Binnenkijken bij de koepel met gevangenisbewaarder Marc: ‘Ik ben voorstander van de ouderwetse, harde aanpak’

Gevangenisbewaarder Marc werkt al 17 jaar in gevangenissen en vertelt ons over zijn tijd in de Haarlemse koepelgevangenis. Over een opstand vanwege een halfje brood, de galmende koepel waar het nooit stil werd en een gevangenis zonder drugs? Die bestaat niet.

Wij kregen een rondleiding door de voormalige gevangenis en hebben dat speciaal voor jou vastgelegd. Check voor de beelden bovenstaand filmpje, maar lees vooral ook ons verhaal.

Voormalig gevangenisbewaarder

De rondleiding wordt gegeven door Marc, hij werkt al 17 jaar in gevangenissen en is voormalig gevangenisbewaarder van de koepel. Of eigenlijk moeten we het geen gevangenis noemen. Marc vertelt ons dat de koepel lange tijd een ‘huis van bewaring’ was. Daarvoor is het wel een strafgevangenis geweest, maar dat was voordat Marc er werkte.

In 2016 kwam er een einde aan de status van ‘huis van bewaring’ vanwege bezuinigingen. Het werd toen tijdelijk een opvang voor vluchtelingen. Sinds juni 2017 is het open voor bezoekers. Voor de toekomst zijn er verschillende plannen, wat die precies inhouden, kun je lezen in dit artikel:

  • De koepelgevangenis wordt De Filmkoepel

    Filmkoepel? Ja, je leest het goed. De voormalige koepelgevangenis wordt omgebouwd tot een filmhuis met zes zalen. Helaas moeten we...

    Koelgevangenis Haarlem ANP

Volgens de wet (nog) onschuldig

Terug naar de gevangenis. Nee, niet echt. Maar terug naar het verhaal van Marc. Hij nam ons namelijk mee door het hele complex en vertelt wat hij daar allemaal heeft meegemaakt.

In de ontvangsthal begint Marc met vertellen: “De koepelgevangenis en de bijbehorende vest waren in 1901 gereed. Toen ik hier werkte, was het een huis van bewaring. Dat houdt in dat iedereen die hier zat, in afwachting van zijn proces was. Al deze mannen waren volgens de wet dus nog onschuldig. De langste tijd dat iemand hier gezeten heeft, was 2,5 jaar. In het huis van bewaring zaten alleen mannen. In totaal was er plek voor 160 mannen in de vest en 270 in de koepel.”

Wat kan Marc ons vertellen over de ontvangsthal? “Eén keer per week was er bezoek. Er mocht niets anders mee naar binnen dan de kleding die je aan had en de gedetineerden mochten een uur met het bezoek praten. Vroeger was dat zonder een scheiding ertussen en toen is het wel eens voorgekomen dat een gedetineerde met het bezoek mee ontsnapte. Het gekke daaraan was, dat er geen straf bijkwam als je dan weer werd opgepakt.”

‘Telefoneren was het belangrijkste’

Door naar de recreatiezaal: “Drie keer in de week werd er twee uur lang gerecreëerd. Tafeltennis, kaarten, biljarten, domino en zo. Maar telefoneren was voor de gedetineerden het allerbelangrijkste. Er heerste een hiërarchie en de gedetineerden die het hoogst in de rang waren, bepaalden wie er mochten bellen. Later is in wet vastgelegd dat iedere crimineel tien minuten mocht bellen.”

In de recreatiezaal werden de gedetineerden in de gaten gehouden door de gevangenisbewaarders. “Maar dat was lang geen pretje, het is een kleine ruimte en de gedetineerden douchten maar drie keer per week. En veel van hen gingen niet eens die drie keer. Er hing vaak een ondraaglijke, vieze lucht in deze zaal,” zegt Marc.

Geen tv

Dan krijgen we een kijkje in de cellen van de vesting, het aangebouwde gedeelte van de koepel. Hier zaten de gevangenen de eerste anderhalve week. Daarna werden ze overgeplaatst naar de koepel.

Marc: “Een tv was voor de gedetineerden heel belangrijk in hun cel. Drie dagen geen televisie was echt een straf. Niet de zwaarste, dat waren 14 dagen isoleercel en overplaatsing, maar het was wel een straf.”

In één van de cellen in de vesting heeft Hannie Schaft gezeten vlak voordat zij gefusilleerd werd. In een andere cel zie je afbeeldingen van hoe een gedetineerde zijn cel ‘verbouwde’. Gedetineerden konden vaak agressief zijn. De glaszetter was hier kind aan huis. Ik ben dan ook voorstander van de ouderwetse, harde aanpak. Gedetineerden mogen tegenwoordig al klagen als het eten niet warm genoeg is. Ik vind dat veel te ver gaan.”

Sporten kon er hard aan toegaan

Koepelgevangenis Haarlem
Foto: indebuurt Haarlem

Marc vertelt over de sporthal: “In de sporthal konden de gedetineerden één uur in de week sporten. Dat kon er weleens hard aan toegaan. Op andere momenten trainde het IBT (interne bijstandsteam) hier, zij werden ingezet als er een agressieve gedetineerde moest worden overgeplaatst of bij andere gevaarlijke situaties.”

En dan vertelt Marc over de isolatiecellen: “Voordat iemand naar een isoleercel moest, had hij al meerdere waarschuwingen gehad. Vaak werkten de gedetineerden alsnog niet vrijwillig mee. Indien nodig, werd er gepast geweld toegepast. Mensen denken vaak dat het er hardhandig aan toe gaat in een gevangenis, maar wat je op Netflix ziet aan geweld in gevangenissen, is niet waar.”

Eenmaal aangekomen in de isoleercel: “In de isoleercel zijn geen ramen, je raakt het gevoel van dag en nacht helemaal kwijt. Gedetineerden in de isoleercel konden wel potlood en papier krijgen om een brief te schrijven naar huis. Zoals je wel kunt zien, werd dat potlood ook gebruikt om op de muren te schrijven. De teksten werden in het laatste jaar van de gevangenis niet meer weggehaald, dus die kun je nu nog zien.”

Een grote opstand

De gevangen mochten iedere dag maximaal één uur luchten, dat deden ze op een van vier luchtplaatsen. “De luchtplek is natuurlijk dé plek voor de gedetineerden voor smerige zaakjes. En geloof mij, dealers werden hier heel creatief. Er is ook geen gevangenis ter wereld, waar geen drugs te vinden is.”

Marc vertelt ons ook over een van zijn meest noemenswaardige gebeurtenissen op deze plek: “Het meest indrukwekkende wat ik hier heb meegemaakt, was een grote opstand. 58 gedetineerden waren buiten en wilden niet meer naar binnen komen. De opstand duurde de hele nacht en ik werd ’s ochtends opgeroepen om te komen helpen. Uiteindelijk hebben we ze naar binnen gekregen, maar dat was wel even spannend.”

“Iedereen die in opstand was gekomen, werd vervolgens naar de andere kant van het land overgeplaatst. En dat allemaal terwijl de opstand eigenlijk om een kleinigheid begon. De bezuiniging van een heel naar een half brood, wat heel logisch was, want er werd heel veel weggegooid.”

Geluid maken om het geluid maken

En uiteindelijk komen we aan in dé koepel. Over één aspect van de Koepel is Marc niet zo te spreken: de akoestiek. “De Koepel was niet geschikt voor een grote hoeveelheid mensen door het galmen van het geluid. Als je roept, duurt het zo’n tien seconden voordat het geluid weg is. Het was hier nóóit stil. Zeker niet met al die mannen, die gingen namelijk geluid maken om het geluid maken. Het waren net kleine kinderen. In de groene toren werd er gewassen en gedoucht en in de bruine toren hielden de bewaarders het overzicht. In het midden van de koepel werd ook gesport.”

En daarmee sluit Marc zijn verhaal af. De rondleidingen in de koepel geeft hij naast zijn huidige werk om, hij werkt namelijk nog steeds als gevangenisbewaarder, maar dan op Schiphol. De rondleidingen zijn niet meer te boeken.

Lees ook

Winactie

Win een heerlijk dinertje

Wil je winnen! Maak kans op een etentje naar keuze ter waarde van 100 euro

Meer in deze categorie

Opmerkelijk

Ga naar “Tijdens lockdown toch naar het café? Hier in Haarlem kun je terecht om te werken (zonder bier)”

Tijdens lockdown toch naar het café? Hier in Haarlem kun je terecht om te werken (zonder bier)

TEDS Haarlem
Ga naar “Bijzonder: 7 x zeer zeldzame insecten die in Haarlem gespot zijn”

Bijzonder: 7 x zeer zeldzame insecten die in Haarlem gespot zijn

Ga naar “Haarlemse sketches: hoe zou het zijn om even je kinderen te pauzeren (video)”

Haarlemse sketches: hoe zou het zijn om even je kinderen te pauzeren (video)

In onze gids

Ga naar “Kaneda Sushi & Bowls Haarlem”

Kaneda Sushi & Bowls Haarlem

  • Andalusië 9A
  • Sushi restaurants
  • Gesloten

Nu gesloten

Ga naar “Little Jamaica Bistro”

Little Jamaica Bistro

  • Brouwersvaart 146
  • Restaurants en horeca
  • Gesloten
Little Jamaica Bistro

Nu gesloten

Ga naar “Toko Bandoeng”

Toko Bandoeng

  • Generaal Spoorlaan 138
  • Restaurants en horeca
  • Gesloten

Nu gesloten

Aanbiedingen

Ga naar “Coaching sessie + 3 gratis Powerwalk trainingen”

Coaching sessie + 3 gratis Powerwalk trainingen

  • Hommes & Swarte
  • Geldig t/m 31 januari 2022
Ga naar “Met korting naar SnowWorld”

Met korting naar SnowWorld

  • Geldig t/m 31 maart 2022
Ga naar “Tefal Ultra Fry EY111B € 59,95”

Tefal Ultra Fry EY111B € 59,95

  • Action
  • Geldig t/m 25 januari 2022
Ga naar “Edet toiletpapier 1+1 gratis, vanaf € 2,99”

Edet toiletpapier 1+1 gratis, vanaf € 2,99

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 30 januari 2022
Ga naar “Velvet opbergmand € 3,39”

Velvet opbergmand € 3,39

  • Action
  • Geldig t/m 25 januari 2022

Vacatures

Ga naar “Productiemedewerker gezocht met spoed!”

Productiemedewerker gezocht met spoed!

  • Pro Industry Shared Service Haarlem
  • Parttime