Historische gebouwen: dit is het verhaal achter het Tolhuis in Gouda

Het Tolhuis | Bron: Publiek Domein

In Gouda heeft elke hoek en steen een verhaal, of dit nu gaat om de historische binnenstad of de wijken eromheen. De Haven is één van de oudste plekken van Gouda en vooral het schilderachtige Tolhuis valt op. Anno 2022 vind je in dit pand enkele bedrijven, maar vroeger was dit mogelijk het belangrijkste gebouw van Gouda. Het was de entree naar de stad en leverde Gouda een hoop geld op.

Al sinds 1389 staat er een tolhuis (of Tollenhuuse) aan de westzijde van de Haven. Veel schepen moesten toentertijd via Gouda varen om van de zuidelijke naar de noordelijke steden te komen. Deze schepen moesten tol betalen om onze stad te kunnen passeren en dit was dus behoorlijk lucratief.

Slimme Gouwenaars

Doordat in 1577 het kasteel van Gouda werd afgebroken, moest het Tolhuis behoorlijk uitbreiden om zichzelf te kunnen beschermen. Op aandringen van Willem van Oranje werd in dat jaar ook de Mallegatsluis gebouwd, waardoor oorlogschepen sneller in staat waren Gouda te passeren. Natuurlijk wist Gouda hier weer een slaatje uit te slaan: de koopvaarders werden wél verplicht om via de Goudse binnenstad te varen. Pas in 1598 hoeft dit niet meer, maar wel onder de voorwaarde dat schepen 36 uur voor de stad moesten liggen en ‘armengeld’ moest worden betaald. Mogelijk komt hier ook het scheldwoord Goudse Gaper vandaan, omdat koopvaarders zo lang moesten wachten in de Haven en sluizen.

(Tekst gaat verder onder de afbeelding).

Gravure van het tolhuis aan het einde van de Westhaven, gezien vanaf de Nieuwe Veerstal westwaarts met links de Hollandse IJssel. Een afgemeerd schip neemt tonnen in, ca. 1700. | Foto: SAMH

Sluiswachterswoning

Toen er in 1615 ter hoogte van het Tolhuis sluisdeuren werden aangebracht, werd er ook een sluiswachterswoning gebouwd. Dit het het pand tegen de zijkant van het Tolhuis. Ook is het Tolhuis in die tijd gemoderniseerd en gerenoveerd. Leden van de Goudse elite oefenden de functie van tollenaar uit en woonden ook in het pand. De bekende rechtsgeleerde Hugo de Groot kwam er vaak om te dineren.

Het einde der tollen

Toen de Fransen in Nederland kwamen, was het uit met de pret. In 1795 werden de tollen afgeschaft. Het Tolhuis blijft wel eigenaar van het rijk en verhuurd aan particulieren. Sinds 1832 is de sluiswachterswoning eigendom van de stad Gouda en bleef dezelfde functie behouden tot 1837. Daarna is het Tolhuis door veel bekende en minder bekende Gouwenaars bewoond geweest.

In 1989 en 1990 is het gehele pand (tolhuis en sluiswachterswoning) ingrijpend gerestaureerd. De restauratie werd bekroond met de Restauratieprijs 1994 van het Nederlands Architectuurinstituut te Rotterdam en het pand is nu een Rijksmonument.

We zochten nog veel meer voor je uit…

Meer in deze categorie

Toen in Gouda

Ga naar “Terug in de tijd: het eerste gilde van Gouda”

Terug in de tijd: het eerste gilde van Gouda

Volders gilde Gouda
Ga naar “Kijk en vergelijk: zo zag de Ridder van Catsweg er vroeger uit (met slider)”

Kijk en vergelijk: zo zag de Ridder van Catsweg er vroeger uit (met slider)

Ga naar “Waar stonden de 11 verdwenen kloosters van het oude Gouda?”

Waar stonden de 11 verdwenen kloosters van het oude Gouda?

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “Naar de film én patat voor 9,50 euro”

Naar de film én patat voor 9,50 euro

  • Pomms’
  • Geldig t/m 31 december 2030
Cenima Gouda favorieten Gouda
Ga naar “Eerste twee boeken gratis lenen met de BiebApp”

Eerste twee boeken gratis lenen met de BiebApp

  • Stadsbibliotheek Gouda
  • Geldig t/m 8 maart 2023
evenementen maart gouda
Ga naar “10-rittenkaart Cinema Gouda”

10-rittenkaart Cinema Gouda

  • Cinema Gouda
  • Geldig t/m 31 december 2022
Ga naar “op alles van Leifheit”

op alles van Leifheit

  • Geldig t/m 4 december 2022
Ga naar “Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99”

Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99

  • Geldig t/m 31 december 2022

Vacatures

Ga naar “Technisch Beheerder”

Technisch Beheerder

  • Museum Gouda
  • Fulltime/Parttime

Agenda

Ga naar “Parkrun: een gratis, wekelijks 5km loopevenement”

Parkrun: een gratis, wekelijks 5km loopevenement

  • T/m 31 dec
Ga naar “Gouda bij Kaarslicht / Kaarsjesavond”

Gouda bij Kaarslicht / Kaarsjesavond

  • De Markt
  • 16 december 2022
Ga naar “Warme Winter Markt | GOUDasfalt”

Warme Winter Markt | GOUDasfalt

  • GOUDasfalt
  • 10 december 2022
Ga naar “Sfeervolle Winterfair in de Goudse Sint-Jan”

Sfeervolle Winterfair in de Goudse Sint-Jan

  • Sint Janskerk van Gouda
  • 16 december 2022
Ga naar “Goudse WinterMarckt”

Goudse WinterMarckt

  • De Markt
  • 11 december 2022