Viswijf, Orangist en bajesklant… wie was Kaat Mossel eigenlijk?

Door Wouter Vocke 11 augustus 2018

In de rubriek Rotterdamse Mysteries behandelen we iedere week een apart of opvallend gegeven uit de stad. Waarom Rotterdammers ‘op Zuid’ zeggen in plaats van ‘in’ Rotterdam Zuid. Of waarom de vlag van Rotterdam groen met wit is. En weet je waarom die poort bij de loempiakraam op de Lijnbaan er staat? Wij hebben het voor je uitgezocht. Deze week: wie was Kaat Mossel eigenlijk?

De naam Catharina Mulder doet niet meteen een belletje rinkelen. Maar zeg je Kaat Mossel, dan herkent iedere Rotterdammer die naam. Is zij de eigenaar van het restaurant bij de Oostzeedijk in de buurt? Nee, niet echt. Maar wie was ze wel? Wij zijn eens even de geschiedenisboeken ingedoken.

Catharina Mulder, also known as Kaat Mossel

Caetje

Catharina, of Caetje, werd op op 25 maart 1723 in de Doelstraat in hartje Rotterdam geboren. Ze woonde in de arme volksbuurt het Achterklooster en de mensen daar noemden haar Kaat. Door haar werk als ‘keurvrouwe der mosselen’ (een soort keurmeester) kreeg ze haar bijnaam. Catharina keurde namelijk de kwaliteit van de mosselen van de mosselvissers die aanmeerden in de Oude Haven. Ook hield ze toezicht op de mosselverkopers die zelf ook vaak in het Achterklooster woonden.


De straat Achterklooster, bij Kipstraat en Hoogstraat in de buurt, herinnert ons nog aan het klooster dat er ooit stond en de volksbuurt waar Kaat woonde. 

Naast het keuren verkocht Kaat zelf ook nog mosselen aan klanten in Rotterdam, en ze was niet op haar mondje gevallen. Volgens de overlevering was ze een ‘ondeftige’ vrouw (of viswijf, zo u wilt), recht voor zijn raap en een behoorlijke rauwdouwer. Lekker Rotterdams dus zou je kunnen zeggen.

‘Oranjemeiden’

In die tijd rommelde het in de Republiek tussen de patriotten (regenten) en aanhangers van prins Willem (Orangisten of prinsgezinden), en Kaat stond bekend als de luidruchtigste Oranjeklant van Rotterdam. Haar girls in crime waren Cornelia Zwenke, alias Ruige Keet, en Clasina Verrijn, beter bekend als de ‘Oranjemeid’. Zij hielden wel van een neut en waren altijd in de stad te vinden als er wat te vieren viel ter ere van het Huis van Oranje. Kaat versierde haar mosselkar met oranje linten en vierde elk jaar uitbundig de verjaardag van de stadhouder. Wie niet meedeed kon een pak slaag krijgen!

Willem V, prins van Oranje-Nassau, rond 1770

In 1783 liep het een keer uit de hand en waren er wat opstootjes in de stad, mede dankzij Kaat die het Oranjegezinde volk aan het opruien was tegen de patriotten. Maar op 3 april 1784 ging het goed mis. Toen de patriotten oprukten om naar het stadhuis te gaan, stonden Kaat Mossel, Ruige Keet en de Oranjemeid de mensen flink op te hitsen met Oranjegezinde leuzen en liedjes. Er vonden die dag in Rotterdam dan ook hevige rellen plaats tussen de prinsgezinde mensen en de patriotten. Kaat Mossel werd gearresteerd en kwam – zonder proces – onder het stadhuis gevangen te zitten.

Gevangenisstraf

Uiteindelijk kreeg Kaat Mossel tien jaar gevangenisstraf aan haar broek en de Oranjemeid zes jaar, onder andere voor het zingen van ‘Oranje Boven’. In Rotterdam was Kaat haar leven niet meer zeker, daarom werd ze overgebracht naar de gevangenis in Den Haag. Twee jaar later, toen Willem V in 1787 met hulp van de Pruisen de patriotten wist weg te jagen, kwamen Kaat en Clasina weer vrij. Kaat kreeg een aardige schadevergoeding maar liefst 3642 gulden en 15 stuivers, wat toen natuurlijk een enorm bedrag was. Toen ze weer terugkwam in het Achterklooster zou ze met gejuich ontvangen zijn.

Patriotten in Dordrecht, 1783

In 1795 komen de patriotten met behulp van de revolutionaire Fransen weer terug en Willem V vlucht naar Engeland. Kaat – gewoon weer in de stad met haar mosselkar – wordt uit haar functie gezet en overlijdt drie jaar later, ze is dan 75.

Maagd van Holland

Van Kaat is geen standbeeld of gedenkteken. Of toch wel? Op de Gedempte Botersloot staat sinds 1874 een monument dat herinnert aan de inname van Den Briel in 1572 met een vrouw, de Maagd van Holland. Je hebt vast wel eens ergens op het terras gezeten, in het hippe MaHo kwartier. En urban legend of niet, al sinds de onthulling menen veel Rotterdammers in dat standbeeld Kaat Mossel te herkennen! Broodje aap verhaal? Wie zal het zeggen! Maar leuk is het wel, kijk je toch anders naar dat standbeeld de volgende keer als je daar een biertje zit te drinken.

De Maagd van Holland. Is het misschien een eerbetoon aan Kaat of niet?

Wist je dat…

De trap onder de kubuswoningen eigenlijk officieel Mosseltrap heet? Ongeveer in dat stukje bij de Oude Haven meerden vroeger de mosselschepen aan en brachten de mosselverkopers hun mosselen aan de man. Waar nu alle terrasjes staan bij de Spaansekade, heette in de tijd van Kaat ook al Spaanschekade. Daar zal Kaat heel wat voetstappen hebben liggen, net als aan de drukke Kolk en de Blaeck, waar het toen ongetwijfeld elke dag naar vis rook.

Bron: Wikipedia | @WikiFrits