Leiden

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Dit is waarom we Leiden de lakenstad noemen

Door Sophie Halstein-Omtzigt 28 maart 2020

Ieder jaar vieren we de Lakenfeesten, aan de Oude Singel vind je Museum de Lakenhal en Leiden wordt dus de lakenstad genoemd. Maar waarom heet ons stadje eigenlijk zo? Voor het antwoord op deze vraag duiken we diep in de Leidse archieven en vonden we ge-weldige foto’s van Leiden in de oude lakentijd.

Om antwoord te kunnen geven op de vraag, moet je meer te weten komen over Leiden in de tijd van de lakenindustrie. Op de website van De historische canon van Leiden lezen we dat Leiden al in de middeleeuwen internationaal bekend was om het Leidse laken. Dat kwam door de topkwaliteit van het laken.

Unieke Leidse glans

Voor het laken werd de beste kwaliteit wol van Engelse schapen gebruikt. En het verven van de wol gaf het Leidse laken een glans die niet haalbaar was door andere landen. Hierdoor wilde heel Europa het Leids laken graag hebben.

Oog voor detail

De vachten van de schapen werden gewassen in de grachten en de wol werd van de vacht gehaald. De beste wol werd meteen geverfd. De wol werd handmatig gekamd en spinsters maakten daar garen van. Vervolgens werd de wol geweven door de wevers. En na het weven werden de oneffenheden uit de stof verwijderd.

Bijna egaal

De stof voor het Leidse laken werd door ambachtsmannen (vollers) verwerkt: ze lieten de weefsels vervilten. Dat deden de vollers door de stof in grote bakken water met volaarde (om te ontkleuren), urine en boter te stampen. Door het vervilten van de weefsels, werd de stof bijna egaal.

Leidse kwaliteitsloodjes

Aan het einde van het productieproces werd het laken op ramen gerekt. Daarna werd de kwaliteit van het laken gecontroleerd door waardijnen (kwaliteitsbewakers). Dit gebeurde in een voorganger van de Lakenhal. Laken goedgekeurd? Dan kreeg het een lakenlood opgedrukt. Die Leidse loodjes waren kwaliteitszegels met daarop een afbeelding van de Leidse sleutels.

Links onderaan bij nummer 7 zie je een tekening voor een lakenloodpenning (Beeld: Erfgoed Leiden en Omstreken)

Lakenmonopolie

In 1417 besloot het samenwerkingsverband van handelaren en steden tijdens de Middeleeuwen (Hanze) dat alleen gekeurde Leids lakens mochten worden verkocht. Leiden kreeg daardoor dé leidende positie in de lakenproductie.

Tegenslagen

Na 1500 kreeg Leiden het steeds moeilijker door oorlogen, strijd binnen de stad en stijgende belastingen. De smaak van de kopers veranderde en daar werd geen rekening mee gehouden. In 1520 verloor het Leidse kwaliteitslaken het definitief van de goedkopere concurrenten.

Comeback

In de zeventiende eeuw leefde de Leidse lakenindustrie weer op en werd de Lakenhal gebouwd. Tot 1800 werden hier lakens gekeurd.

Lakenhal in 1641
Lakenhal in 1641 (Beeld: Erfgoed Leiden en Omstreken)

Hoogtepunt en einde

In de jaren zestig van de zeventiende eeuw bereikte de Leidse lakenindustrie het hoogtepunt. Daarna verplaatste de wolproductie in Nederland naar het Brabantse platteland en ging het bergafwaarts. Leiden is nog wel tot het einde van de achttiende eeuw de grootste wolproducent gebleven.

Mysterie opgelost

Dus, waarom Lakenstad? Nou: Leidse lakens waren supershiny én van topkwaliteit. Die kwaliteit werd door Leiden streng in de gaten gehouden. Hierdoor was Leiden dé stad in de textielindustrie.

Foto’s van de laatste lakenfabriek

Van alle lakenfabrieken in Leiden bleef in 1889 alleen nog de firma Krantz en Zoon over. Dat was te danken aan de hoge kwaliteit van het Leidse laken, waarmee belangrijke uniformen werden geproduceerd. Krantz en Zoon was van 1826 tot het faillissement in 1978 te vinden tussen de Langegracht en de Oude Singel. Hieronder vind je foto’s van het productieproces van de lakens in de fabriek aan de Langegracht in 1894.

De ververij waar in 1894 de lakens gekleurd werden (Beeld: Erfgoed Leiden en Omstreken)
De lakendrogerij (Beeld: Erfgoed Leiden en Omstreken)
De lakendrogerij (Beeld: Erfgoed Leiden en Omstreken)
De plesserij waar geweven stukken gewassen werden (Beeld: Erfgoed Leiden en Omstreken)

Lees ook:

Visfontein Leiden Nieuwe Rijn

Leids mysterie: dit is waarom er een fontein staat op de vismarkt in Leiden

Langs de Nieuwe Rijn staat al sinds 1693 een fontein: de visfontein. Het is een opvallend exemplaar,...
leiden sleutelstad morspoort

Het mysterie van de verdwenen Leidse stadspoorten

Wie in Leiden heeft er niet een foto op de telefoon van een van de twee schitterende stadspoorten? W...
Stootblok herensingel

Leids mysterie: dit is waarom er een stootblok staat naast de Zijlpoortsbrug

Meer dan eens sturen jullie de leukste vragen onze inbox in. Dit was er zo één: een oplettende lezer...