Martin en Vera maken Het Grote Groninger Poezenboek: ‘De poes is het meest spectaculaire dier dat er is’

Martin hillenga katten poezen boek
Foto | Stella Dekker

Historicus Martin Hillenga en illustrator Vera Post werkten de afgelopen twee jaar samen aan een boek over de Groninger geschiedenis. Nu denk je misschien: die zijn er toch al voldoende? Maar niets is minder waar. Martin en Vera nemen ons door de eeuwen heen mee aan de hand van verhalen over de kat in Het Grote Groninger Poezenboek. Indebuurt begon meteen te spinnen en sprak kattenliefhebber Martin over kattenliefde, geschiedenis en Groningen. “De poes is zo dichtbij ons, maar werd tot nu toe vanuit historisch perspectief altijd over het hoofd gezien.”

Zijn profielfoto van kat Zwarts verraadt een diepe liefde voor dit besnorhaarde gezelschapsdier. “Ja, ik heb wel iets met katten. En het boek past natuurlijk ook in alle overmatige aandacht voor katten”, vertelt Martin vrolijk. “Kijk bijvoorbeeld naar zogenaamde BGK’ers: Bekende Groninger Katten, zoals Nemo en Doerak! Iedereen vindt het fantastisch om ze te volgen. Ze krijgen dan ook allebei een apart hoofdstukje.”

Illustrator Vera Post, groot kattenliefhebster en trotse eigenaar van poes Bach, maakte de leukste illustraties voor Het Grote Groninger Poezenboek.

Verstopte katten

Stiekem stopt de schrijver al jaren poezen in al zijn boeken. “Ik weet nog steeds niet zo goed waarom ik nou vond dat dit boek er per se moest komen. Maar ik verstop dus al twintig jaar die poezen in mijn boeken. Altijd een foto van een kat. Het is eigenlijk gewoon dwangmatig”, lacht Martin, wie enige zelfspot niet vreemd is. “Als het niet lukt, dan moeten er in het volgende boek twee katten!”

Die katten haalt Martin overal vandaan. “Ik verzamel al twintig jaar kleine kattenvondstjes uit kranten en tijdschriften. Toen corona kwam dacht ik: wie weet kan ik hier een boek van maken. We leven eigenlijk in de Gouden Eeuw van de poes. De kat is inmiddels echt een cultureel fenomeen geworden en er zijn heuse beroemdheden ontstaan op social media.” De kat vertelt ons veel over de geschiedenis, denkt Martin. “Poezen betekenen veel voor mensen. Mensen profileren zich door hun katten, door bijvoorbeeld de namen die ze geven. Dat maakte het voor mij heel interessant om de geschiedenis vanuit het perspectief van de kat te benaderen.

De afgelopen maanden werkte Martin aan het boek, waarvoor inmiddels een crowdfundingsactie is opgezet. Zo kunnen Martin en Vera, die de prachtigste illustraties voor het boek maakte, het boek in eigen beheer uitgeven. “We willen het in oktober uitbrengen. Mensen kunnen hun eigen kat in het boek krijgen door te doneren. Zo creëren we een soort katten hall of fame van nu.”

Martin hillenga katten poezen boek

Bij het vuil

“De moeilijkheid lag ‘m eigenlijk in het Groningse”, vertelt Martin met twinkelende ogen. Want de geschiedenis van Groningse poezen ontdekken, bleek best een kluif. “In een tijd dat je geen geschreven bronnen hebt laat de poes zichzelf na in de vorm van skelet of pootafdrukje. Daar moet je het mee doen. Meestal komen ze uit beerputten uit de stad. Waarschijnlijk waren er veel zieke katten die ze een klap gaven en bij de rest van het vuil gooiden.”

En ook later was het best lastig om bronmateriaal te verzamelen: “Katten schreven natuurlijk niet zelf op hoe hun leven was. Dus het moest echt komen van Groningers die katten beschreven. In het begin gaven mensen nog niet veel om huisdieren.”

Martin hillenga katten poezen boek
Poes op een zeventiende-eeuws stilleven in het Pepergasthuis. Foto | Wessel Dijkstra.

Kattenbakcentrale

Juist het gebrek aan bronnenmateriaal vertelt ons volgens Martin iets over de omgang van Groningers met katten. “Als er niets is, zegt dat ook wat. Blijkbaar waren katten vervangbaar. Als ie dood gaat, dan neem je een nieuwe. Daar sta je dan verder niet teveel bij stil. Honden kregen vroeger nog wel een naam, maar de kat was gewoon ‘poes’. Het was vooral de muizenvanger van het huishouden en minder het gezelschapsdier”, vertelt Martin.

Die rol kwam pas later. “Zo had je bijvoorbeeld eind jaren twintig de kattenbakcentrale. Een man kwam op een bakfiets aan de deur en bracht een nieuwe zinken kattenbak met turfspoel en nam de oude weer mee. Het feit dat er zo’n dienst komt, zegt wel iets over hoe we met katten omgingen. Blijkbaar hoorde die erbij in huis. Er komt dan ook speciaal kattenbrood in de winkel. Het is een vorm van statusverandering van de kat. Er mag geld aan uitgegeven worden! Een poes is meer dan een muizenjager die maar voor zichzelf moet zorgen.”

Martin hillenga katten poezen boek
Vermoedelijk dertiende of vroege veertiende-eeuws mysterieus kattenbeeldje, gevonden in het Winschoterdiep. Collectie Groninger Museum.

Poes is de duivel

In dezelfde tijd zie je de poes voor het eerst opkomen in reclames. “Een familie zit bijvoorbeeld met hun kat rond de kolenkachel en er komen kattenplaatjes die je kunt sparen. Het is heel opmerkelijk, want de eeuw ervoor moet je haast met een lantaarn zoeken naar katten. Er is een heel mysterieus kattenbeeldje in het Groninger Museum. Het stamt uit 1200 à 1300, maar de kat was toen helemaal niet populair. Sterker nog: de paus zei dat de kat de duivel in een andere gedaante was!”

Vanaf de jaren twintig verandert dat voorgoed en verovert de kat een plek in onze harten. “De poes is eigenlijk het meest spectaculaire dier dat er is. Het is de winnaar van de evolutie. Kort geleden hadden we nog niet eens namen voor ze en nu is er een gemeenschappelijke kattencultus.”

De poes is een spiegel

Uiteindelijk is Martin tijdens het schrijven nog meer bevangen geraakt door zijn liefde voor katten. “Er is zoveel. Ik had dat niet in deze mate verwacht. Ik vind het ook zo leuk dat iets wat heel dichtbij is, namelijk onze katten, kennelijk zo over het hoofd gezien wordt. Er zijn boeken over Groninger schilders, borgen, tin, ga zo maar door. De kat bleef tot nu toe altijd onzichtbaar in de geschiedenis, terwijl het zo dichtbij is.”

Zelfs in de recente geschiedenis ziet Martin een culturele ontwikkeling aan de hand van hoe we omgaan met katten. “Er is een fotograaf in de stad die ‘Kat Vermist’ briefjes fotografeert. Je ziet de stad veranderen in die foto’s. Vroeger had je briefjes met viltstift als een kat zoek was. Nu zijn het geprofessionaliseerde, uitgeprinte aanplakbiljetten. Ook zie je daarin de ontwikkeling van poezennamen. Ze zijn steeds vaker in het Engels. Je ziet dus trends en cultuur over onszelf terug in katten. De kat is een echte spiegel van menselijk gedrag.”

Wil je ook doneren voor de crowdfunding van het Grote Groninger Poezenboek? Dat kan via voordekunst.nl. Je kunt je eigen kat in de eregalerij van het boek krijgen!

Martin hillenga katten poezen boek
Kattententoonstelling in de Korenbeurs, 1973. Foto | Persfotobureau D. van der Veen, collectie Groninger Archieven.
  • Blijf op de hoogte van alle leuke verhalen uit Groningen.

Meer in deze categorie

Groninger van de Week

Ga naar “Yamen en Azar richten De Verbinders op: ‘We willen het zelfvertrouwen van buurtgenoten opkrikken’”

Yamen en Azar richten De Verbinders op: ‘We willen het zelfvertrouwen van buurtgenoten opkrikken’

Ga naar “Herman van pop-up boekhandel de Winkel van Niks: ‘Ik probeer de zwaarte lief te hebben’”

Herman van pop-up boekhandel de Winkel van Niks: ‘Ik probeer de zwaarte lief te hebben’

de winkel van niks de jacht op de zwaartekracht herman annema
Ga naar “Van de bieb tot BOEL: creatieve tandem VAAF kleurt de stad met spraakmakende ‘murals’”

Van de bieb tot BOEL: creatieve tandem VAAF kleurt de stad met spraakmakende ‘murals’

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “20 euro korting op een massage”

20 euro korting op een massage

  • Geldig t/m 31 december 2022
Ga naar “30 euro studentenkorting op massage”

30 euro studentenkorting op massage

  • Geldig t/m 31 december 2022
Ga naar “Korting op vegan hand- en douchezeep van de Soap Sisters uit Groningen”

Korting op vegan hand- en douchezeep van de Soap Sisters uit Groningen

  • Geldig t/m 31 december 2022
Dutch Soap Sisters
Ga naar “Kinderfiets vanaf € 59,99”

Kinderfiets vanaf € 59,99

  • Geldig t/m 10 juli 2022
Ga naar “Spijkerjasje € 22,99”

Spijkerjasje € 22,99

  • Geldig t/m 10 juli 2022

Vacatures

Ga naar “Horeca topper”

Horeca topper

  • UBN Uitzendbureau
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Medewerker Studiezaken”

Medewerker Studiezaken

  • Randstad
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Afdelingshoofd sfeer, interieur & kleding”

Afdelingshoofd sfeer, interieur & kleding

  • Tuinland Groningen
  • Fulltime
Ga naar “Klantenservicemedewerker NS”

Klantenservicemedewerker NS

  • Olympia
  • Fulltime
Ga naar “Intercedent”

Intercedent

  • UBN Uitzendbureau
  • Fulltime/Parttime