Mysterie opgelost: waarom staat alleen dit poortje er nog?

Door Kirsten Spooren 3 maart 2018

Iedereen die voor het eerst langs het Joods Poortje loopt, vraagt het zich af: waarom staat er hier alleen een poortje? En waar is de Joodse begraafplaats gebleven? Het is één van de belangrijkste oorlogsmonumenten in Gouda en een lange tijd lag het er een beetje verloederd bij met een berg bouwafval. Gelukkig ziet het er nu weer netjes uit, maar wat betekent dit poortje toch?

Het Joodse Poortje valt op door zijn bijzondere vorm. Het poortje loopt in een punt omhoog, als een driehoek. Aan de bovenkant is een afbeelding van de davidster aangebracht. Op de muur vind je een plaquette met een Hebreeuwse tekst: ‘Die geboren worden om te sterven, de doden herleven.’ De tekst is een passage uit de Bijbel.

Monument

Het poortje dient nu als monument en op 4 mei worden er hier bloemen gelegd om de joodse slachtoffers te herdenken die tijdens de Tweede Wereldoorlog vielen. Tijdens de oorlog kwamen vele gevluchte joden naar Gouda. Rond 1940 woonden er bijna 300 joden in onze stad. Van de Goudse joden keerden slechts enkele uit de oorlog terug. Het monument werd op 4 mei 1980 onthuld op het Raoul Wallenbergplantsoen.

Joods Poortje
Foto: Het herplaatste poortje in de Jeruzalemstraat van de voormalige Joodse begraafplaats aan de Boelekade. juni 1980 | Streekarchief Midden-Holland

Het Raoul Wallenbergplantsoen is vernoemd naar de Zweedse diplomaat Wallenberg. Hij hielp in de Tweede Wereldoorlog veel joden uit Hongarije ontsnappen. Aan het einde van de oorlog werd Wallenberg gevangengenomen door Russische soldaten. Daarna is er nooit meer iets van hem vernomen.

Begraafplaats

Het Joodse Poortje gaf ooit toegang tot de Joodse Begraafplaats in Gouda, die zich niet op de plek bevond waar nu het poortje staat. Deze begraafplaats stond aan de Boelekade en is rond 1815 in gebruik genomen. Voor deze tijd werden joden begraven in Rotterdam. Het terrein was cica 0,7 hectare groot en aangrenzend stond een mataheerhuisje, waar overledenen ritueel werden begraven. In 1930 sloot de begraafplaats en werd de nieuwe begraafplaats op de Bloemendaalseweg in gebruik genomen.

joods poortje
Foto: Joodse Begraafplaats Boelekade | Streekarchief Midden-Holland

De Joodse begraafplaats aan de Boelekade moest in 1976 geruimd worden vanwege de hoge waterstand. De stoffelijke resten zijn onder toezicht van een rabbi overgebracht naar Wageningen. Daarna werd besloten om het poortje te behouden. 

Heb jij een mysterie voor ons? Stuur een mail naar [email protected] en wij gaan hem proberen op te lossen. En heb je het mysterie van vorige week al gelezen?

rotonde stolwijkersluis

Mysterie opgelost: wat betekent de achtbaan op deze rotonde?

Elke week proberen we een Gouds mysterie op te lossen. Gebouwen waar iets vreemds mee aan de hand is...

Meer over

Mysteries

adv.