Gouda

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Mysterie: waar hebben de Goudse volmolens vroeger voor gediend?

Door Christa Eekhuis 2 maart 2019

Praat je over molens dan denk je vaak aan een constructie met vier wieken, zoals de welbekende molen de Roode Leeuw. Maar we hebben in Gouda in het verleden ook twee volmolens gehad, waarvan alleen de grote volmolen (industriemolen) nog bestaat. Waar hebben deze volmolens allemaal voor gediend? Dat hebben we uitgezocht.

Oorspronkelijke functie volmolens

In de 14e eeuw speelde Gouda een belangrijke rol binnen de lakenindustrie en -handel die in de 15e eeuw nog verder opbloeide. Tijdens de 16e eeuw waren er door de oorlog problemen met de aanvoer van wol en de handel in lakens. Later in de 17e eeuw werd er vanuit het stadsbestuur de opdracht gegeven om twee volmolens te bouwen ter bevordering van de lakenindustrie. Hierdoor werd de grote volmolen gebouwd aan de punt en de kleine volmolen aan de veerstal.

Ansichtkaart Molen ’t Punt met de Grote volmolen

Het gebouw zelf heeft geen wieken, maar wel een waterrad die nodig was voor het aandrijven van de stampers. Volmolens werden namelijk gebruikt om het wol te vollen, vandaar ook de naam volmolen. Voor het vollen van lakens werd een mengsel gebruikt van warm water, volaarde, urine en boter. Niet een smakelijke combinatie, maar het zorgde er wel voor dat het wol elastisch werd en door opname van water vervilt werd.

De kleine volmolen

De kleine volmolen werd omstreeks 1620 gebouwd en had ook een woongedeelte erbij. De volmolen stond op de duiker die uitkwam in de gracht van de Peperstraat. Na verpachting aan een voller werd er later in 1625 ook mout gemalen. Dit werd gedaan voor de bierbrouwerijen die op dat moment in Gouda gevestigd waren.

Achterkant grote volmolen in 1631

Door het inkrimpen van de lakennijverheid halverwege de 17e eeuw is er door Dirck Janszoon van Middelhoven een houtzagerij gestart in de kleine volmolen. Sindsdien wordt de kleine volmolen niet meer gebruikt voor het vollen van wol. Gedurende de 18e eeuw werd er hennep gebeukt en is door de nieuwe pachter Abraham Lafeber een scheprad vernieuwd in 1852. Jaren later in de 20e eeuw is de volmolen nog als werkplaats gebruikt voor scheepstuigerij Endenburg. In 1941 is de kleine volmolen afgebroken.

De grote volmolen

De grote volmolen is gebouwd in 1631 op de fundering van het kasteel en had acht volkommen. Naast het vollen van wol is ook deze molen voor meerdere doeleinden gebruikt. Er werd hier net zoals in de kleine volmolen hennep gebeukt en in 1679 is het gebruikt als papiermolen.

Molen ’t slot en de grote volmolen

In 1692 werd de volmolen verpacht aan een witmaker, ook wel bekend als zeemleersbereider. Nadeel was wel dat er veel vervuild water geproduceerd werd, wat ook voor overlast zorgde in de stad. De molen is nog als oliemolen gebruikt tussen 1859-1870 en daarna als kaaspakhuis, aangezien er in 1870 besloten was het waterrad te verwijderen en er dus niets meer geproduceerd kon worden.

Mysterie opgelost…

Heb jij ook een mysterie voor ons? Mail dan je vraag naar [email protected] en wie weet kunnen wij het antwoord voor je vinden en lees je jouw vraag terug op indebuurt Gouda! En heb je dit mysterie al gelezen?

fietsen station gouda

Mysterie: wat gebeurt er eigenlijk met fietsen die verwijderd worden door de gemeente?

Je fiets parkeren bij Station Gouda is echt een drama, zelfs nu de gemeente fietswrakken en weesfiet...

 

Meer over

Mysteries

adv.