Mysterie opgelost: Wat is het verhaal achter deze steen?

Door Merel Jansen 28 april 2018

Recht voor de ingang van Het Huis van de Stad ligt een iet wat verweerde steen. Op de steen is nog redelijk goed de naam van Toon Pille te lezen. Veel Gouwenaars weten wel dat Toon Pille een verzetsheld uit de tweede wereld oorlog was, die op deze plek geëxecuteerd zou zijn. Maar wat is nu het precieze verhaal achter de executie van Toon Pille?

toon pille
Toon Pille | Foto: Streekarchief Midden-Holland

Toon Pille was een stoffeerder uit Waddinxveen. Tijdens de oorlog werkte hij ook als koerier voor het ondergrondse verzet. Hij had zich aan het begin van de oorlog via de jongerenvereniging van de gereformeerde kerk aangesloten.

De Schrik van Gouda

Toon Pille bracht in de ochtend van 29 september 1944 een lijst met namen van onderduikers naar het verzet in Bleiswijk, maar op datzelfde moment was een SD’er op zoek naar hem. Zijn naam was Han Balvert, een boeren zoon uit Moordrecht. Hij stond ook wel bekend als ‘De Schrik van Gouda’.

toon pille
Han Balvert, bron: http://balvert.url.ph/wp-content/uploads/2014/07/90164-a.jpg

Han Balvert reed vaak op zijn motor rondjes door Gouda en omgeving om mannen te arresteren die aan razzia’s waren ontsnapt. Het geronk van de motor door de straten riep bij veel mensen al enorme angstige momenten op. Balvert bracht de mannen dan naar de Sicherheitsdienst aan de Ridder van Catsweg. Het was de bedoeling dat zij in Duitsland zouden gaan werken.

Arrestatie

Een 11 jarig meisje heeft nog tevergeefs geprobeerd om Toon Pille te waarschuwen voor Han Balvert die naar hem op zoek was. Met twee andere vrienden werd Toon Pille toch gearresteerd door de SD’er, en zij werden door hem naar de Waddinxveense hefbrug gebracht. In het brugbedieningshuisje werden zij alle drie ondervraagd.

Toon Pille werd daarna overgebracht naar de Sicherheitsdienst in Gouda. De andere twee jongens mochten gaan.

Tekst gaat verder onder de foto.

toon pille
Sicherheitsdienst Ridder van Catsweg 61 | Foto: Streekarchief Midden Holland

Executie

Toon is een nacht lang verhoord in Gouda. De verhoren bestonden in die tijd onder andere uit zware martelingen. Er is geprobeerd om de namen van andere verzetsstrijders te ontrafelen. Toon werd op 30 september geëxecuteerd.

Het lichaam, dat door minstens 8 kogels was doorboord, werd gevonden aan de Burgermeester Jammessingel. Niemand van zijn medestrijders is na het verhoor gearresteerd. Hieruit blijkt dat Toon Pille niemand heeft verlinkt.

Er zijn nog veel mensen die denken dat Toon Pille door Han Balvert om het leven is gebracht. Maar uit de stapel archieven blijkt dat de moordenaar hoogst waarschijnlijk zijn chef Rennen is geweest. Op 4 oktober 1944 is Toon Pille begraven op de oude begraafplaats aan de Kerkweg in Waddinxveen. Hij is slechts 23 jaar oud geworden.

Tekst gaat verder onder de foto.

toon pille
Arrestatie van Han Balvert | Foto: Streekarchief Midden-Holland

Veroordeling

Na de oorlog is Han Balvert veroordeeld tot levenslang. Deze straf is omgezet tot een gevangenisstraf van 20 jaar. Hij heeft daadwerkelijk 14 jaar van zijn straf uitgezeten. In mei 1947 wist hij uit de gevangenis in Scheveningen te ontsnappen, maar na een aantal maanden is hij weer opgepakt. Na zijn straf is hij naar Duitsland verhuist en daar is hij in Oberhausen gaan wonen. In 2000 is hij overleden.

Het monument van Toon Pille herinnert de inwoners van Gouda aan alle verzetsmensen uit de stad, maar in het bijzonder de held Toon Pille.

Mysterie opgelost

Weet jij nog een leuk mysterie voor onze gastredacteur Merel om uit te zoeken? Mail dan naar [email protected]. En heb je de vorige mysterie al gelezen?

geluidswal van gouda
Mysteries

Mysterie opgelost: waarom heet de geluidswal eigenlijk de Groene Wal?

Wie over de snelweg langs Gouda rijdt, zou niet verwachten dat er achter de hoge geluidssche...
Merel Jansen - Geplaatst op 21 april 2018