In dit Leidse pand is de oudste openbare bibliotheek van Nederland gevestigd

Thysiana | Beeld: Willem Hogendoorn

Op Rapenburg 25 staat een bijzonder pand, dat niet als woonhuis werd gebouwd. Op de gevel is te lezen: Joannis Thys en Bibliotheca. In de top van het pand staan de Romeinse cijfers MDCLV (= 1655). Onze gastredacteur Willem Hogendoorn vertelt waarom dit een bijzonder pand is en welk uniek object er staat.

Door Willem Hogendoorn

Bibliotheca Thysiana

Dit pand staat tegenwoordig bekend als de Bibliotheca Thysiana. De in Amsterdam in 1622 geboren Johan Thijs, (gelatiniseerd Johannes Thysius), studeerde in Leiden. Zijn hobby was boeken verzamelen uit de 16e en 17e eeuw. Hij erfde veel geld van zijn ouders en kocht er aardig op los, vooral op veilingen. De totale collectie van Thysius bevatte meer dan 2000 boeken. In zijn testament bepaalde Thysius dat zijn boeken bewaard moesten blijven voor de wetenschap, en dat daarvoor een speciaal pand ontworpen moest worden. Dat gebeurde in 1655, door Arent van ’s-Gravesande, een beroemde architect uit die tijd. Het werd een zogenaamde zaalbibliotheek, waar de boeken geraadpleegd worden in dezelfde ruimte waar ze opgesteld staan. De boekenzaal, met een grote leestafel in het midden, is ongeveer 7 x 14 meter en bevindt zich op de eerste verdieping. De begane grond was door Van ‘s-Gravesande bedoeld als woonruimte voor een beheerder.

Tekst loopt door onder foto

Plek zonder zoninval | Beeld: Willem Hogendoorn

Bijzonderheden

De Bibliotheca Thysiana is speciaal ontworpen als bibliotheek. Ook over de plek in Leiden (hoek Rapenburg en Groenhazengracht) is goed nagedacht. Hier was een gunstige lichtinval. De boeken werden hierdoor niet aan zonlicht blootgesteld. Wat ook bijzonder is, is dat Thysius de bibliotheek in zijn testament nadrukkelijk bestempelde als een verzameling “tot publijcke dienst der studie”. Het was daarmee de eerste openbare bibliotheek van Nederland. Daarvoor waren bibliotheken vaak onderdeel van kloosters of kastelen. De boeken staan nog steeds in de bibliotheek en kunnen ook nog geraadpleegd worden. Niet in de bibliotheek zelf; materiaal dat wordt aangevraagd, wordt nu overgebracht naar de Universiteitsbibliotheek,

Boekenmolen

Tijdens een Open Monumentendag ben ik er binnen geweest (wat zeer bijzonder was) en zag ik een eikenhouten boekenmolen. Deze is zodanig ontworpen dat de gebruiker meerdere grote boeken tegelijk kan bekijken zonder zichzelf of de boeken te hoeven verplaatsen. De boeken worden verticaal gedraaid, met een beweging zoals bij een waterrad. Boekenmolens worden niet meer gemaakt of gebruikt. Ze zijn zeer zeldzaam, maar gelukkig staat er nog één hier in Leiden. Ik zie de boekenmolen als ‘voorloper’ van het huidige swipen. Je gaat van het ene boek naar het andere boek. Dat doe je nu met je vinger door een ‘veeg’ over een touchscreen; toen met je hand door een ‘slinger’ aan het rad.

Eikenhouten boekenmolen van Bibliotheca Thysiana | Beeld: Willem Hogendoorn

Meer in deze categorie

Toen in Leiden

Ga naar “Quiz: weet jij de oude namen van deze 5 Leidse zaken nog?”

Quiz: weet jij de oude namen van deze 5 Leidse zaken nog?

Ga naar “Dit is het 50ste ‘Toen in Leiden’-verhaal van buurtbijdrager Willem. Wil je meer lezen?”

Dit is het 50ste ‘Toen in Leiden’-verhaal van buurtbijdrager Willem. Wil je meer lezen?

Ga naar “Een duistere geschiedenis: Halloween en heksenvervolgingen in Leiden”

Een duistere geschiedenis: Halloween en heksenvervolgingen in Leiden

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “Jan van Haasteren puzzel € 9,99”

Jan van Haasteren puzzel € 9,99

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 11 december 2022
Ga naar “Flanellen pyjama** van € 14,99 voor € 11,99”

Flanellen pyjama** van € 14,99 voor € 11,99

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 11 december 2022
Ga naar “KOOKPAN 24 CM / HAPJESPAN Ø 28 CM € 12,99”

KOOKPAN 24 CM / HAPJESPAN Ø 28 CM € 12,99

  • Dirk
  • Geldig t/m 10 december 2022
Ga naar “Douwe Egberts Aroma rood van € 11,90 voor € 9,99”

Douwe Egberts Aroma rood van € 11,90 voor € 9,99

  • PLUS
  • Geldig t/m 10 december 2022
Ga naar “Lamswollen sloffen vanaf € 22,99”

Lamswollen sloffen vanaf € 22,99

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 11 december 2022