Mysterie opgelost: Waarom zijn de Goudse bruidegomspijpen verdwenen?

© Museum Rotterdam, CC BY-SA 3.0

Vanwege de corona hebben zat dingen lange tijd stil gestaan. Zo ook het merendeel van alle bruiloften. Veel koppels hebben hun bruiloft moeten uitstellen. Gelukkig kunnen deze tegenwoordig weer doorgaan. Aansluitend volgt vaak een groot feest. De dag erna komt dikwijls het leukste, mits je geen kater hebt. Dan is het tijd voor het uitpakken van de cadeaus. Veelal gevulde enveloppen, want je moet de bruiloft toch ergens van betalen.

Echter is dit niet het beeld wat je vroeger zag. In die tijd zijn de bruiloften minder uitbundig, zeker als het om de receptie gaat. Maar het meest bijzonder is dat het pasgetrouwde stel een bruidegomspijp kreeg. Helaas zijn deze al langere tijd verdwenen. Maar waarom krijgen pasgetrouwde stellen geen bruidegomspijp meer? En wat is het verhaal achter deze pijp? Dat hebben we uitgezocht.

Verschillende bruidegomspijpen

Het fenomeen bruidegomspijp is niet in heel Nederland terug te vinden. Vooral in de provincies Groningen, Drenthe en Overijssel geeft men bruidegoms deze pijp. Daarbij heeft de pijp verschillende benamingen, variërend van bruidspijp tot breugmanspiep. Er zijn ook verschillende typen geproduceerd. Deze zijn verspreid over Nederland. Tenslotte verschilt ook de wijze van geven en versieren van de pijp. Zo krijgt men de pijp vaak de zondag voorafgaand aan de bruiloft. Op die dag komt de familie eten bij de bruid en overhandigt zij de pijp aan haar toekomstige man.

Verspreidingsgebied bruidegomspijpen Nederland; type I (gearceerd), type 2 & 3 (gestippeld), type 4 (kruisjes) | © De Bruidegomspijp van H. R. Tupan via SAMH

In boerengezinnen in het Eemland gaat het weer anders. Daar speelt de plaatselijke timmerman een belangrijke rol. De vrouw van de timmerman versiert allereerst de pijp. Vervolgens maakt de timmerman een houten kastje waar de pijp in bewaard wordt. De pijp wordt aan de bruid overhandigt op de avond van de bruiloft. Zij vult de pijp met tabak en blaast rook in het gezicht van haar man. Hierna geeft zij de pijp aan haar man. Hij rookt de rest van het tabak gedurende de avond op. Uiteindelijk rookt hij maximaal zes dagen de pijp tijdens de wittebroodsweken. Daarna zal de pijp in de kast bewaard en tentoongesteld worden.

Bruidegomspijpen
Briefkaart (1911) met bruiloft op Marken. Bruidegom rechtsvoor rookt uit de bruidegomspijp | © foto Claypipes.nl, E. Korpershoek

Symboliek Bruidegomspijp

Naast het feit dat de pijp een mooi cadeau is, heeft het ook een symbolische waarde. Deze symboliek is op twee manier te koppelen aan de pijp. Allereerst zijn het de versieringen op de pijp. Dit kunnen rozen zijn, maar ook verstrengelde handen en granaatappels. De gedachte achter deze versieringen is als volgt. Rozen en/of harten symboliseren de liefde. Verstrengelde handen refereren naar de vriendschap. De granaatappels verwijzen naar de vruchtbaarheid. Laatstgenoemde is bijzonder, aangezien men nu weet dat roken kan bijdragen aan onvruchtbaarheid.

Bruidegomspijpen
Bruidegomspijp (ca. 1914) samen met corsage in speciaal gemaakte kast. Initialen echtpaar G.J.B. en W.L. zijn ook vermeld | © foto claypipes.nl, E. Korpershoek

Ten tweede is de symboliek terug te vinden in het materiaal zelf. De pijp is gemaakt van klei. En klei is een kwetsbare grondstof. Zeker als het zo verfijnd is. Deze kwetsbaarheid of broosheid staat gelijk aan het huwelijk. Het huwelijk zelf is ook broos en houdt niet altijd stand. Dus mocht de pijp breken, dan is dat slecht nieuws. Grote kans dat het huwelijk ook stuk gaat.

Bruidegomspijp gemaakt door Jan Prince uit Gouda (ca. 1900) | © foto claypipes.nl, E. Korpershoek

Huwelijkspijpen

In de literatuur vinden we ook de term huwelijkspijpen. Echter zijn dit niet bruidegomspijpen. Het is een op zichzelf staand fenomeen. Een huwelijkspijp heeft geen volkskundig karakter, zoals de bruidegomspijp. Het is een aandenken aan een huwelijk. Hierdoor heeft het andere versieringen. Bijvoorbeeld de hoofden van het echtpaar op de pijpenkop. Met als gevolg dat er geen onderscheid mogelijk is qua verschillende typen. Echter blijft het een mooie herinnering aan een huwelijk, bijvoorbeeld van een Oranjevorst.

Bruidegomspijpen
Een Boerenbruiloft (ca. 1924) met rokende mannen uit lange kleipijpen | © foto claypipes.nl, E. Korpershoek

Bruidegomspijp verdwenen

Tegenwoordig krijgen pasgetrouwde stellen geen bruidegomspijp meer. Waarschijnlijk kent bijna niemand dit nog, aangezien het sinds de Tweede Wereldoorlog verdwenen is. Laat staan dat er nog productie plaatsvindt. Waarom is de bruidegomspijp nou verdwenen? Het antwoord heeft te maken met de modernisering. Allereerst is het gebruik van de kleipijp afgenomen. Dit dankzij de opkomst van houten en porseleinen pijpen.

Bruidegomspijpen
Porseleinen pijpenkop als verjaarsgeschenk van Jan van ’t Hoen (1856) | © By Museum Rotterdam, CC BY-SA 3.0

Daarnaast zien we de pijp vooral op het platteland terug. Dankzij verschillende sociaal-economische factoren vinden daar veranderingen plaats. Deze hebben invloed op de gewoontes van de bevolking. Helaas verdwijnt de toegevoegde waarde van de bruidegomspijp. Maar wees niet ongerust, want ze zijn niet volledig verdwenen. Zat musea in Nederland hebben bruidegomspijpen in hun collectie. Dus hup naar het museum!

Meer in deze categorie

Mysteries

Ga naar “Mysterie opgelost: dit is waarom er een stadsbus op de bodem van de Surfplas ligt”

Mysterie opgelost: dit is waarom er een stadsbus op de bodem van de Surfplas ligt

stadsbus reeuwijkse plassen
Ga naar “Kedeng kedeng: zo lang loopt er al een spoor door Gouda”

Kedeng kedeng: zo lang loopt er al een spoor door Gouda

Ga naar “Mysterie opgelost: waarom loopt het bruidspaar rechts de trap van het Goudse Stadhuis af?”

Mysterie opgelost: waarom loopt het bruidspaar rechts de trap van het Goudse Stadhuis af?

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “Zomervoordeel op Prestoncollectie”

Zomervoordeel op Prestoncollectie

  • Gebr. Bakker & Zn.
  • Geldig t/m 30 september 2022

Topper

Ga naar “Alle ventilatoren, airco’s en aircoolers 20% korting € 4,99”

Alle ventilatoren, airco’s en aircoolers 20% korting € 4,99

  • Geldig t/m 28 augustus 2022
Ga naar “Eerste twee boeken gratis lenen met de BiebApp”

Eerste twee boeken gratis lenen met de BiebApp

  • Stadsbibliotheek Gouda
  • Geldig t/m 8 maart 2023
evenementen maart gouda
Ga naar “Supertrash 25% korting € 9,74”

Supertrash 25% korting € 9,74

  • Geldig t/m 21 augustus 2022
Ga naar “Volare Miracle kinderfiets van € 260 voor € 182”

Volare Miracle kinderfiets van € 260 voor € 182

  • Geldig t/m 21 augustus 2022

Agenda

Ga naar “Goudse ZomerMarckt”

Goudse ZomerMarckt

  • MARCKT!
  • 19 augustus 2022

Topper

Ga naar “Houtmansplantsoen Concerten”

Houtmansplantsoen Concerten

  • Van 26 jun t/m 28 aug
Ga naar “Beleef Gouda op grote hoogte”

Beleef Gouda op grote hoogte

  • Sint Janskerk van Gouda
  • Van 14 apr t/m 17 sep
Ga naar “Expo Gouda Maakt”

Expo Gouda Maakt

  • Van 6 apr t/m 25 sep