Utrechtse mysteries: dit is waarom sommige Utrechtse panden een versierde steen hebben

Foto: Nare Hovanisyan

Tijdens een wandeling door Utrecht heb je er misschien weleens een gespot: een versierde steen op de voorgevel van een pand. Tegenwoordig is het een mooie decoratie, maar vroeger had zo’n steen een belangrijke functie. 

Deze versierde stenen worden gevelstenen genoemd. Over het algemeen zijn het kleine stenen met een reliëf, vaak met felle kleuren en een onder- of bovenschrift. Je vindt ze niet alleen in onze stad, maar in heel Nederland. En dan voornamelijk op oude panden. Af en toe is er een gevelsteen geplaatst op een nieuwer pand, bijvoorbeeld omdat het oorspronkelijke pand is gesloopt.

Gevelstenen in Utrecht

In Utrecht zijn nog heel veel gevelstenen te vinden. Wandel bijvoorbeeld eens langs de Oudegracht en kijk naar boven. Op deze plattegrond vind je alle in kaart gebrachte gevelstenen in ons stadsie. Een rondje in de stad leverde ons de volgende beelden op:

Tekst gaat verder onder de afbeeldingen.

Voorloper van het huisnummer

Wat is het verhaal achter deze stenen? Ze hadden vroeger een belangrijke functie in onze gemeente: ze dienden als adressen. Onno Boers, gevelsteenspecialist en auteur van het boek De Gevelstenen van Amsterdam, schreef: “Men woonde in Het Swarte Schaap, in De Rode Leeuw, in Het Melkmeisje of in het huis ertegenover of ernaast.” De gevelsteen is dus de voorloper van het huisnummer. Daarnaast werden de stenen gezien als een soort reclameborden voor bedrijven. In het begin van de 19e eeuw werden straatnamen en huisnummers in Nederland ingevoerd, waardoor gevelstenen niet langer nodig waren.

Een verhaal

Op veel gevelstenen werden familienamen of beroepen uitgebeeld. Een tandarts had bijvoorbeeld een gevelsteen met daarop een kies en een schrijver een veer. Was er een concurrerende collega in de stad met vrijwel dezelfde steen? Dan voegde men gewoon iets toe, zoals een kroon. Andere stenen verwezen naar een familiewapen of een religieuze of politieke overtuiging van de bewoner. Achter iedere gevelsteen die je tegenkomt schuilt wel een verhaal.

Mysterie opgelost!

Zo, weten we dat ook weer! Loop jij ook al tijden rond met een vraag waar je maar geen antwoord op kunt vinden? Laat het ons weten.

We zochten nog veel meer voor je uit…

Meer in deze categorie

Mysteries

Ga naar “Utrechtse mysteries: wat is het oudste café van Utrecht?”

Utrechtse mysteries: wat is het oudste café van Utrecht?

Ga naar “Utrechtse mysteries: waar komt de naam Hoog Catharijne vandaan?”

Utrechtse mysteries: waar komt de naam Hoog Catharijne vandaan?

utrecht hoog catharijne winkelen bershka
Ga naar “Utrechtse mysteries: wat betekenen de twee poppetjes op dit stoplicht?”

Utrechtse mysteries: wat betekenen de twee poppetjes op dit stoplicht?

In onze gids

Ga naar “De Utrechter”

De Utrechter

  • Vredenburg 40
  • Cafés
  • 08:00 - 23:00
de-utrechter-1 ontbijtende-utrechter-1 ontbijten

Nu geopend

Ga naar “Heirloom – Venues of Utrecht”

Heirloom – Venues of Utrecht

  • Pausdam 10
  • Restaurants en horeca
  • Gesloten
Paushuize Eeuwdiner UtrechtPaushuize Eeuwdiner Utrecht

Aanbiedingen

Ga naar “Manicure en pedicure met korting”

Manicure en pedicure met korting

  • Hair & Body
  • Geldig t/m 8 september 2022

Topper

Ga naar “Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99”

Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99

  • Geldig t/m 31 december 2022
Ga naar “Marmeren deurknopset € 2,37”

Marmeren deurknopset € 2,37

  • Geldig t/m 9 augustus 2022
Ga naar “Opbergboxen € 9,98”

Opbergboxen € 9,98

  • Geldig t/m 9 augustus 2022
Ga naar “Denver babyfoon met camera € 39,95”

Denver babyfoon met camera € 39,95

  • Geldig t/m 9 augustus 2022

Vacatures

Ga naar “Zelfstandig coach worden bij Vida Vitaal”

Zelfstandig coach worden bij Vida Vitaal

  • Vida Vitaal
  • Fulltime

Topper

Ga naar “E-Commerce Manager”

E-Commerce Manager

  • Talect
  • Fulltime

Topper

Ga naar “Medewerker Klantenservice”

Medewerker Klantenservice

  • Talect
  • Parttime

Topper

Ga naar “Locatiemanager vluchtelingenopvang”

Locatiemanager vluchtelingenopvang

  • Matchpartner
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Management assistent in Utrecht”

Management assistent in Utrecht

  • Tempo-Team
  • Fulltime

Agenda

Ga naar “Kerst-Special | 18 december”

Kerst-Special | 18 december

  • Heirloom – Venues of Utrecht
  • 18 december 2022

Topper

Ga naar “Strada del Vino | 10 september”

Strada del Vino | 10 september

  • Heirloom – Venues of Utrecht
  • 10 september 2022

Topper

Ga naar “Nog plaats voor ondernemers bij Broodfondsen in Utrecht”

Nog plaats voor ondernemers bij Broodfondsen in Utrecht

  • BroodfondsMakers
  • 14 september 2022

Topper

Ga naar “Zelfontwikkeling doormiddel van een speurtocht”

Zelfontwikkeling doormiddel van een speurtocht

  • Van 25 feb t/m 25 sep