Wist jij dit? Gouda had de grootste vrouwengevangenis van Nederland

Door Eva van Dantzig 16 juli 2019

Wist je dat Gouda uberhaupt een vrouwengevangenis heeft gehad? In 1837 was het zelfs de grootste vrouwengevangenis van heel Nederland. Er verbleven meer dan 300 vrouwen. De instelling in Gouda was destijds bedoeld voor zogenoemde hoeren en landlopers.

Samen met moeder in de gevangenis

De gevangenis zat aan de Groeneweg, waar nu de Casimirschool zit. De vrouwen die in de gevangenis verbleven waren gemiddeld tussen de 20 en 35 jaar oud en een aantal van hen kregen ook kinderen tijdens hun verblijf in de gevangenis. Sommige kinderen verbleven samen met hun moeder in de gevangenis omdat zij te jong waren om van elkaar gescheiden te worden.

De vrouwen sliepen in genummerde hangmatten omdat bedden te veel ruimte innamen. Ook mocht er geen licht gebruikt worden vanwege het brandgevaar. De gevangenis had als bijnaam Het Spinhuis, omdat er werkzalen waren waar de vrouwen konden breien, spinnen of naaien. Ook was er een ziekenzaal.

Tekst gaat verder onder de foto.

vrouwengevangenis gouda
Vrouwengevangenis aan de Groeneweg in Gouda | Foto: Samh inv. nr. 72518

Ook Geertje Dircx, de ex-minnares van Rembrandt van Rijn  werd voor 12 jaar veroordeeld en naar de inrichting in Gouda gestuurd. Zij is na 6 jaar met hulp van trouwe vrienden weer vrij gekomen. Haar gezondheid had ernstig geleden onder het verblijf. Zeven maanden na haar vrijlating is zij dan ook overleden.

Erbarmelijke omstandigheden

De omstandigheden in de Nederlandse gevangenissen waren in die tijd erbarmelijk. Er waren wel reglementen, maar die werden slecht nageleefd. Er is in 1839 een Koninklijk besluit genomen waarin staat beschreven dat het toezicht in de vrouwengevangenissen voortaan zo veel mogelijk zou moeten worden opgedragen aan vrouwen. Het was zorgelijk dat er in de vrouwengevangenis voornamelijk mannen werkten. De mannelijke bewaarders hadden namelijk onbeperkt toegang tot alle ruimtes, en sommige vrouwen gedroegen zich seksueel uitdagend.

Tekst gaat verder onder de foto.

Foto: Merel Jansen

Een met ongedierte besmet krot

De zomer van 1847 was extreem warm, en dit eiste ongeveer 300 vrouwenlevens. Veel lichamen werden daarna ter beschikking gesteld aan de wetenschap. Toen een inspecteur de gevangenis in Gouda bezocht, concludeerde hij dat het een met ongedierte besmet krot was.

De inspecteur had vooral moeite met het ontbreken van cellen. Cellen waren volgens hem zeer aan te raden bij zedeloze vrouwen. Hij signaleerde namelijk al 10 jaar eerder dat de ‘madames’ vanuit de gevangenis meisjes probeerden te ronselen voor het bordeel dat zij – ambitieus als zij waren – na hun verblijf in Gouda wilden opstarten.

Vrouwengevangenis gesloopt

Aan het begin van de tweede helft van de negentiende eeuw werd dan eindelijk het cellulaire stelsel in ons hele land ingevoerd. In 1850 opende Amsterdam als eerste een gevangenis met cellen. Daarna volgde Leeuwarden, ‘s-Hertogenbosch, Woerden en Hoorn.

De gevangenis in Gouda was verouderd en voldeed echt niet meer. In 1861 werd de vrouwengevangenis officieel opgeheven en verhuisden de vrouwen naar de strafgevangenis in Woerden. Het stinkende vervallen gebouw werd daarna gesloopt. In 1865 kwam er een burgerschool voor jongens, en in 1923 vestigde de Casimirschool zich op deze locatie.

Tekst gaat verder onder de foto.

vrouwengevangenis gouda
Foto: Merel Jansen

Cold Case

In 1984 trof de archeologische vereniging Golda toch nog muurresten aan en er werden scherven en plavuizen aangetroffen. Ook zijn er skeletten gevonden. Deze skeletten konden alleen niet verder worden onderzocht omdat de kisten grotendeels onder de bestrating liggen. Een echte Cold Case, dus.

Lees ook:

blauw vlak Blekerssingel

Huh! Wat doet dit blauwe vlak op de Blekerssingel?

Soms valt je ineens iets op in de stad. Verkeersborden met een zonnetje of spiegeltjes aan gevels. M...
badgasten gouda

Mysterie opgelost: wat doen deze dames toch op het dak aan de Hoogstraat?

Zijn ze jou weleens opgevallen? De vier vrolijk, schaars geklede dames op het dak aan de Hoogstraat?...
dichtgemetselde ramen

Mysterie: waarom hebben sommige gebouwen in Gouda dichtgemetselde ramen?

Soms, als je door de stad loopt, zie je nog wel eens iets opvallends. Zo viel het ons op dat sommige...

adv.