Leiden

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Wist-juh-datje: dit is de functie van de stenen paaltjes op straat in Leiden

Door Lidwien Arndt 8 februari 2020

Je kunt er overheen springen, lelijk je knie stoten of je loopt er gewoon lekker omheen: de paaltjes op de stoepen in Leiden. Maar wat doen die paaltjes daar eigenlijk, waarom zijn ze daar neergezet? We leggen het je uit.

Er zijn verschillende soorten paaltjes, met verschillende functies. Zo lezen we op de website van Bambam, de Leidse restauratie steenhouwers. We beginnen met de stoeppaal. Deze paal staat dicht bij de huizen, is meestal gemaakt van hardsteen en tussen de palen hangen vaak stangen en kettingen.

Stoepje hier, stoepje daar

In de tweede helft van de zestiende en het begin van de zeventiende eeuw begonnen de Leidenaren lukraak stoepen aan te leggen. Daar moesten regels voor komen, vond het stadsbestuur. En dus mochten huiseigenaren nog maar drie of vier voet claimen van de weg voor het huis. En die ruimte werd afgezet met stoeppalen.

Lees verder onder de afbeelding

Beeld: Ergoed Leiden en Omstreken

Mooi versierd

Hoe rijker de paal is versierd, hoe hoger de status van de vroegere bewoner van het huis. Op het Rapenburg vind je bijvoorbeeld veel superversierde paaltjes. Om meer ruimte te creëren voor het verkeer zijn veel stoeppalen uit het straatbeeld verdwenen. Huiseigenaren worden nu vaak gestimuleerd om de verdwenen stoepen weer terug te laten brengen.

Leidse Amsterdammertjes

Dan heb je nog de schamppaal, in de (Amsterdamse) volksmond ook wel: een Amsterdammertje. Maar die hebben we in Leiden natuurlijk ook. In plaats van de bekende drie kruizen staan in Leiden regelmatig de twee sleutels op de paaltjes afgebeeld. De stenen of gietijzeren palen staan aan het uiteinde van de stoep, om zo de stoep en de rijbaan van elkaar te scheiden.

Lees verder onder de afbeelding

Beeld: indebuurt Leiden
Beeld: indebuurt Leiden

In de goede baan

Toen het verkeer eind negentiende eeuw begon toe te nemen op de straten, moest er een slimmigheidje komen om het verkeer in goede banen te leiden. Door de schamppalen kregen voetgangers een veilige plek om te lopen en waren de gevels en hoeken van de huizen veilig voor de karren die er anders weleens langs konden ‘schampen’.

Kerkpalen

In Leiden hebben we ook nog de typische Pieterskerkpaal en een Hooglandse kerkpaal. Rondom (de pleinen van) deze twee kerken zien de paaltjes er inderdaad anders uit dan op andere plekken in de stad.

Lees verder onder de afbeelding

Beeld: indebuurt Leiden
Beeld: indebuurt Leiden

Heb jij nog een onopgelost mysterie?

Zo, nu weet je de volgende keer dat je je knie stoot iets meer over dat (rottige) paaltje. Fiets jij nou door de stad en denk je: hè wat betekent dit? Of waarom staat dat daar? Laat het ons weten en wie weet zoeken we het voor je uit.

Heb je deze al gelezen?

Suppiershuysinghe

Leids mysterie: zo komt koffiehuis ’t Suppiershuysinghe aan zijn naam

Zeg eens eerlijk, heb je dit ooit voorgesteld: "Spreken we af bij het 't Suppiershuysinghe?" Of zeg ...

Leids mysterie: wat is het oudste café van Leiden?

Kroegen en cafés die al heel wat jaren in de stad zitten, daar hebben we er genoeg van in Leiden. Ma...
De gekroonde hoed 2

Het mysterie achter de gekroonde hoed in de Diefsteeg

Heb je weleens naar boven gekeken tijdens een wandeling door de stad? Op de meest gekke plekken zie ...