Utrechtse mysteries: dit is waarom sommige Utrechtse panden een versierde steen hebben

Foto: Nare Hovanisyan

Tijdens een wandeling door Utrecht heb je er misschien weleens een gespot: een versierde steen op de voorgevel van een pand. Tegenwoordig is het een mooie decoratie, maar vroeger had zo’n steen een belangrijke functie. 

Deze versierde stenen worden gevelstenen genoemd. Over het algemeen zijn het kleine stenen met een reliëf, vaak met felle kleuren en een onder- of bovenschrift. Je vindt ze niet alleen in onze stad, maar in heel Nederland. En dan voornamelijk op oude panden. Af en toe is er een gevelsteen geplaatst op een nieuwer pand, bijvoorbeeld omdat het oorspronkelijke pand is gesloopt.

Gevelstenen in Utrecht

In Utrecht zijn nog heel veel gevelstenen te vinden. Wandel bijvoorbeeld eens langs de Oudegracht en kijk naar boven. Op deze plattegrond vind je alle in kaart gebrachte gevelstenen in ons stadsie. Een rondje in de stad leverde ons de volgende beelden op:

Tekst gaat verder onder de afbeeldingen.

Voorloper van het huisnummer

Wat is het verhaal achter deze stenen? Ze hadden vroeger een belangrijke functie in onze gemeente: ze dienden als adressen. Onno Boers, gevelsteenspecialist en auteur van het boek De Gevelstenen van Amsterdam, schreef: “Men woonde in Het Swarte Schaap, in De Rode Leeuw, in Het Melkmeisje of in het huis ertegenover of ernaast.” De gevelsteen is dus de voorloper van het huisnummer. Daarnaast werden de stenen gezien als een soort reclameborden voor bedrijven. In het begin van de 19e eeuw werden straatnamen en huisnummers in Nederland ingevoerd, waardoor gevelstenen niet langer nodig waren.

Een verhaal

Op veel gevelstenen werden familienamen of beroepen uitgebeeld. Een tandarts had bijvoorbeeld een gevelsteen met daarop een kies en een schrijver een veer. Was er een concurrerende collega in de stad met vrijwel dezelfde steen? Dan voegde men gewoon iets toe, zoals een kroon. Andere stenen verwezen naar een familiewapen of een religieuze of politieke overtuiging van de bewoner. Achter iedere gevelsteen die je tegenkomt schuilt wel een verhaal.

Mysterie opgelost!

Zo, weten we dat ook weer! Loop jij ook al tijden rond met een vraag waar je maar geen antwoord op kunt vinden? Laat het ons weten.

We zochten nog veel meer voor je uit…

Meer in deze categorie

Genieten van Utrecht

Ga naar “Utrechtse mysteries: dit is waarom Utrecht officieel géén stad is”

Utrechtse mysteries: dit is waarom Utrecht officieel géén stad is

Ga naar “Utrecht vs. de rest van Nederland: zoveel huis krijg je voor hetzelfde geld”

Utrecht vs. de rest van Nederland: zoveel huis krijg je voor hetzelfde geld

Ga naar “Zin in: het is weekend en deze dingen kun je doen in Utrecht”

Zin in: het is weekend en deze dingen kun je doen in Utrecht

bloemenmarkt plantenmark utrecht

In onze gids

Ga naar “Café De Beuntjes”

Café De Beuntjes

  • Biltstraat 6
  • Cafés
  • 09:00 - 01:30
Cafe de beuntjes

Nu geopend

Ga naar “Wine & Wellness Utrecht”

Wine & Wellness Utrecht

  • Biltstraat 6
  • Wijnbars
  • 09:00 - 01:30

Nu geopend

Ga naar “Weekday”

Weekday

  • Hoog Catharijne Passage 28
  • Kledingwinkels
  • Gesloten

Nu gesloten

Aanbiedingen

Ga naar “Titel: BORA kookplaat CADEAU bij aankoop van jouw droomkeuken!”

Titel: BORA kookplaat CADEAU bij aankoop van jouw droomkeuken!

  • Keukenloods.nl Utrecht
  • Geldig t/m 23 mei 2021
keukenloods

Topper

Ga naar “Alle Magnum ijs van € 6,98 voor € 3,49”

Alle Magnum ijs van € 6,98 voor € 3,49

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 24 mei 2021
Ga naar “Ben je van plan om naar Blokker winkel te gaan?”

Ben je van plan om naar Blokker winkel te gaan?

  • Blokker
  • Geldig t/m 24 mei 2021
Ga naar “36 t/m 42 ook in beige Graceland € 24,99”

36 t/m 42 ook in beige Graceland € 24,99

  • vanHaren
  • Geldig t/m 23 mei 2021
Ga naar “Toms schoenen van € 50 voor € 29,99”

Toms schoenen van € 50 voor € 29,99

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 30 mei 2021

Vacatures

Ga naar “Ben jij onze nieuwe BSO medewerker?”

Ben jij onze nieuwe BSO medewerker?

  • Ludens kinderopvang
  • Fulltime/Parttime

Topper

Ga naar “Gezocht: kok met ambitie!”

Gezocht: kok met ambitie!

  • Alan & Pim’s Utrecht
  • Fulltime
Alan & Pim's bezorgen kip
Ga naar “Verkoper/stylist”

Verkoper/stylist

  • Rachmaninoff
  • Parttime
woonwinkel utrecht

Topper

Ga naar “Partner specialist @ Bol.com”

Partner specialist @ Bol.com

  • Actief Werkt! Uitzendbureau
  • Fulltime
Ga naar “De Utrechter zoekt een floormanager!”

De Utrechter zoekt een floormanager!

  • De Utrechter
  • Fulltime/Parttime
de utrechter

Topper

Agenda

Ga naar “Brieven van Belle”

Brieven van Belle

  • Bistro Belle
  • 30 juli 2020
Ga naar “Week Zonder Afval”

Week Zonder Afval

  • 31 mei 2021