Rotterdamse Mysteries: waarom zeggen we eigenlijk ‘Rotterdammert’ en ‘kommie’?

Door Britte Kramer 6 oktober 2018

In de rubriek Rotterdamse Mysteries behandelen we iedere week een apart, interessant of opvallend gegeven uit de stad. Waarom we geen perron 5 en 10 hebben op Rotterdam Centraal, bijvoorbeeld. Of waarom de wijk Blijdorp eigenlijk Blijdorp heet. Deze week: hoe komen we eigenlijk aan ons Rotterdamse taaltje?

Een echte Rotterdammert herken je meteen zodra-ie z’n muil – eh, mond opent. Ja toch, niettan? We staan bekend om onze ‘natte t’, plakken sowieso graag zo’n ‘t’ achter woorden, maken van ‘je’ meestal ‘ie’ en zeggen in plaats van ‘hij heeft’ liever ‘hij heb’. Tijd om die speurneus weer op te zetten en uit te zoeken hoe dat zit! Met heel veel dank aan het boekje ‘Rotterdams’ van Marc van Oostendorp.

T’tje eraf, T’tje erbij

Net als veel Brabo’s zijn we vaak een beetje lui als het op de letter ‘t’ aankomt (‘da kennie’). Maar het bijzondere is dat we dat in Rotterdam compenseren door soms juist een extra t’tje in te zetten (‘ik gaat’, ‘Rotterdammert’, ‘enkelt’). Volgens Marc van Oostendorp is dit lang geleden ontstaan, als goedmakertje voor alle weggelaten t’s. Als die platte Rotterdammers van toen ineens netjes moesten praten deden ze schijnbaar heel hard hun best dat te compenseren. Maar omdat ze niet precies wisten wáár die ‘t’ dan achter moest, deden ze maar wat. Tegenwoordig gaat die vlieger niet meer op (we weten nu heus wel dat we met die ‘t’ overal achter niet bepaald als Prinses Beatrix klinken), maar lijken we het – onbewust – te doen omdat we willen laten horen waar we vandaan komen. Met praten gaat het tenslotte niet alleen om wat je zegt, maar laat je ook horen wie je bent. Door een beetje met die t’s te rommelen, weet iedereen meteen dat jij een Rotterdammert bent.

Wat zeggie? Azzie val dan leggie!

Ik ken een mevrouw die zó netjes wil praten, dat ze geen portie bitterballen bestelt, maar een porsje. Ze vraagt nog net niet om ‘kofje’ als ze zin heeft in een bakkie pleur. Tja: die ‘ie’ in plaats van ‘je’ – ook zo’n Rotterdams dingetje. En als je dacht dat we dat zomaar deje, dan hebbie het mis. Waarom noemen we een kleine bal geen ‘ballie’ en een kleine gast geen ‘gozertie’, terwijl meissie, snoepie en filmpie doodnormaal zijn? Nederlandsetaalexperts zijn onder de indruk van ons. Want achter dat platte accent zit schijnbaar een behoorlijk ingenieus systeem (applaus voor jezelluf!). Een paar van die regels waar je waarschijnlijk nooit bij hebt stilgestaan:

  • We zeggen nooit ‘ie’ na een klinker (zie-ie dat?)
  • We maken van ‘je’ geen ‘ie’ als het aan het begin van een woord staat (een kabaal van iewelste)
  • Als een woord kleiner wordt door er ‘je’ achter te zetten kan ‘ie’ wel, maar als er normaal ‘tje’ achter moet niet (mesje/messie, vorkje/vorkie, lepeltje/lepeltje, zusje/zussie, broertje/broertie)
  • Na een t-klank (t of d) houden we het ook meestal op ‘je’ (kattie of broodie: nee, maar schattie kan dan weer wel)

De zachte g van Rotterdam

Nog even over die laatste twee: op andere plekken in Nederland zeggen ze juist wél weer ‘kattie’ of ‘haartie’ in plaats van katje of haartje. Marc van Oostendorp zegt daarover: “Waarschijnlijk heeft het ermee te maken dat de ‘t’ en de ‘j’ in het Rotterdams samensmelten. Je zegt als als Rotterdammer niet k-a-t-j-e, je zegt k-a-tj-e. En wie goed luistert, hoort dat die ‘tj’ klinkt als een klank die je in het hartje van de Randstad niet zou verwachten: een medeklinker die verdacht veel klinkt als de zachte g, zoals we die kennen uit het Limburgs en het Brabants.” Sja, nu-ie het zegt…

Genoeg te verwerreke

Nou, en dan hebben we natuurlijk nog ‘houwen’ en ‘zouwen’, ‘beneje’ in plaats van ‘beneden’, ‘ken’ in plaats van ‘kan’ of ‘kun’, het onnodig langer maken van woorden (‘fil-lum’ in plaats van ‘film’, ‘ver-wer-rek-ken’ in plaats van ‘verwerken’) en gaat zo nog maar effe een eind door. Maarre, daar komen we nog wel een keer op terug. Voorlopig hebben we genoeg te verwerreke, met die zachte g.

Skyline

Hoe goed is jouw kennis van deze Rotterdamse woorden? (Quiz!)

Je hebt van die oer-Rotterdamse uitdrukkingen, woorden en gezegden die je ook alleen maar hiero hoor...
Erasmusbrug

Ken jij deze 5 Rotterdamse uitdrukkingen? Ja toch zeker!

Je hebt van die oer-Rotterdamse uitdrukkingen en gezegden die je ook alleen maar hiero hoort, mét na...
Blaak

Hee jij daar met die zinksnijer! Ken je deze Rotterdamse woorden?

Je hebt van die oer-Rotterdamse uitdrukkingen, woorden en gezegden die je ook alleen maar hiero hoor...

adv.