Van de schandpaal tot de brandstapel: deze straffen werden in de Middeleeuwen uitgedeeld in Tilburg

Je kunt het je bijna niet voorstellen, maar vroeger zag je met enige regelmaat een stadsgenoot met een ‘schaamfluit’ door Tilburg lopen. Of een Tilburger zonder handen. Waarom? De straffen van de Middeleeuwen zagen er iets anders uit dan nu. Lees en huiver.

Er waren in de Middeleeuwen drie soorten straffen: schandstraffen, lijfstraffen en de doodstraf. Bij schandstraffen draaide het om vernedering. Iedere Tilburger kon zien wat de misdadiger had gedaan. Bij lijfstraffen moest de stadsgenoot zoveel mogelijk pijn hebben.

Bron: Canon van Nederland.

Naar de gevangenis

Pleeg je tegenwoordig een ernstig misdrijf, dan beland je waarschijnlijk achter de tralies. Vroeger had de gevangenis veelal een andere functie: Tilburgse verdachten wachtten hier de uitvoering van hun straf af. De reden dat een gevangenisstraf niet vaak werd uitgedeeld, was dat de samenleving weinig baat had bij de straf. De gevangenis werd dus meestal als een ’tussenstap’ gezien.

Gevangenis in Tilburg

Veroordeelde stadsgenoten gaan nu naar een gevangenis ergens in Nederland. Vroeger werden Tilburgers gevangen genomen in een toren in de Heikese Kerk of het Tilburgse kasteel.

Bron: Historisch Nieuwsblad.

gemeente Koningsdag Tilburg 2020
Foto: indebuurt Tilburg

Handen afhakken

Veel Tilburgers kochten hun brood, vlees, vis en groenten vroeger op de markt. Helaas waren de producten voor veel mensen te duur en terugvallen op een uitkering was geen optie. Stelen was een groot risico: werd een Tilburger op heterdaad betrapt, dan werden de handen vaak afgehakt. Op die manier was een dief snel te herkennen en kon-ie zijn ‘beroep’ niet meer uitvoeren!

Bron: Gevangenenpoort.

Foto: Collectie Regionaal Archief Tilburg

Schaamfluit

Loop je door de Heuvelstraat, dan zie je regelmatig een straatmuzikant zitten. Hij heeft vaak veel bekijks! Gelukkig voor hem is het een professional, want vroeger hadden muzikanten het zwaar. Een slechte muzikant liep het risico om een zogenoemde schaamfluit te krijgen. Dit was een enorme fluit die een Tilburger om zijn nek hing, waardoor heel de stad zag dat hij geen muzikale held was.

Kun je raden waar dit ding voor gebruikt werd?Hint: het is een middeleeuws voorwerp.

Posted by Historia Magazine on Friday, July 10, 2015
Embed niet geladen. Accepteer eventueel de cookies om deze te kunnen zien. Cookie instellingen

Bron: Historia Magazine.

Schandsteen

Op zondag was heel Tilburg in een van de vele kerken te vinden. Vaste prik, voor iedereen! Maar wat nou als je te laat kwam? Dan werd je gestraft. De meest voorkomende manier was de schandsteen. Die moest je een tijd lang om je nek dragen terwijl je over de Heuvel liep. Dit lijkt misschien niet heel erg, maar vergis je niet: de stenen waren kilo’s zwaar. Veel van de kerken waar mensen toen naartoe gingen, zoals de Noordhoekse kerk, staan er trouwens niet meer.

Onterende straffen

Naast de schandsteen waren er ook andere varianten om Tilburgers te generen. Denk aan de schandmantel, schandstoel of zelfs de schandkooi. Van deze items zijn niet veel afbeeldingen te vinden. Hieronder zie je een schandmantel die in Duitsland werd gebruikt.

Embed niet geladen. Accepteer eventueel de cookies om deze te kunnen zien. Cookie instellingen
Bron: Wikipedia.

Verbanning

Een gebiedsverbod, beter bekend als verbanning, was in de Middeleeuwen een van de zwaarste straffen die Tilburgers konden krijgen. De straf werd bij verschillende misdrijven opgelegd. Volgens deze site stond verbanning uit Tilburg gelijk aan de doodstraf. “Wie voorgoed verdreven wordt van huis en haard, heeft grote kans te eindigen als struikrover of lijf en leden te verliezen.” Het doel van een verbanning was dat ‘ongewenste personen’ voor altijd uit de maatschappij verdwenen waren.

Zeg nou zelf: verbannen worden uit Tilburg klinkt als een heftige straf, nietwaar?

Foto: Regionaal Archief Tilburg

Brandstapel

De verhalen van heksen op de brandstapel zijn bij veel mensen misschien wel bekend. Maar de verbrandingsdood kwam vaker voor. Rechters deelden deze straf bijvoorbeeld ook uit aan mensen die een ander geloof aanhielden. De brandstapel werd vaak midden op de Heuvel en in de wijk Hasselt gezet, want heel de stad keek mee. Dat valt te lezen in een artikel uit 1934 van de Nieuwe Tilburgsche Courant.

Embed niet geladen. Accepteer eventueel de cookies om deze te kunnen zien. Cookie instellingen

Bron: Historia Net.

Naakt op een paard

Ja, dat las je goed. Tilburgers die ervoor uitkwamen dat ze op mensen van hetzelfde geslacht vielen, konden hiervoor op een bizarre manier gestraft worden. Volgens dit NTR-programma moesten deze mensen naakt, achterstevoren op een paard rijden door de stad. Dat was niet alleen gênant voor de Tilburger, maar zorgde ook voor vermaak.

Gelukkig liggen de tijden van deze straffen ver achter ons!

Foto: Regionaal Archief Tilburg

Hier werden Tilburgers gemarteld

Op de Heuvel stond vroeger een galg. Die werd niet alleen gebruikt om Tilburgers te onthoofden. Het was ook een martelwerktuig. Iets na de Middeleeuwen, in 1717, onderging ene Mathijs een gruwelijke marteling. Hij werd op een rooster verband.

De oudste foto van de Heuvel uit 1850 uit het archief. Foto: Regionaal Archief Tilburg

Lees ook…

Meer in deze categorie

Toen in Tilburg

Ga naar “Toen in Tilburg: dit is het verdwenen deel van de Piushaven”

Toen in Tilburg: dit is het verdwenen deel van de Piushaven

piushaven drooglegging
Ga naar “Hier in Tilburg vond je vroeger een postkantoor”

Hier in Tilburg vond je vroeger een postkantoor

oude postkantoor
Ga naar “Toen en nu: de Bredaseweg bij de begraafplaats”

Toen en nu: de Bredaseweg bij de begraafplaats

bredaseweg toen en nu

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99”

Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99

  • Geldig t/m 31 december 2022
Ga naar “Huispak M t/m XXL € 19,99”

Huispak M t/m XXL € 19,99

  • Geldig t/m 9 oktober 2022
Ga naar “Outdoor LED kerstboom van € 29,95 voor € 29,95”

Outdoor LED kerstboom van € 29,95 voor € 29,95

  • Geldig t/m 27 september 2022
Ga naar “Fletcher bestaat 25 jaar! € 25,00”

Fletcher bestaat 25 jaar! € 25,00

  • Geldig t/m 2 oktober 2022
Ga naar “Alle HG of Blue Wonder van € 5,45 voor € 2,72”

Alle HG of Blue Wonder van € 5,45 voor € 2,72

  • Geldig t/m 2 oktober 2022

Vacatures

Ga naar “Courier AH Online English”

Courier AH Online English

  • Tempo-Team
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Medewerker catering Tilburg”

Medewerker catering Tilburg

  • Tempo-Team
  • Parttime
Ga naar “accountmanager sport – Starter”

accountmanager sport – Starter

  • Page Personnel
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Werkvoorbereider Machines | ERP Systemen | 2.800 – 4.200”

Werkvoorbereider Machines | ERP Systemen | 2.800 – 4.200

  • WR.nl Solliciteren
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Eerste Automonteur Autotechnicus | MBO | 2.400 – 3.400”

Eerste Automonteur Autotechnicus | MBO | 2.400 – 3.400

  • WR.nl Solliciteren
  • Fulltime/Parttime

Agenda

Ga naar “Kampvuurgesprek – thema: kracht van kwetsbaarheid”

Kampvuurgesprek – thema: kracht van kwetsbaarheid

  • iederal
  • 27 november 2022

Topper

Ga naar “Vollemaanwandeling”

Vollemaanwandeling

  • iederal
  • 8 november 2022

Topper

Ga naar “Kampvuurgesprek: thema loslaten”

Kampvuurgesprek: thema loslaten

  • iederal
  • 16 oktober 2022

Topper

Ga naar “Vollemaanwandeling – wintereditie”

Vollemaanwandeling – wintereditie

  • iederal
  • 8 december 2022

Topper

Ga naar “Creëer jouw visie-moodboard”

Creëer jouw visie-moodboard

  • iederal
  • 1 november 2022

Topper