Leiden

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Het mysterie achter de gekroonde hoed in de Diefsteeg

Door Lidwien Arndt 18 januari 2020

Heb je weleens naar boven gekeken tijdens een wandeling door de stad? Op de meest gekke plekken zie je dan ineens iets nieuws. Een beeldje hier, een gevelsteentje daar. Zo ook in de Diefsteeg. Daar hangen drie gevelstenen, aan de zijkant van de Sissy Boy-winkel. Als je goed kijkt, zie je dat op de middelste steen een donkergekleurde hoed staat afgebeeld. Wij gingen op zoek naar het verhaal achter deze Leidse hoed.

De gekroonde hoed, de blauwe hoed, de oranje hoed: deze gevelsteen heeft in de loop der jaren heel wat namen gehad, lezen we in een verhaal van Erfgoed Leiden en Omstreken. Een aantal jaar geleden is er onderzoek gedaan naar de originele kleur van deze steen én waar hij eigenlijk vandaan kwam.

De hoed

Voor de mensen die de steen nog nooit is opgevallen, zo ziet hij eruit: de hoed is een bolhoed, in een donkere kleur. Hij lijkt aan een knopje te hangen. Om de hoed zit een strik en erboven prijkt een kroontje. Daarom: de gekroonde hoed. Het stenen hoofddeksel hangt samen met twee andere gevelstenen aan de zijkant van Breestraat 79. Op de ene steen staat ANNO, op de ander 1652.

Tekst gaat verder onder de afbeeldingen

Beeld: indebuurt Leiden
Beeld: indebuurt Leiden

Van een hoedenmaker misschien?

Het pand waar de hoed oorspronkelijk aan hing, is in 1957 afgebroken. De stenen bleven wel op hetzelfde adres hangen: aan de zijkant van het nieuwe gebouw. Pancras van der Vlist onderzocht de geveltekens in Leiden en gaat er vanuit dat een hoedenmaker deze gevelsteen aan zijn gevel had hangen, lezen we op Erfgoed Leiden en Omstreken. Geen onlogische aanname, want vroeger kon je aan gevelstenen vaker zien wat iemands beroep was. Maar in de archieven is geen hoedenmaker terug te vinden op dit adres.

Teken van rijkdom

Wat we wel weten, is dat de hoed een kastoorhoed is, gemaakt van bevervilt en superpopulair onder de rijke burgerij in de zeventiende eeuw. Donkere kledij (en dus ook een donkere hoed) was namelijk een teken van rijkdom, omdat pure donkere kleuren duurder waren om te maken. En dat kroontje? Dat zou aan kunnen geven dat deze hoedenmaker superspul verkocht, óf zich wilde onderscheiden van een andere hoedenmaker in de stad.

Eeuwen oud

Wanneer de gekroonde hoed precies is opgehangen is een raadsel. De andere gevelsteen met 1652 erop, doet vermoeden dat de stenen uit dat jaar komen. Maar, de eerste verwijzing naar de hoed in de archieven van Leiden komt al uit 1594. En in 1608 wordt ook de plek genoemd: “beginnende met het huys van Evert Jansz. Kramer (…..), genaempt De Gecroonde Hoet, gelegen aan de zuydtsijde van de Bredestraet opten hoeck van de corte Dieffsteech…”. De hoed is dus waarschijnlijk ouder dan de andere twee stenen.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

gekroonde hoed
Het oude pand waar de hoed aan hing. Beeld: Erfgoed Leiden en Omstreken

Kleurenpalet

Vóór de restauratie van de gevelsteen had de hoed een donkerblauwe kleur, nu lijkt het eerder zwart. Maar in het onderzoek, naar de oorspronkelijke kleur van de steen, vond kunsthistorica en restaurator Caroline Meulemans nog veel meer kleuren in de oude verflagen. Waaronder ook oranje. Dat kan een teken zijn geweest van loyaliteit aan de Oranjes in die tijd.

De Oranje Hoed

Maar in een oude uitgave van de Leidsche Courant vonden de onderzoekers nog een interessante verwijzing naar de oranje hoed: “… In de gevel bevindt zich de gevelsteen “De Oranjehoed”. Indertijd heeft wijlen de heer Geytenbeek de hoed weer zijn oorspronkelijke oranje tint hergeven, waardoor menig Leidenaar tijdens de Duitse overheersing een stille blik op de Oranjehoed kon werpen”.

Even omhoog kijken

We weten het, dit is een verhaal vol misschiens en ‘zou wel eens kunnen’. Maar we weten één ding zeker: als je volgende keer door de Diefsteeg loopt, kijk je even naar boven. En weet je toch een beetje wat er allemaal schuilgaat onder die bolhoed.

Fiets jij nou door de stad en denk je: hè wat betekent dit? Of waarom staat dat daar? Laat het ons weten en wie weet zoeken we het voor je uit.