Feit of fabel: dit Leidse gebouw was ooit de koudste plek op aarde

Het Kamerling Onnes Gebouw. Beeld: Willem Hogendoorn.

Als je over het Steenschuur loopt zie je bij de ingang van het KOG (Kamerlingh Onnes Gebouw) een beeld van Kamerlingh Onnes staan, met daarop zijn motto ‘Door meten tot weten’. In 1913 ontving Kamerlingh Onnes de Nobelprijs voor de Natuurkunde en werd zijn bijnaam ‘professor diepvries’. Onze vertelvader Willem heeft weer een bijzonder verhaal en legt ons uit waarom (een deel van) de Rechtenfaculteit ooit de koudste plek op aarde was.

Door Willem Hogendoorn

In 1853 werd Heike Onnes geboren. Later trok hij zijn tweede voornaam ‘Kamerlingh’ bij zijn achternaam en ging hij dus verder door het leven als Kamerlingh Onnes. Hij studeerde wiskunde, natuurkunde én scheikunde. In 1882 werd Kamerlingh Onnes hoogleraar in de experimentele natuurkunde aan de Universiteit Leiden. Ook richtte hij de Leidse Instrumentmakersschool (LIS) op. In die tijd was het gebruikelijk dat onderzoekers hun eigen meetinstrumenten maakten.

Professor Diepvries

Na zijn aantreden als hoogleraar in Leiden begon Kamerlingh Onnes met de bouw van een ijskoud laboratorium aan het Steenschuur. Op 10 juli 1908 slaagde hij erin, als eerste mens op aarde, om het gas helium bij een temperatuur van −271 °C vloeibaar te maken. Dat is slechts 2 graden af van het absolute nulpunt van -273 °C. Zijn laboratorium in Leiden was toen de koudste plek op aarde. In 1913 ontving hij de Nobelprijs voor de Natuurkunde voor ‘zijn onderzoek naar de eigenschappen van materie bij lage temperaturen’. Daar heeft hij dus ook zijn bijnaam ‘Professor Diepvries’ aan te danken.

Het vroegere laboratorium van Kamerling Onnes. Beeld: Willem Hogendoorn

Het natuurkundig laboratorium, waar Kamerlingh Onnes zijn experimenten uitvoerde, ligt tegenover het Van der Werfpark. Daar ontplofte in 1807 nog een kruitschip. Tart je niet het noodlot om daar 100 jaar later een chemisch laboratorium te bouwen, vroeg ik me af.

Verwaarloosbare kans

Toen ik deze vraag stelde aan een docent risico-management, was hij daar heel stellig in: ‘de kans dat er op dezelfde plek twee keer een grote ramp plaatsvindt, is statistisch gezien te verwaarlozen’. Aan de zijkant van het voormalig laboratorium in de Nieuwsteeg, staat een informatiebord met een foto hoe het er in 1908 uitzag (zie afbeelding hierboven). Als ik daar naar kijk twijfel ik toch aan deze conclusie.

Het gebouw wordt nu gebruikt door de Rechtenfaculteit van de Leidse universiteit, onder de naam Kamerlingh Onnes Gebouw (KOG). Het laboratorium is verplaatst naar het Bio Science Park. De Leidse rechtenstudenten zitten dus gelukkig niet te bibberen in de collegezaal.

Lees meer…

Meer in deze categorie

Toen in Leiden

Ga naar “Avondklok in Leiden: zo zag de stad er een jaar geleden uit”

Avondklok in Leiden: zo zag de stad er een jaar geleden uit

Ga naar “Achter dit prachtige hofje in Leiden schuilt ook een schitterend verhaal”

Achter dit prachtige hofje in Leiden schuilt ook een schitterend verhaal

Ga naar “Op deze plek in Leiden vind je een spoor van slavernij”

Op deze plek in Leiden vind je een spoor van slavernij

In onze gids

Ga naar “Cupelicious”

Cupelicious

  • Breestraat 107
  • Restaurants en horeca
  • 10:00 - 18:00

Nu geopend

Ga naar “Bij de Broodjes”

Bij de Broodjes

  • Gabriël Metzustraat 62e
  • Restaurants en horeca
  • Gesloten

Nu gesloten

Ga naar “Bistro Bord’o”

Bistro Bord’o

  • Apothekersdijk 2-3
  • Restaurants en horeca
  • Gesloten
bistro

Nu gesloten

Aanbiedingen

Ga naar “20% korting bij Cupelicious!”

20% korting bij Cupelicious!

  • Cupelicious
  • Geldig t/m 7 februari 2022

Topper

Ga naar “Dekbedovertrek 4-seizoenen vanaf”

Dekbedovertrek 4-seizoenen vanaf

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 30 januari 2022
Ga naar “Robijn wasmiddel* 4 stuks € 8,99”

Robijn wasmiddel* 4 stuks € 8,99

  • Big Bazar
  • Geldig t/m 30 januari 2022
Ga naar “Edet toiletpapier 1+1 gratis, vanaf € 2,99”

Edet toiletpapier 1+1 gratis, vanaf € 2,99

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 30 januari 2022
Ga naar “AH Gesneden stamppotgroenten en -aardappelen 600 gram 1+1 gratis, vanaf € 1,19”

AH Gesneden stamppotgroenten en -aardappelen 600 gram 1+1 gratis, vanaf € 1,19

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 30 januari 2022

Vacatures

Ga naar “Eerste autotechnicus / APK-keurmeester”

Eerste autotechnicus / APK-keurmeester

  • Van der Linden Groep Leiden
  • Fulltime

Topper

Ga naar “Junior service-adviseur / receptionist”

Junior service-adviseur / receptionist

  • Van der Linden Groep Leiden
  • Fulltime

Topper

Ga naar “Pedagogisch Medewerker”

Pedagogisch Medewerker

  • FloreoKids
  • Parttime
FloreoKids

Topper

Ga naar “Projectmedewerker”

Projectmedewerker

  • Universiteit Leiden
  • Fulltime/Parttime