Utrechtse mysteries: waarom zijn de Utrechtse werfkelders zo bijzonder?

Foto: indebuurt Utrecht

In de rubriek Utrechtse mysteries duiken we iedere week in de Utrechtse geschiedenis om een raadsel op de lossen. Vorige week vertelden we je al hoe de Oudegracht is ontstaan, deze week is het verhaal achter de unieke werfkelders aan de Utrechtse grachten aan de beurt. Waarom zijn die eigenlijk zo bijzonder?

Uniek, dat zijn de werfkelders langs de binnengrachten in Utrecht. Nergens anders ter wereld vind je ze. Ze zijn dus typisch Utrechts. Er zijn er wel 900 (!) en ze zijn ontzettend oud. In 1150 ontstonden de eerste werfkelders, ze waren simpelweg bedoeld als opslagruimte en doorgangsruimte voor goederen die via de Utrechtse grachten aankwamen.

Tunnel wordt werfkelder

De allereerste werfkelder ontstond uit een tunnel, die door een slimme handelsman werd aangelegd. De tunnel liep van de gracht naar zijn huiskelder. Anderen namen dit idee over, de tunnels werden steeds breder en gingen zelfs als opslagkelder dienen. Dat scheelde een hoop sjouwwerk, want anders moesten de goederen eerst van de werf omhoog worden gesleept, om daarna naar de kelder van de grachtenpanden gebracht te worden. 

De grachten en werven vormden samen de middeleeuwse stadshaven van Utrecht. Die zijn uniek in de wereld. Waarom ze in geen enkele andere stad ter wereld op dit idee kwamen? Het waterpeil van de Oudegracht was uitzonderlijk laag. Dit kwam onder andere door een dam in de Rijn ter hoogte van Wijk bij Duurstede (in eerste instantie de hoofdtoevoer van de Oudegracht), ontginningen (woeste grond geschikt maken voor bebouwing of landbouw) in het achterland en de aanleg van sluizen. Handig, want daardoor stroomde de gracht niet meer over. Maar ook vervelend, door het sjouw- en sleepwerk. De tunneltjes onder de straat waren simpelweg de beste oplossing om deze omweg naar de opslagplaatsen te omzeilen.

Werfkelder wordt restaurant

Tot het eind van de negentiende eeuw waren de Utrechtse werfkelders heel belangrijk. Toen het landverkeer op gang kwam – en steeds belangrijker werd – verloren ze hun functie. Ze werden verwaarloosd. Omdat ze allemaal verschillende eigenaren hadden, zo’n kelder hoorde bij het huis aan de gracht, was het een hele klus om een opknapproject op poten te zetten. Na de Tweede Wereldoorlog, in 1948, lukte het de gemeente om eigenaar te worden van de werven (en dus niet van de kelders!). Daarna werden ze grondig gerestaureerd. Tegenwoordig vind je restaurants, ateliers, werkplekken, huizen en B&B’s in de eeuwen oude werfkelders. 

Mysterie opgelost!

Loop jij ook al tijden rond met een vraag waar je maar geen antwoord op kunt vinden? Laat het ons weten!

Benieuwd naar wat we allemaal al opgelost hebben? Kijk hier maar eens, of lees de artikelen onder de video:

Lees ook:

Meer in deze categorie

Toen in Utrecht

Ga naar “Genieten! 5 x zo zag de kermis er vroeger uit in Utrecht”

Genieten! 5 x zo zag de kermis er vroeger uit in Utrecht

Ga naar “Leuk om te zien: zo zagen Utrechtse interieurs er jaren geleden uit”

Leuk om te zien: zo zagen Utrechtse interieurs er jaren geleden uit

Ga naar “Maand van de Geschiedenis in oktober in Utrecht: oude stoomtrein en Dag van het Rampjaar”

Maand van de Geschiedenis in oktober in Utrecht: oude stoomtrein en Dag van het Rampjaar

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “Het antwoord op niet afvallen”

Het antwoord op niet afvallen

  • Hair & Body
  • Geldig t/m 31 oktober 2022

Topper

Ga naar “Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99”

Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99

  • Geldig t/m 31 december 2022
Ga naar “Ariel wasmiddel van € 8,49 voor € 2,99”

Ariel wasmiddel van € 8,49 voor € 2,99

  • Geldig t/m 27 september 2022
Ga naar “Krabpaal van € 24,95 voor € 24,95”

Krabpaal van € 24,95 voor € 24,95

  • Geldig t/m 27 september 2022
Ga naar “De originele Gelaarsde Kat dip van € 2,29 voor € 0,99”

De originele Gelaarsde Kat dip van € 2,29 voor € 0,99

  • Geldig t/m 27 september 2022

Vacatures

Ga naar “Restaurant (Assistent-) Manager”

Restaurant (Assistent-) Manager

  • American Steakhouse Broadway
  • Fulltime

Topper

Ga naar “Expediteur”

Expediteur

  • Talect
  • Fulltime

Topper

Ga naar “Assistent Accountant”

Assistent Accountant

  • Talect
  • Parttime

Topper

Ga naar “Telefoniste Ziekenhuis”

Telefoniste Ziekenhuis

  • Actief Werkt! Uitzendbureau
  • Parttime
Ga naar “Productiemedewerker”

Productiemedewerker

  • Pro Industry
  • Fulltime

Agenda

Ga naar “Cursus Spaans”

Cursus Spaans

  • Ibérica Spaanse Lessen
  • Van 19 sep t/m 30 nov
Ibérica Spaanse Lessen, Ruth VallecilloIbérica Spaanse Lessen, Ruth Vallecillo

Topper

Ga naar “Oktoberfest in Utrecht”

Oktoberfest in Utrecht

  • Janskerkhof
  • Van 14 okt t/m 16 okt
Oktoberfest UtrechtOktoberfest Utrecht
Ga naar “Bockbier Festival Utrecht”

Bockbier Festival Utrecht

  • Van 14 okt t/m 16 okt
Ga naar “Popronde Utrecht”

Popronde Utrecht

  • 20 oktober 2022
Ga naar “Rondleiding Villa Jongerius”

Rondleiding Villa Jongerius

  • Villa Jongerius
  • 8 oktober 2022