Dit is de mooiste gevel van de Breestraat; wat zit erachter?

Gemeenlandshuis | Beeld: Willem Hogendoorn

Het gebouw op de foto heet officieel het Gemeenlandshuis van Rijnland. In het pand was lange tijd het Hoogheemraadschap van Rijnland gevestigd. Onze buurtbijdrager Willem Hogendoorn vertelt je in deze aflevering alle bijzonderheden hierover en ook over de Rijnlandse duim, -voet en –roede.

Door Willem Hogendoorn

Gemeenlandshuis

Een gemeenlandshuis was vroeger de bestuurszetel van een waterschap of hoogheemraadschap. Hier vonden de vergaderingen van het bestuur plaats, en het was soms ook in gebruik als werkplaats of als opslagplaats voor materialen. De gemeenlandshuizen waren vaak grote en statige gebouwen.

Soms woonde de baas van het Hoogheemraadschap (de Dijkgraaf) erin en bij vergaderingen konden de heemraden (leden van het bestuur) er blijven slapen. Dat gebeurde ook in Leiden.

Het Hoogheemraadschap van Rijnland

Het Hoogheemraadschap van Rijnland is het oudste officiële waterschap in Nederland uit 1255. Hun taak is het beheer van alles wat met het openbare water te maken heeft, zoals waterkwaliteit, waterkering(dijken), baggeren, hoogte van het water, natuur en milieu etc.

Het hoogheemraadschap Rijnland ontleent zijn bestaan aan de problemen die ontstonden na het dichtslibben van de Rijnmond bij Katwijk in de 12e eeuw. Er werd gezocht naar alternatieve afwateringsmogelijkheden. Hiervoor is bijvoorbeeld de Zijl en De Does gegraven. Dat zorgde ervoor dat de Leidenaren geen natte voeten meer kregen, of moesten vluchten naar de hoger gelegen Burcht van Leiden.

Rijnlandse lengte- en oppervlaktematen

Ons metrieke stelsel werd in 1816 in ons land ingevoerd. Daarvoor moest men het met andere lengtematen doen. Dat deed men heel creatief door onder andere  lichaamsdelen hiervoor te gebruiken, waardoor er lengtematen als ‘duim’ en ‘voet’ ontstonden. De Rijnlandse lengtematen waren:

Rijnlandse lijn is 2,1 millimeter

Rijnlandse duim is 2,61 centimeter (= 12 lijn) 

Rijnlandse voet is 31,4 centimeter (= 12 duim) 

Rijnlandse roede is 3,767 meter (= 12 voet)

En, kloppen deze afmetingen met jouw duimen en voeten?

Link tussen het Leidse stadhuis en het Leidse Gemeenlandshuis

De gevels van het Leidse stadhuis en Gemeenlandshuis zijn door dezelfde persoon ontworpen namelijk door Lieven de Key. Deze had ook al het Haarlemse Stadhuis ontworpen.

En laten we de ‘officiële’ Rijnlandse voet nu aantreffen op het Leidse stadhuis in de vorm van een staaf. Deze staaf had een belangrijke functie. Ze hing aan het stadhuis om ervoor te zorgen dat alle handelaren in Leiden dezelfde maten aanhielden. Deze staaf is dus geen handvat, maar een openbare meetlat!

Rijnlandse voet | Beeld: Willem Hogendoorn

Meer in deze categorie

Toen in Leiden

Ga naar “Quiz: weet jij de oude namen van deze 5 Leidse zaken nog?”

Quiz: weet jij de oude namen van deze 5 Leidse zaken nog?

Ga naar “Dit is het 50ste ‘Toen in Leiden’-verhaal van buurtbijdrager Willem. Wil je meer lezen?”

Dit is het 50ste ‘Toen in Leiden’-verhaal van buurtbijdrager Willem. Wil je meer lezen?

Ga naar “Een duistere geschiedenis: Halloween en heksenvervolgingen in Leiden”

Een duistere geschiedenis: Halloween en heksenvervolgingen in Leiden

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “op alles van Leifheit”

op alles van Leifheit

  • Geldig t/m 4 december 2022
Ga naar “Page toiletpapier van € 5,99 voor € 2,99”

Page toiletpapier van € 5,99 voor € 2,99

  • Dirk
  • Geldig t/m 29 november 2022
Ga naar “Jan van Haasteren puzzel € 9,99”

Jan van Haasteren puzzel € 9,99

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 11 december 2022
Ga naar “Robijn vloeibaar wasmiddel of caps van € 22,47 voor € 7,49”

Robijn vloeibaar wasmiddel of caps van € 22,47 voor € 7,49

  • Hoogvliet
  • Geldig t/m 29 november 2022
Ga naar “Luxuriance Lights ledkerstverlichting in druppelvorm voor € 15,95”

Luxuriance Lights ledkerstverlichting in druppelvorm voor € 15,95

  • Action
  • Geldig t/m 29 november 2022