Leiden

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Hè, wat? Het Pesthuis in Leiden was nooit echt een pesthuis en dit is waarom

Door Lidwien Arndt 4 juli 2020

Vrijwel iedere Leidenaar (her)kent het gebouw: het Pesthuis in Leiden. Het monument is sinds kort in handen van een nieuwe eigenaar en gaat een flinke verbouwing tegemoet. Maar voordat het zover is, is het Pesthuis deze zomer nog het decor van De Buurt 1.5. Tijd om in de geschiedenis van dit gebouw te duiken. Want wat blijkt: het Pesthuis was nooit echt een pesthuis.

Je hebt er ongetwijfeld weleens van gehoord: de pest, een besmettelijke infectieziekte waar in het verleden veel mensen aan zijn overleden. De ziekte werd voor het laatst geconstateerd bij iemand in Nederland in 1929, maar de eeuwen daarvoor teisterde de pest regelmatig grote delen van Europa. Om de besmettingen een beetje in te perken, werden stedelingen behandeld in speciaal daarvoor opgerichte huizen: pesthuizen.

Pesthuizen in Leiden

Ook Leiden had een pesthuis, dat op verschillende plekken in de stad heeft gezeten. Het eerste pesthuis zat van 1457 tot 1525 in het pand waar nu Brownies & Downies zit, lezen we op Erfgoed Leiden en Omstreken. Dat pand was toentertijd onderdeel van het Sint-Catharinagasthuis en heette ook wel het ‘pestilenhuis’. Die naam werd gebruikt omdat hier niet alleen mensen met de pest werden behandeld, maar eigenlijk alle Leidenaren met besmettelijke ziekten.

In de jaren daarna diende het oude LVC-gebouw nog als pesthuis, voordat het werd verplaatst naar het Sint-Caeciliaklooster, nu Museum Boerhaave. Máár, hoe zit het dan met hét Pesthuis?

Buiten de stad

In 1635 besloot de stad Leiden dat het pesthuis een plek moest krijgen buiten de stadsmuren. Maar de bouw hiervan duurde veel (veel!) langer dan gepland. Pas in 1661 was het gebouw klaar en toen was de pestepidemie al op zijn einde. In het gebouw dat wij kennen als Pesthuis is dus geen enkele pest-patiënt behandeld.

Personeel Militaire Gevangenis, circa 1880 | Beeld: Erfgoed Leiden en Omstreken
Binnenplaats militaire strafgevangenis 1880 | beeld: Erfgoed Leiden en Omstreken
Legermuseum 1972 | Beeld: Erfgoed Leiden en Omstreken
Legermuseum | Beeld: Erfgoed Leiden en Omstreken

Andere functies

Maar, dat wil niet zeggen dat het gebouw nooit is gebruikt. In tegendeel, door de jaren heen heeft het superveel verschillende functies gehad: er zat onder andere een militair hospitaal, een ziekenhuis, een rijksopvoedingsgesticht, een vrouwengevangenis en in 1930 een ‘psychopatenasiel’. In 1941 gooide men het dan weer over een heel andere boeg en kwam er een museum in het pand: het Koninklijk Nederlands Leger- en Wapenmuseum ‘Generaal Hoefer’. Dat museum is in 1989 verhuisd naar Delft.

Naturalis Biodiversity Center

Vanaf 1998 werd het Pesthuis de entree van museum Naturalis. En tijdens de grote verbouwing van Naturalis, werd een aantal tentoonstellingen tijdelijk verhuisd naar het Pesthuis. Zelfs ‘Trix’ stond er nog een tijdje.

Verkoop

En nu? De brug naar Naturalis is afgebroken en het complex is sinds 2019 in handen van het Amsterdamse Citystone Group. Er liggen plannen op tafel om het monument om te toveren tot onder andere een foodhall en een co-working space. Maar voordat die plannen allemaal werkelijkheid worden, kun je deze zomer nog genieten in het Pesthuis van een nieuwe editie van De Buurt. Alles daarover lees je hier:

Yes! De Buurt keert deze zomer terug naar Leiden

Herinner je je De Buurt nog? De tijdelijke hangout tegenover Leiden Centraal in de zomer van 2016? E...

Meer over

Toen in Leiden