Unieke plek! Binnenkijken bij de pannenbakkerij aan de Oude Rijn

Door Sylvia Vos 22 augustus 2018

Ben jij altijd al benieuwd geweest hoe de oude pannenbakkerij er van binnen uitziet? Wij ook! En we mochten er binnenkijken. Dit is wat we zagen en leerden. 

Lang geleden ging het vervoer van en naar de oude pannenbakkerij over de Oude Rijn (mét tussenstop bij de Reehorst voor een borrel). Tegenwoordig komen er ‘gewoon’ vrachtwagens. En waren er vroeger wel 250 mensen aan het werk, nu zijn dat er nog maar dertig.

De Woerdense fabriek heeft al heel wat eigenaren gehad. Op dit moment is dat BMI. Maar op de schoorsteenpijp uit 1928 staat nog de B van Brunt, ook ooit een eigenaar. Maar veel Woerdenaren kennen de fabriek vooral als Wodast: de Woerdense dakpannen en steenfabriek.

De oude fabrieksschoorsteen. Foto: indebuurt Woerden

De schoorsteen is de laatst overgebleven van drie schoorsteenpijpen. “De andere twee zijn weggehaald, die stonden simpelweg in de weg. En ook die laatste pijp is buiten gebruik. Er is wel een nieuwe voor in de plaats gekomen”, vertelt Woerdenaar Ton Kooijman, die al 35 jaar in de fabriek werkt.

Alles verwoestende brand

Waarom zou je een mooie historische pijp laten staan en er niets mee doen? En tegelijkertijd een minder mooie ervoor in de plaats laten komen?”Nou, vrij simpel”, legt Ton uit. De oude stenen pijp heeft een te smalle diameter van binnen, die kan voor het werk niet gebruikt worden. Maar vanwege de historie staat het er nog. En dat kost aardig wat onderhoud, want zonder hete lucht erdoorheen, wordt de pijp aangetast door vocht.”

In mei 1954 brandde de fabriek af. Er was brand ontstaan in een met turf afgedekte droogruimte. De schoorsteen is nog het enige overblijfsel van de historische fabriek.

Een hele stapel ‘Woerdens rood’, zo wordt die kleur genoemd. Foto: indebuurt Woerden

De fabriek in wat indrukwekkende cijfertjes

Het hele proces van klei tot dakpan duurt een week. Er zijn achttien ovens in Woerden en vierentwintig droogkamers. Daarin worden twaalf miljoen pannen per jaar gemaakt. Dat gebeurt 24 uur per dag, het hele jaar door, op een paar weken in de zomer na als er onderhoud wordt gepleegd. In totaal komen er dus ruim 30.000 pannen per dag uit de fabriek, bij elkaar goed voor bijna tienduizend daken per jaar.

Puzzelen met klei

Maar het start allemaal met klei. Er wordt 40.000 ton klei per jaar verwerkt in Woerden. Ton: “We zijn constant aan het zoeken naar goede klei. Veertig procent komt uit de regio, Montfoort en Nieuwerbrug bijvoorbeeld. Maar ook uit Maasgebied en uit Duitsland. Goede klei is niet makkelijk te vinden, dus we puzzelen met verschillende kleien”, legt Ton uit.

Alle soorten worden gemengd om tot het beste resultaat te komen. En gecontroleerd, “want een klein verdwaald schelpje in de klei is goed voor ontelbaar veel klachten.”

Kogels en granaten

En er worden ook weleens andere gekkigheden in de klei aangetroffen. Ton laat een dakpan zien waarin een stukje kogel is aanbeland. “Zo’n pan wordt natuurlijk afgekeurd, maar is eigenlijk wel mooi.”

Dakpan met een kogel erin pannenbakkerij
Foto: indebuurt Woerden

En een jaar of drie geleden was er ineens groot alarm toen een handgranaat uit de oorlog werd gevonden in de klei. Explosieve opruimingsdienst erbij, alles. “Die granaat werd tot ontploffing gebracht in Snel en Polanen en het liep goed af.”

De fabriek in Woerden is gespecialiseerd in op blauwe scherf gesmoorde pannen. In dat proces gaan de pannen in de oven, dan gaat al het zuurstof eruit en daarvan krijgen ze de kleur grijs. En er worden Woerdens rode pannen gemaakt. “Dat is een specifieke kleur rood die wij maken.”

Ontplofte pannen

Het hele proces van dakpannen maken, is behoorlijk ingewikkeld, vertelt Ton. Een foutje in het proces en je heb een partij ontplofte pannen, van de verkeerde kleur of in het ernstigste geval ontstaan er explosies. Maar het werk van Ton is met de komst van robots wel iets makkelijker geworden.

Een van de robots in de fabriek heet Anna, naar een vrouw die zeventien jaar lang in de fabriek werkte. Zij stapelde de hele dag en elke dag dakpannen.

Anna, de robot die is vernoemd naar voormalig medewerkster Anna. Foto: indebuurt Woerden

Zoals Anna, met haar vele dienstjaren zijn er meer in de Woerdense fabriek. Ton is er zelf ook een voorbeeld van met zijn 35 dienstjaren, net als gipsmeester Mandeep met eenzelfde aantal jaren in de fabriek.

Speciaal project

Nu Ton bijna tegen zijn pensioen aanzit, houdt zich naast – zijn gewone werk – zo nu en dan bezig met een speciaal projectje; het archiveren van speciale dakpannen. De unieke pannen die je niet meer ziet, hele oude, of hele bijzondere. Dat is mijn dingetje, vind ik mooi.”

Per jaar wordt 40.000 ton klei gebruikt. Foto: indebuurt Woerden
De klei gaat naar binnen. Foto: indebuurt Woerden
Heel veel lagen gemengd klei. Foto: indebuurt Woerden
Foto: indebuurt Woerden
Ton laat de mallen zien voor het gips. Elke twee uur wordt een nieuwe gipsmal gemaakt. Foto: indebuurt Woerden
Mandeep werkt al 35 jaar in de dakpannenfabriek. Foto: indebuurt Woerden
Een natte koek klei. Foto: indebuurt Woerden
Koekenstroom van klei. Foto: indebuurt Woerden
Foto: indebuurt Woerden
De pannen komen met een lift uit de droogruimte. Foto: indebuurt Woerden
Anna, de robot die is vernoemd naar voormalig medewerkster Anna. Foto: indebuurt Woerden
OP deze plek worden speciale pannen met de hand geboetseerd, zoals zwaluwdakpannen. Foto: indebuurt Woerden
Foto: indebuurt Woerden
Ton Kooijman gierzwaluwdakpannen Woerden pannenbakkerij

Ton wil heel Woerden aan de handgemaakte dakpannen voor zwaluwtjes krijgen

Een zwaluw maakt nog geen zomer. Maar laten we eerlijk zijn, meerdere zwaluwen doen dat zeker wel. W...

adv.