Mysterie opgelost: wat betekent de gevelsteen aan de zijkant van De Zalm?

© Christa Eekhuis

Gouda is één van de weinige steden waar het oude stadhuis midden op de Markt staat. En pal tegenover het Stadhuis staat de Waag en rechts daarvan De Zalm. Dat er een verleden is tussen de Waag en de Zalm is vastgelegd op een gevelsteen. Op deze gevelsteen staat het volgende: Niet te hooch, niet te laech, van passe. Maar waar verwijst dit naar en waarom? Dat hebben we uitgezocht.

Van origine is de Waag zoals wij deze nu kennen niet het oorspronkelijk gebouw. Deze staat er ‘pas’ sinds 1667 en is hier ter plekke gebouwd. Zijn voorganger stond op een andere plaats en is in de veertiende eeuw gebouwd. Tijdens die tijd floreert Gouda vanwege zijn handel in onder andere bier en lakens. Maar dat is niet het enige. In die tijd hebben we nog veel platteland rondom de stad. Groente, fruit en de Goudse Kaas – niet gemaakt in Gouda overigens – wegen ze in de Waag voor ze het verhandelen.

Tekst gaat verder onder de foto.

De Goudse Waag, tegenwoordig VVV Gouda | © Christa Eekhuis

De (Kaas)waag

Veel Gouwenaars kennen de Waag vooral in combinatie met de Kaasmarkt. Kaas is dan ook het product dat het meest gewogen is in de Waag. Zoals al eerder vermeld komt de Goudse kaas niet uit Gouda. Vooral vanuit de omgeving, met name de Krimpenerwaard, brengen boeren hun kaas naar onze stad. Om ervoor te zorgen dat de boeren de kazen voor een eerlijke prijs verkopen, worden deze gewogen. De weegschaal en de geijkte gewichten herinneren ons aan deze tijd. Tegenwoordig is alles gemoderniseerd en wordt de weegschaal niet meer gebruikt. Toch heb je er vast en zeker als kind wel eens op gestaan als de Waag open was voor publiek.

Tekst gaat verder onder de foto.

Foto: VVV Gouda

Herberg de Zalm

Naast de huidige Waag vinden we Brasserie-Bar de Zalm, maar dit is niet altijd zo geweest. De Zalm is namelijk van origine een herberg en is de officiële naam De Oude Salm. Daarnaast noemen andere de herberg ook de Vergulde Salm. De herberg staat er al voordat de Waag in 1667 gebouwd wordt. Deze is namelijk sinds 1551 in handen van Claes Meeuwszoon van Borwijn Jacobs. Waarom de herberg deze naam heeft is nog steeds onduidelijk. De kans is namelijk nihil dat je toen nog zalmen kon vangen in de Hollandsche IJssel. Het zou dus zo maar kunnen zijn dat de herberg ouder is dan we eigenlijk vermoeden. Eén ding is zeker, de herberg de Salm is de oudste herberg van Holland, tegenwoordig Zuid-Holland.

Tekst gaat verder onder de foto.

uit eten in gouda
© indebuurt Gouda

‘Niet te hoog, niet te laag, van passe’

Er is dan nog geen sprake van de gevelsteen met daarop de tekst ‘Niet te hooch, niet te laech, van passe’. Daarvoor moeten we echt naar het jaar 1667. Op dat moment is herberg de Salm in handen van Anthony Witbols. Hij wil zijn herberg renoveren, waarbij het stadsbestuur akkoord gaat. Maar daar is wel één eis aan verbonden, namelijk dat zijn nieuwe herberg niet hoger mag zijn dan de dakgevel van de Waag. In datzelfde jaar begint ook de bouw van de Waag zoals wij die nu kennen. Aangezien Anthony Witbols zich redelijk gepasseerd voelt, maakt hij een speciale gevelsteen. De tekst daarop is een sneer naar het stadsbestuur.

Tekst gaat verder onder de foto.

Stadskaart van Gouda door J. Blaeu, waar de huidige Waag nog niet op te zien is | © Rik Dijkgraaf

Maar waarom doet hij dat nou? Dat heeft allemaal te maken met het stadsbestuur. In 1667 krijgen zij het weegrecht van de Rekenkamer van Holland. Als gevolg hiervan besluiten ze een nieuwe Waag te laten bouwen. Zo breken ze de oude Waag met enkele aansluitende panden af om ruimte te maken voor het huidige pand. In die tijd was het dus niet mogelijk om aan beide kanten langs de Waag te kunnen lopen. Doordat de Waag een grote rol heeft gespeeld in onze geschiedenis, willen ze als stadsbestuur laten zien hoe trots ze zijn. Vandaar dus de eis dat de Zalm en geen enkel andere gebouw, behalve het Stadhuis, hoger mag zijn dan de Waag.

Tekst gaat verder onder de foto.

Militaire muziekkorps met op de achtergrond het oude bankgebouw, de Waag en hotel de Zalm| © Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort / Documentnummer D-02466

Is dat dan ook zo gebleven? Nee, want jaren later wordt door de firma Goedewaagen een bank geopend aan de linkerkant van de Waag. En wat denk je? Het dak van dat pand is hoger dan de dakgevel van de Waag. En Anthony Witbols zijn actie? Dat heeft hem geen windeieren gelegd, want hij zal uiteindelijk pachter van de Waag worden.

Mysterie opgelost

Zit jij ook al tijden met een Gouds mysterie? Laat het ons weten, dan gaan wij alles op alles zetten om jouw mysterie op te lossen.

Meer in deze categorie

Mysteries

Ga naar “Mysterie opgelost: dit is hoe De Bogen aan zijn naam komt”

Mysterie opgelost: dit is hoe De Bogen aan zijn naam komt

de bogen gouda
Ga naar “Mysterie opgelost: hiervoor dienen die buizen in de grond bij bomen”

Mysterie opgelost: hiervoor dienen die buizen in de grond bij bomen

Ga naar “Mysterie opgelost: waar komen die beschilderde stenen vandaan?”

Mysterie opgelost: waar komen die beschilderde stenen vandaan?

In onze gids

Ga naar “Boerderij Versautomaat van Tol”

Boerderij Versautomaat van Tol

  • Noordeinde 38
  • Boerenbedrijven

Nu geopend

Ga naar “Stylonic”

Stylonic

  • Hanzeweg 19
  • Kinderkleding

Nu geopend

Ga naar “Terre Des Hommes Gouda”

Terre Des Hommes Gouda

  • Lange Groenendaal 55
  • Kringloopwinkels
  • Gesloten

Nu gesloten

Aanbiedingen

Ga naar “Nieuw in de verkoop: Onder de Boompjes 123 – Gouda”

Nieuw in de verkoop: Onder de Boompjes 123 – Gouda

  • Klein Makelaardij
  • Geldig t/m 23 juni 2021
Ga naar “Espressopotje van € 39,95 voor € 31,95”

Espressopotje van € 39,95 voor € 31,95

  • Simon Lévelt
  • Geldig t/m 5 juli 2021

Topper

Ga naar “Alle Heteluchtfriteuses 20% korting”

Alle Heteluchtfriteuses 20% korting

  • Blokker
  • Geldig t/m 20 juni 2021
Ga naar “Tefal Strijkweken tot 25% korting”

Tefal Strijkweken tot 25% korting

  • Blokker
  • Geldig t/m 20 juni 2021

Vacatures

Ga naar “Huishoudelijk medewerker”

Huishoudelijk medewerker

  • E.E.N. ZORG Gouda
  • Oproepbasis

Topper

Ga naar “Receptionist / Schadebehandelaar”

Receptionist / Schadebehandelaar

  • Autobedrijf Van der Linden Groep (locatie Waddinxveen)
  • Fulltime

Topper

Ga naar “Allround Autospuiter / Voorbewerker”

Allround Autospuiter / Voorbewerker

  • Autobedrijf Van der Linden Groep (locatie Waddinxveen)
  • Fulltime

Topper

Ga naar “Allround winkelmedewerker”

Allround winkelmedewerker

  • Primera Gildenburgh
  • Parttime
Ga naar “Horecamedewerker”

Horecamedewerker

  • HEMA Gouda – vestiging Kleiweg
  • Fulltime/Parttime
HEMA Gouda

Agenda

Ga naar “Festivla – Hangop”

Festivla – Hangop

  • 19 juni 2021
Ga naar “Gouds Geluk FoodFestival 2021”

Gouds Geluk FoodFestival 2021

  • Theaterbakkerheij
  • 27 augustus 2021
gouds geluk foodfestival
Ga naar “SensationKaas”

SensationKaas

  • Theaterbakkerheij
  • 5 november 2021
SensationKaas 2018
Ga naar “Het Super Cool Kidsfeest”

Het Super Cool Kidsfeest

  • 15 mei 2021