Mysterie: hoe komt de beroemde Leidse schilder Jan Steen aan zijn naam?

Portret Jan Steen. Beeld: Erfgoed Leiden.

Onze vertelvader Willem ging op zoek waar de achternaam van Jan Steen vandaan komt. Om één mysterie maar meteen te ontrafelen: nee, Jan Steen kwam niet uit de steentijd. Dat was ver vóór onze jaartelling en Jan Steen is in 1626 in Leiden geboren. Maar zijn naam heeft wel met ‘stenen’ te maken.

Door Willem Hogendoorn.

Even vooraf: Het Steenschuur en het Rapenburg zijn de oudste grachten van Leiden, gegraven in de dertiende eeuw als eerste verdedigingsgracht rond de wijk Pieterskwartier. Het Steenschuur is vermoedelijk vernoemd naar een schuur waar stenen lagen opgeslagen voor de bouw van het Gravensteen (het grote gebouw aan het Pieterskerkplein). Stenen waren in die tijd erg duur. Het kwam zelfs voor dat rechters bij een overtreding een boete gaven van één steen. Van dat geld werd dan een steen gekocht, die werd gebruikt voor de bouw. Daar komt de uitdrukking ‘een steentje bijdragen’ vandaan. Men woonde in die tijd in huizen van hout. Had je al een stenen huis, dan was je ‘steenrijk’. Had je geen geld voor een houten huis, dan woonde je op straat en was je dus ‘straatarm’.

Jan Havickszoon

Bij zijn geboorte in Leiden heette Jan Steen nog Jan Havickszoon (naar zijn vader Havick). Pas later is de toevoeging ‘Steen’ daarbij gekomen. Hoe kwam dat? Leiden breidde in die tijd snel uit en er kwamen steeds meer Jannen, waarvan de vader Havick heette. Dat werd dus verwarrend met al die Jan Havickszonen. Om duidelijkheid te scheppen moest er een toevoeging komen. Bijvoorbeeld: Rembrandt Harmenszoon woonde bij de Rijn, dus werd hij Rembrandt (Harmenszoon) van Rijn genoemd. Jan Havickszoon woonde in de buurt van het Steenschuur. Zeer waarschijnlijk komt daar dus Jan (Havickszoon) Steen vandaan.

>Lees verder onder de afbeelding

Beeld: Willem Hogendoorn

Jan van Goyen

De schoonvader van Jan Steen was de landschapsschilder Jan van Goyen (1596 – 1656). In 1649 trouwde Jan Steen met de dochter van Van Goyen, Grietje. Twee jaar later werd hun eerste kind, Thaddeus, geboren. Van Goyen werd geboren in de Schoolsteeg in Leiden, waar een gevelsteen met zijn naam en handtekening de muur van zijn geboortehuis siert. In dit pand heeft lange tijd het oudste café van Leiden, de Spijkerbak gezeten. Sinds 2020 heet het café ‘Van Goyen Jeneverhuis’, wat op de uithangborden (met handtekening) te zien is.

>Lees verder onder de afbeelding

Warmond

Jan Steen heeft niet altijd in Leiden gewoond. Hij woonde bijvoorbeeld 5 jaar in Warmond. In 2008 is een bronzen buste van hem onthuld tegenover de Jan Steenlaan 36 in Warmond, het huis waar hij woonde. De buste is gemaakt door Leidse beeldhouwer Jeroen Spijker. Dat beeld zie je op de laatste afbeelding van de galerij.

Lees meer…

Meer in deze categorie

Genieten van Leiden

Ga naar “Wat een joekels: dit is zijn de grootste bomen van Leiden”

Wat een joekels: dit is zijn de grootste bomen van Leiden

Ga naar “Nooit meer natte voeten: daarom zijn sommige stoepen verlaagd in Leiden”

Nooit meer natte voeten: daarom zijn sommige stoepen verlaagd in Leiden

Ga naar “Dit doen die Griekse letters in een Leidse kerk”

Dit doen die Griekse letters in een Leidse kerk

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “Jan van Haasteren puzzel € 9,99”

Jan van Haasteren puzzel € 9,99

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 11 december 2022
Ga naar “Remia saus van € 2,05 voor € 0,99”

Remia saus van € 2,05 voor € 0,99

  • Dirk
  • Geldig t/m 6 december 2022
Ga naar “Raak Zero O vruchtensiroop van € 1,91 voor € 0,89”

Raak Zero O vruchtensiroop van € 1,91 voor € 0,89

  • Dirk
  • Geldig t/m 6 december 2022
Ga naar “Chocomel van € 2,89 voor € 0,89”

Chocomel van € 2,89 voor € 0,89

  • Dirk
  • Geldig t/m 6 december 2022
Ga naar “Johma salade van € 3,41 voor € 1,59”

Johma salade van € 3,41 voor € 1,59

  • Dirk
  • Geldig t/m 6 december 2022