadsmuseum te zien zijn. “Eind zestiende eeuw werden bij afgravingen bij het bolwerk Weddesteyn – dat nu de hoek Meulmansweg/Kruittorenweg is – twee grotere bij elkaar horende molenstenen gevonden. De twee vinders kregen ieder acht stuivers. Het is aan hen te danken dat deze nog altijd gave molenstenen, vandaag de dag nog te bewonderen zijn. Het moeten stenen geweest zijn van een rosmolen, waarvan de bovenste steen door paardenkracht draaiende werd gehouden.” Nóg een verdwenen molen… Die bewaren we voor een volgende keer!

Wil je die oude molenstenen zelf zien? Het Stadsmuseum gaat op 12 juni weer open voor publiek. Check hier de openingstijden en lees hoe je kunt reserveren.

Bronnen: Molendatabase, RHC Rijnstreek en het Gilde.


Lees ook:

Sander Molen de Windhond lego Woerden

Sander (44) maakt Molen de Windhond na met Lego: ‘Denkwerk gaat de hele dag door’

In het dagelijks leven is Woerdenaar Sander van Klinken (44) afdelingsmanager in een supermarkt. Daa...
Molenaar Karel Dolman

Welkom in Woerden Karel! Onze molenaar woont nu écht in de molen

We kennen hem natuurlijk al langer dan vandaag, maar sinds 1 mei 2018 woont molenaar Karel Dolman ec...
Bloesembomen Walzicht

Mysteries opgelost: het verhaal achter de witte gevel van Walzicht

In de rubriek Woerdense mysteries lossen we Woerdens raadsels op. Dingen die je altijd al had willen...
Kerkklok Bonaventurakerk Woerden uurwerk

Mysterie: waarom is het cijfer 4 op Woerdense kerkklokken anders geschreven?

Jij checkt ongetwijfeld weleens de tijd op de klokken van de Petruskerk en de Bonaventurakerk in Woe...
smalste huis rijnstraat woerden

Mysteries opgelost: is dit het smalste huis in Woerden?

In de rubriek mysteries willen we Woerdense raadsels oplossen, want onze stad en regio barst ervan. ...
Molenvliet Woerden

Zo komt de wijk Molenvliet aan haar naam

Soms is een naam zo gewoon geworden, dat je er niet meer bij nadenkt waar die nou vandaan komt. Een ...

adv.