Daarom zijn er nog maar twee Leidse stadspoorten

leiden sleutelstad morspoort
Beeld: indebuurt Leiden

Wie in Leiden heeft er niet een foto op de telefoon van een van de twee schitterende stadspoorten? Wat zijn ze mooi! Wist je dat we er ooit wel acht hadden? Daar zijn er dus maar twee van over: de Zijlpoort en de Morspoort. Waar stonden de andere dan en waarom zou je zoiets moois afbreken? Lees maar mee.

Tot halverwege de 19e eeuw stonden de acht stadspoorten nog aan de Leidse stadsrand, lezen we in het Leids Jaarboekje van de Historische Vereniging Oud Leiden dat in 2010 verscheen. En dat zag er zo uit:

Verhaal gaat verder onder de afbeelding

stadspoorten leiden
Foto van een kaart van alle stadspoorten in Leiden. Beeld: Erfgoed Leiden en Omstreken

Aan het einde van de straat

De Koepoort bijvoorbeeld – lettertje H op de afbeelding – stond aan het zuidelijk einde van de Doezastraat. De Rijnsburgerpoort aan het noordelijke einde van de Steenstraat. We denken zo ter hoogte van Stadscafé van der Werff. De Witte poort(en) stond(en) aan het einde van het Noordeinde. Het wapen van Leiden dat in de gevel van deze verloren poort stond, is wel bewaard gebleven en schittert nu op de binnenplaats van Museum de Lakenhal.

Verloren functie

In 1851 werd door Thorbecke de gemeentewet ingevoerd. Je weet wel, de man die ook de Grondwet schreef in zijn huis aan de Garenmarkt. Tot die tijd had een stad andere rechten dan een dorp. Maar met deze wet kwam een einde aan het onderscheid tussen de stad en het platteland. Sterker nog: het woord ‘stad’ komt sindsdien niet meer voor in de Nederlandse wetgeving, alleen het woord ‘gemeente’.

Vanaf toen mochten steden ook geen poortgeld meer vragen en daarmee verloren de stadspoorten hun functie als officiële grensovergang. Ze waren overbodig. En ja, wat doe je er dan mee?

Koepoort
Foto van de Koepoort uit 1863. Beeld: Erfgoed Leiden en Omstreken

In het Leids Jaarboekje lezen we dat er nog lang is gediscussieerd door het stadsbestuur of de poorten wel of niet afgebroken moesten worden, over iedere poort opnieuw. De afbreekvoorstanders vonden dat de poorten te veel onderhoud kostten en er ruimte gemaakt moest worden voor nieuwe gebouwen of wegen. De tegenstanders wilden de poorten graag bewaren omdat het monumenten waren, sieraden van de stad. Maar helaas, alleen de Morspoort en de Zijlpoort mochten uiteindelijk blijven staan.

De laatste twee

En waarom mochten deze twee poorten dan wél blijven staan? Daarop zijn verschillende antwoorden te vinden. Een van de antwoorden is simpel: de Leidenaren vonden die poorten gewoon het mooist. Maar het Leids Jaarboekje noemt ook dat de poorten allebei in een slechte buurt stonden, waar maar weinig grond in het bezit van de gemeente was. Over die grond mocht de gemeente helemaal niet beslissen. En dat zou ook wel eens de reden kunnen zijn dat ze er nu nog staan.

Wij zijn in ieder geval blij dat de poorten er nog staan. Heb jij weleens een foto gemaakt van deze twee prachtpoorten?

Leuk om te zien: op de website van het Rijksmuseum in Amsterdam vonden we een verzameling van tekeningen van de acht stadspoorten die Leiden vroeger rijk was.

Lees ook:

Meer in deze categorie

Mysteries

Ga naar “Mysterie: waar komt de naam Merenwijk vandaan?”

Mysterie: waar komt de naam Merenwijk vandaan?

Merenwijk
Ga naar “Wist-juh-datje! Hier komt de wijknaam De Kooi vandaan”

Wist-juh-datje! Hier komt de wijknaam De Kooi vandaan

Kooiplein
Ga naar “Fabeltje of feit: werken de knopjes bij fietsverkeerslichten écht niet?”

Fabeltje of feit: werken de knopjes bij fietsverkeerslichten écht niet?

In onze gids

Ga naar “Bagels & Beans Leiden – Stationsplein”

Bagels & Beans Leiden – Stationsplein

  • Stationsplein 8
  • Restaurants en horeca
  • Gesloten
Bagels and Beans Stationsplein

Nu gesloten

Ga naar “Cupelicious”

Cupelicious

  • Breestraat 107
  • Restaurants en horeca
  • Gesloten

Nu gesloten

Ga naar “Bij de Broodjes”

Bij de Broodjes

  • Gabriël Metzustraat 62e
  • Restaurants en horeca
  • Gesloten

Nu gesloten

Aanbiedingen

Ga naar “Dekbedovertrek 4-seizoenen vanaf”

Dekbedovertrek 4-seizoenen vanaf

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 30 januari 2022
Ga naar “Robijn wasmiddel* 4 stuks € 8,99”

Robijn wasmiddel* 4 stuks € 8,99

  • Big Bazar
  • Geldig t/m 30 januari 2022
Ga naar “Edet toiletpapier 1+1 gratis, vanaf € 2,99”

Edet toiletpapier 1+1 gratis, vanaf € 2,99

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 30 januari 2022
Ga naar “AH Gesneden stamppotgroenten en -aardappelen 600 gram 1+1 gratis, vanaf € 1,19”

AH Gesneden stamppotgroenten en -aardappelen 600 gram 1+1 gratis, vanaf € 1,19

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 30 januari 2022
Ga naar “Alle Douwe Egberts en Pickwick 1-kopsthee* 2e halve prijs, vanaf € 1,87”

Alle Douwe Egberts en Pickwick 1-kopsthee* 2e halve prijs, vanaf € 1,87

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 30 januari 2022

Vacatures

Ga naar “Eerste autotechnicus / APK-keurmeester”

Eerste autotechnicus / APK-keurmeester

  • Van der Linden Groep Leiden
  • Fulltime

Topper

Ga naar “Junior service-adviseur / receptionist”

Junior service-adviseur / receptionist

  • Van der Linden Groep Leiden
  • Fulltime

Topper

Ga naar “Pedagogisch Medewerker”

Pedagogisch Medewerker

  • FloreoKids
  • Parttime
FloreoKids

Topper

Ga naar “Projectmedewerker”

Projectmedewerker

  • Universiteit Leiden
  • Fulltime/Parttime