Mysterie opgelost: waarom zijn er in Gouda zoveel grachten gedempt?

grachten gedempt gouda
Spieringstraat 1904 | Uitgeverij B. Gompers, t.w. Benjamin Gompers (1867-1941) - Eigen scan uit "Goudsche Straatnamen" uit 1979, blz. 177, Publiek domein

Gouda is een echte waterstad en we hebben prachtige grachten die het stadsaanzicht een sprookjesachtig uiterlijk geven. Toch zijn er in het verleden veel Goudse grachten gedempt, tot groot verdriet van sommige Gouwenaars. Grachten maakten plaats voor parkeerplekken en straten werden minder pittoresk. Maar waarom moesten deze grachten gedempt worden?

Hoeveel grachten hadden we eigenlijk?

Oké, even een stap terug. Want over welke grachten hebben we het nou? De oudste waterloop binnen Gouda was de benedenloop van de Gouwe, bestaande uit de huidige Binnengouwe, de Onderdoorgang onder de Dubbele Buurt, de gracht langs Achter de Kerk, het oostelijke deel van de ringgracht om de Motte en het water langs de Spieringstraat.

Haven en Peperstraat

Omdat de eerste Gouwenaars voortdurend last hadden van overstromingen, werd in de benedenloop van de Gouwe de Donkere Sluis gebouwd en een nieuwe afvoer: de Haven. Vervolgens was de Peperstraat aan de beurt. Dit gebeurde allemaal rond het jaar 1250. Gouda begon hier al op een echte stad te lijken en enkele jaren later kregen we stadsrechten.

nieuwehaven
Foto: Streekarchief Midden-Holland

Nonnenwater, Raam, Turfmarkt en Zeugstraat

De volgende grachten die werden gegraven rond het jaar 1300, waren de Raam met het Nonnenwater en de grachten langs de Turfmarkt en de Zeugstraat. Daarbinnen lagen nog enkele kleinere grachtjes, zoals de Korte Raam en Verloren Kost.

Nieuwehaven

Rond 1350 werden er nieuwe buitengrachten aangelegd, de huidige singels. Toen dit gebeurde werd ook de Nieuwe Haven een belangrijke gracht. In het kaartje hieronder zie je hoe Gouda er rond 1830 uitzag en hoe het waterstelsel er nu uitziet. Alleen de grachten van de Turfmarkt, Zeugstraat, Gouwe en Haven bestaan nog (singels, kleinere grachten en grachten buiten de binnenstad niet meegerekend).

Tekst gaat verder onder de foto.

grachten gedempt gouda
© Archeologische Vereniging Golda

Waarom werden ze gedempt?

De twee belangrijkste boosdoeners waren de volksgezondheid en verkeer. Naast grachten hadden we in Gouda ook veel kleine zijlen. Dit waren in feite open riolen en door deze zijlen werd het leven in Gouda heel ongezond. Er heersten voortdurend nare ziektes, zoals dysenterie (zware vorm van diarree), cholera en tyfus. In 1673 stierven er ook nog eens ruim 3000 mensen aan de pest. Eén van de slachtoffers was Dirck Crabeth, die we natuurlijk allemaal kennen van de Goudse Glazen.

Willem Frederik Büchner. Maker Onbekend – schilderij in Museum Gouda, Publiek domein

Volksgezondheid

We hebben het mede aan stadsarts Willem Frederik Büchner te danken dat de stad riolering kreeg en de vieze zijlen overbodig werden. In eerste instantie werd het rioolwater afgeleid naar de stadsgrachten, waardoor het probleem eigenlijk verplaatst werd en ziektes nog steeds lekker konden broeien in onze grachten.

De auto

Behalve dat de grachten en de open riolering niet zo heel erg goed waren voor onze gezondheid, speelde het verkeer ook een rol. De auto werd steeds belangrijker en kleine straatjes waren niet zo handig. De straten moesten dus breder worden en grachten werden gedempt. De bereikbaarheid van de stad werd hierdoor beter en dat was belangrijk voor de economie.

Het dempen van de grachten

Als eerste werden alle kleinere grachtjes gedempt rondom de Agnietenkapel en Nieuwe Markt. Het water van de Zeugstraat werd gedeeltelijk overkluisd. In 1930 werd de Verloren Kost gedempt en in 1940 was de Nieuwehaven aan de beurt. Pas later werden de overige grachten gedempt, met als één van de laatste de Raam.

Tekst gaat verder onder de foto.

kirsten indebuurt

Het ontdempen van de grachten?

De redenen die genoemd zijn voor het dempen van de grachten klinken heel logisch voor dat tijdsbesef. Maar ondertussen hebben we een moderne riolering en hebben we het e.a. geleerd over hygiëne. Ook zijn er steeds meer mensen die de auto willen weren uit de binnenstad. Parkeren is er toch al een ramp. Steeds meer Gouwenaars willen dat de grachten weer opengebroken worden, om het stadsbeeld van onze historische stad te herstellen. Jij ook?

Het mysterie van vorige week al gelezen?

  • Wist jij dat ze de Bloemdaalseweg plat wilden gooien? Maar toen gebeurde dit…

    Wist jij dat de gemeente begin jaren 70 van plan was om de hele Bloemendaalseweg plat te gooien... Nee? Wij...

    goudse hofstedendagen

Bronnen: goudsvirtueelsluizenmuseum.nl, Archeologische Vereniging Golda

Meer in deze categorie

Mysteries

Ga naar “Mysterie opgelost: wiens hoofd hangt hier bij de Sint-Janskerk?”

Mysterie opgelost: wiens hoofd hangt hier bij de Sint-Janskerk?

Ga naar “Mysterie opgelost: wat is er gebeurd met het zwembad in de binnenstad?”

Mysterie opgelost: wat is er gebeurd met het zwembad in de binnenstad?

Ga naar “Mysterie opgelost: wist je dat deze plek in Gouda ooit een bedevaartsoord was?”

Mysterie opgelost: wist je dat deze plek in Gouda ooit een bedevaartsoord was?

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “Eerste twee boeken gratis lenen met de BiebApp”

Eerste twee boeken gratis lenen met de BiebApp

  • Stadsbibliotheek Gouda
  • Geldig t/m 8 maart 2023
evenementen maart gouda
Ga naar “Hotelovernachting p.p.p.n. € 12,99”

Hotelovernachting p.p.p.n. € 12,99

  • Geldig t/m 3 juli 2022
Ga naar “Vans sneakers € 45,00”

Vans sneakers € 45,00

  • Geldig t/m 10 juli 2022
Ga naar “alle damesmode 2+1 gratis € 15,00”

alle damesmode 2+1 gratis € 15,00

  • Geldig t/m 3 juli 2022
Ga naar “Eastpak tas € 24,99”

Eastpak tas € 24,99

  • Geldig t/m 10 juli 2022

Vacatures

Ga naar “Ervaren Sales Consultant”

Ervaren Sales Consultant

  • Lucom Benelux
  • Fulltime

Topper

Ga naar “Junior Stylist BBL”

Junior Stylist BBL

  • Cosmo Gouda
  • Parttime
Cosmo Gouda vacature hairstylistCosmo Gouda vacature hairstylist

Topper

Ga naar “Stagecoach”

Stagecoach

  • WelThuis
  • Parttime
Ga naar “Medewerker financiële administratie”

Medewerker financiële administratie

  • WelThuis
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Uitvoerder Mutatie Onderhoud Onderhoud | Huurwoningen | 3.000 – 4.500”

Uitvoerder Mutatie Onderhoud Onderhoud | Huurwoningen | 3.000 – 4.500

  • WR.nl Solliciteren
  • Fulltime/Parttime

Agenda

Ga naar “Houtmansplantsoen Concerten”

Houtmansplantsoen Concerten

  • Van 26 jun t/m 28 aug
Ga naar “Gouda Open Air”

Gouda Open Air

  • MASS Events
  • Van 30 jun t/m 10 jul
Ga naar “Beleef Gouda op grote hoogte”

Beleef Gouda op grote hoogte

  • Sint Janskerk van Gouda
  • Van 14 apr t/m 17 sep
Ga naar “Expo Gouda Maakt”

Expo Gouda Maakt

  • Van 6 apr t/m 25 sep