Utrecht

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Utrechtse mysteries: waarom is het DE Neude en niet HET Neude?

Door Janine Guijt 5 april 2020

‘Neehee, het is DE Neude!’. Ben je een kersverse Utrechter of woon je buiten de Domstad, dan heb je dit vast weleens naar je hoofd gekregen op het moment dat je Utrechts bekende horecaplein ‘het Neude’ noemde. De meeste Utrechters zijn het er namelijk over eens dat ‘de’ toch echt het lidwoord is dat voor Neude hoort. Toch klinkt het taaltechnisch wat onlogisch. Hoe zit dat nou precies?

‘De’ versus ‘het’

Al in boeken uit 1674 werd er in het Nederlands naar het bekende plein verwezen als ‘de Neude’ en ook op eeuwenoude stadsplattegronden wordt het lidwoord ‘de’ gebruikt. Journalist Bernard Martens van Vliet (die veel publiceerde over het Utrechtse dialect) bestempelde het ‘het’-gebruik in 1995 als ‘zeer fout’. Toch blijft het ook nu nog een omstreden punt, dat lidwoord voor de Neude. Om voor eens en voor altijd antwoord te krijgen op de vraag startten Utrechtse journalisten Marc van Rossum (een ‘de’-aanhanger) en Ton van den Berg (team ‘het’) in 2015 een enquête over deze hamvraag. Ruim 1100 Utrechters vulden de enquête in, lezen we op de website van Ton. Van de respondenten vond 48 procent dat het ‘de Neude is’. 44 procent stemde voor ‘het’. Volgens 8 procent kan het allebei.

Dit zegt het Instituut voor de Nederlandse Taal

Oké, dat is nog niet heel steekhoudend. Het Instituut voor de Nederlandse Taal weet ons beter te overtuigen. “Oorspronkelijk is neude een vrouwelijk zelfstandig naamwoord, dus de Neude is juist”, lezen we op de website. “Toch wordt er vaak naar het plein verwezen met het Neude. Dat komt omdat we niet meer weten wat het woord precies betekent. We kiezen dan het lidwoord dat het meest logisch klinkt. Het doet wellicht denken aan het plein of het Neudeplein.”

Wat is een neude dan eigenlijk?

Neude stamt af van ‘node’ en dat betekent moeras. Kunnen we daaruit op maken dat een bezoekje aan het plein je vroeger natte voeten opleverde? Ja! De Neude lag namelijk laag. De Rijn, die niet ver van het plein stroomde, zorgde ervoor dat de grond soppig was. Helemaal als de rivier buiten haar oevers trad, leverde dat een drassige bedoening op. Heel lang geleden – in de dertiende eeuw – werd die moerasgrond opgehoogd. Een paar eeuwen later werd dat nog eens gedaan en later werd de boel ook nog eens bestraat. Dat was handig voor de markten die er werden georganiseerd. Vanaf toen was de Neude geen moeras meer.

Utrechtse mysteries

Loop jij ook al tijden rond met een vraag over Utrecht? Laat het ons weten!

Benieuwd naar wat we allemaal al opgelost hebben? Kijk hier maar eens, of lees de artikelen onder de video:

Utrechtse mysteries: wie is deze geheimzinnige dame aan de Korte Jansstraat?

Wandel je langs restaurant Ruby Rose aan de Korte Jansstraat 23 en kijk je naar boven, dan sta je oo...

Utrechtse mysteries: wat doet het bord met de tekst ‘Utrecht het is tijd voor een wonder’ daar?

Utrechtse mysteries: wat is het verhaal achter deze woorden in de Kraanstraat?

Mysterie opgelost: zo zijn postcodes in Utrecht ontstaan

Utrechtse mysteries: wat betekent ‘bis’ achter sommige huisnummers?

adv.