Onder de rook van Haarlem: hier komt die uitdrukking vandaan

Foto: indebuurt Haarlem

Ken je het gezegde ‘ik woon onder de rook van Haarlem’? Dat kun je gebruiken als je bijvoorbeeld in Cruquius woont. Wat betekent die uitspraak eigenlijk? En waar komt het vandaan? Voor de oorsprong van deze uitspraak moeten we terug in de tijd én naar de andere kant van de wereld.

Betekenis gezegd

De meeste mensen kennen de uitspraak wel. Als je ‘onder de rook van Haarlem woont’, wil dat zeggen dat je erg dicht in de buurt van Haarlem woont. Zo kun je makkelijk uitleggen wat de geografische ligging is van jouw woonplaats. De uitdrukking is tot stand gekomen doordat er, normaal gesproken, in een stad meer rook is dan in een dorp.

Francois Valentijn

Maar wie heeft die uitspraak ooit verzonnen? En waar komt ‘ie vandaan? De oudste vermelding van deze uitdrukking staat in het Woordenboek der Nederlandsche Taal uit 1726. De Dordtse dominee en schrijver François Valentijn (Dordrecht,17 april 1666 – Den Haag, 6 augustus 1727) schreef het boekwerk Oud en Nieuw Oost-Indiën waar hij de uitdrukking gebruikte in de zin:

Het Eiland Onrust, drie mylen van Batavia gelegen, en aldus als onder den rook van deze stad,

François Valentijn werd tweemaal uitgezonden naar ‘de Oost’, oftewel Indonesië en omstreken. Daar schrijf hij zijn boekwerk Oud en Nieuw Oost-Indiën. Het is een zeer uitgebreide beschrijving over de geschiedenis van de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC). Het boekwerk bestaat uit vijf delen, 5.144 bladzijden en 1.050 illustraties.

Zo zie je maar dat een doodnormale uitdrukking een bijzondere oorsprong kan hebben.

Lees ook:

Meer in deze categorie

Mysteries

Ga naar “Aha: dat betekenen die letters op tegels in Haarlem”

Aha: dat betekenen die letters op tegels in Haarlem

Ga naar “Weg in eigen land: zo ver ligt Haarlem van Nederlands zuidelijkste punt”

Weg in eigen land: zo ver ligt Haarlem van Nederlands zuidelijkste punt

uiterste punten nederland
Ga naar “Mysterie: waarom zijn Haarlemse bruggen op warme dagen nat?”

Mysterie: waarom zijn Haarlemse bruggen op warme dagen nat?

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “Eastpak rugzak vanaf € 14,99”

Eastpak rugzak vanaf € 14,99

  • Geldig t/m 21 augustus 2022
Ga naar “Satisfyer van € 24,99 voor € 12,50”

Satisfyer van € 24,99 voor € 12,50

  • Geldig t/m 21 augustus 2022
Ga naar “Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99”

Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99

  • Geldig t/m 31 december 2022
Ga naar “Havaianas slippers 37/38 t/m 47/48 € 14,99”

Havaianas slippers 37/38 t/m 47/48 € 14,99

  • Geldig t/m 21 augustus 2022
Ga naar “Dekbedovertrek* vanaf € 11,99”

Dekbedovertrek* vanaf € 11,99

  • Geldig t/m 21 augustus 2022

Vacatures

Ga naar “Logistiek medewerker”

Logistiek medewerker

  • Pro Industry Shared Service Haarlem
  • Parttime

Agenda

Ga naar “Burendag in Haarlem”

Burendag in Haarlem

  • 24 september 2022
Ga naar “Popronde Haarlem”

Popronde Haarlem

  • 8 oktober 2022
Ga naar “Urban Trail Haarlem”

Urban Trail Haarlem

  • 6 november 2022
Ga naar “Open Monumentendag in Haarlem”

Open Monumentendag in Haarlem

  • Van 10 sep t/m 11 sep
Ga naar “Swim to Fight Cancer Haarlem”

Swim to Fight Cancer Haarlem

  • 18 september 2022