Leiden

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Leids mysterie: dit is waarom er een ijzeren staaf aan de gevel van het Stadhuis vastzit

Door Lidwien Arndt 11 januari 2020

De gevel van het Leidse stadhuis is één van de mooiste van Nederland, vinden wij dan. Eerder schreven we al over de bijzondere functie van de roepstoel, het kleine opstapje vlakbij de grote trap. Náást die roepstoel hangt een ijzeren staafje. Het lijkt op een handvat, maar dat is het niet. 

Het staafje is precies 31,4 centimeter lang en hangt er al sinds het einde van de zeventiende eeuw. Het is een Rijnlandse voet. Een watte? De voet was van de veertiende eeuw tot 1816 een lengtemaat in Nederland. Na 1816 werd het metriek stelsel de standaard in ons land en dat gebruiken we nu nog steeds.

Roede

Als je goed kijkt, zie je onder de ijzeren voet in de muur van het stadhuis ook een horizontale inkeping en twee ijzeren knoppen aan de uiteinden. Dit is een deel van de Rijnlandse roede. Een roede is officieel 3,767358 meter lang en een voet past wel twaalf keer in de roede. Je kan de voet en de roede dus vergelijken met de decimeter en de meter van nu. En de duim van toen zou kunnen doorgaan voor de centimeter van nu.

Beeld: indebuurt Leiden
Beeld: Erfgoed Leiden en Omstreken

Maatstaf

De staven hadden een belangrijke functie. Ze hingen aan het stadhuis om ervoor te zorgen dat alle handelaren in Leiden dezelfde maten aanhielden. Handig en eerlijk. Er zat alleen één nadeel aan deze openbare meetlat, lezen we in een artikel van Alex Pietrow, in het Nederlands Tijdschrift voor Natuurkunde: hij sleet door het vele gebruik en begon te roesten. Al snel was de staaf hierdoor niet meer betrouwbaar.

Replica

Wil je een volledige roede bewonderen? Dat kan! Sinds 2017 hangt er namelijk een replica van de roede in het bezoekerscentrum van de Leidse Oude Sterrewacht. De originele roede die bij de Sterrewacht hing, is in handen van Museum Boerhaave.

Weer een mysterie opgelost! Fiets jij nou door de stad en denk je: hè wat betekent dit? Of waarom staat dat daar? Laat het ons weten en wie weet zoeken we het voor je uit.

Lees ook:

Bus Leiden Bushalte Lammenschans

Mysterie: dit is waar de Leidse buslijnnummers op zijn gebaseerd

Misschien heb je er nooit bij stilgestaan, misschien vraag je het je hele leven al af: hoe zit dat m...

Mysterie: wat doen die glimmende ‘struikelstenen’ in de stad?

Goudkleurige stenen waar een naam in gegraveerd staat: je komt ze op een aantal plekken tegen in Lei...
Rijnsburgerviaduct

Mysterie: dit is de betekenis van de gevelstenen in de fietstunnel van het Rijnsburgerviaduct

Het valt ons elke keer weer op: in de fietstunnel van het Rijnsburgerviaduct hangen twee gevelstenen...

Meer over

Mysteries