Mysterie opgelost: waarom is de Goudse volksgaarkeuken verdwenen?

Het pand waar de Volksgaarkeuken was gevestigd © Google Streetview

De Keizerstraat heeft twee historische parels die beide helaas niet meer in gebruik zijn. Zo vind je daar het Remonstrantse Poortje met vlak daarnaast de volksgaarkeuken. Tegenwoordig zijn het twee woningen, maar tot eind april 1987 is het een volksgaarkeuken geweest. Waarom is deze verdwenen? Dat hebben we uitgezocht.

De reden voor de bouw van een Volksgaarkeuken in Gouda heeft vooral te maken met de voeding in de negentiende eeuw. Er is weinig variatie mogelijk wat betreft voeding. Dit heeft vooral te maken met de prijzen voor voedsel. De hardwerkende arbeiders kunnen het niet betalen. Qua zuivel wordt het er ook niet beter op. Melk en karnemelk is betaalbaar, maar boter en kaas niet. Landarbeiders melken zelfs geiten voor melk. En qua brood is het vooral roggebrood.

volksgaarkeuken Gouda
Overzicht verkochte maaltijden Volksgaarkeuken | Bron: SAMH

Tijdens de avondmaaltijd staan naast aardappelen vaak peulvruchten op het menu. Soms eten ze wortels, uien of kool. Daarnaast is het niet vanzelfsprekend om vlees te nuttigen. Dit is zelfs te duur. Mocht er vlees zijn, dan is het vaak van een dood of ziek dier. En qua vis geldt precies hetzelfde.

Industriële Revolutie

De industriële revolutie zorgt voor een ommekeer. Het huidige voedingspatroon verandert en wordt moderner. Zo neemt de verscheidenheid qua voedingsmiddelen toe en houden we ons niet vast aan seizoensgebonden producten. Toch kan niet iedereen hiervan profiteren. De arbeiders blijven achter in hun voedingspatroon en daar blijft het niet bij. Door de industrialisatie tezamen met de verstedelijking, krijgen de arbeiders nog meer problemen. Vooral op het gebied van hygiëne, huisvesting en arbeidsomstandigheden. Er is dus actie nodig, maar de overheid doet er voorlopig niets aan.

Meisjes die werken in een sigarenfabriek ca. 1890 | Bron: Publiek Domein

Henrietta Helena Hoffman

In Gouda kampen de arbeiders ook met slechte omstandigheden. Henrietta Helena Hoffman zorgt voor een ommekeer na haar overlijden. Over haarzelf is weinig bekend. Echter is wel duidelijk dat haar vader Matthias Frederik Hoffman een handelaar in koloniale producten is. Na haar overlijden in Utrecht in 1886 wordt haar testament uitgevoerd. Daarin staat dat zij de gemeente Gouda een bedrag van 481.395,98 gulden nalaat.

volksgaarkeuken Gouda
Uittreksel testament Henrietta Helena Hoffman omtrent de Volksgaarkeuken | Bron: SAMH

In haar testament staat duidelijk waar de erfenis voor gebruikt moet worden: ‘Een Volksgaarkeuken, waarmede zij bedoelt, zoodanige inrichting, waardoor aan den Arbeidersstand tegen matige betaling voedingsmiddelen worden verschaft, en een gesticht tot opneming en verpleging van daaraan behoefte hebbende vrouwen of meisjes uit den fatsoenlijken stand’. Voor het Hoffmangesticht wordt een pand aan de Oosthaven gekocht, die later de naam Het Henrietta Hoffmanhuis krijgt. In dat huis is er ruimte voor elf dames boven de veertig jaar die verpleging nodig hebben. Deze sluit uiteindelijk in 1972.

volksgaarkeuken Gouda
Blauwdruk Volksgaarkeuken | Bron: SAMH

Volksgaarkeuken Keizerstraat

De volksgaarkeuken in Gouda komt in een arbeidersbuurt terecht en zal uiteindelijk in de Keizerstraat komen. Het benedendeel is verbouwd tot de gaarkeuken, terwijl het bovendeel tot woning verbouwd is. Hier wonen de keukenmeester en zijn gezin. Op 21 mei 1889 opent de volksgaarkeuken en kunnen daar arbeiders eten voor een klein prijsje. Echter staat er niet duidelijk in het testament voor wie de gaarkeuken precies gesticht is. Hierdoor kloppen ook zwervers, landlopers en reizigers aan.

Advertentie Goudse Courant 17 oktober 1892 | Bron: SAMH

Tijdens de oorlogen is het erg druk in de volksgaarkeuken. Militairen, vluchtelingen en geëvacueerde mensen krijgen eten in de volksgaarkeuken. Zelfs de politie besluit maaltijden af te halen voor de arrestanten. Buiten deze extreem drukke periodes om, is het alsnog druk. Jaarlijks gaan er tussen de 30.000 en 40.000 maaltijden over de toonbank. Echter neemt het aantal wel af en wordt er in 1950 besproken of de keuken open moet blijven.

volksgaarkeuken Gouda
Openingstijden Volksgaarkeuken Goudse Courant 20 mei 1889 | Bron SAMH

Toch blijft de gaarkeuken open en krijgt het een nieuw bestuur en keukenmeesters. Mede door deze verandering stijgt het aantal bezoekers weer. Zo komen er ruim 20000 bezoekers in 1970 naar de keuken voor een maaltijd. Toch komt er in 1987 een einde aan de gaarkeuken. Waarom? Steeds minder mensen komen voor een maaltijd langs. In het centrum vestigen meer goedkopere restaurants. De sluiting gaat gepaard met protesten. Op 29 april 1987 wordt de laatste maaltijd genuttigd, die ook nog eens gratis (!) is.

Bronnen
– De voeding en het voedingsbeleid van de Hoffmankeuken, volksgaarkeuken te Gouda (1888 – 1987) (Onderzoeksverslag Geri Wuis in opdracht van de Stichting Oudhollandse Receptenboek, 1992)
http://www.hoffman.nl/genealogie/Hoffmanhuis/henrietta_helena_hoffman.htm (website under construction)

– https://web.archive.org/web/20140907235533/http://gha.ab-c.nl/themas/zorg/henrietta-hoffmanstichtingen-gouda

We zochten nog veel meer voor je uit…

Meer in deze categorie

Mysteries

Ga naar “Lisa zoekt familie van mysterieuze Gouwenaar: ‘Wie kan zich Johanna nog herinneren?’”

Lisa zoekt familie van mysterieuze Gouwenaar: ‘Wie kan zich Johanna nog herinneren?’

Ga naar “Goudse zeehelden: Jan den Haen, de trots van Gouda”

Goudse zeehelden: Jan den Haen, de trots van Gouda

Jan den Haen
Ga naar “Mysterie opgelost: waarom heet dit pand aan de Turfmarkt het Admiraalshuis?”

Mysterie opgelost: waarom heet dit pand aan de Turfmarkt het Admiraalshuis?

Het Admiraalshuis gouda

In onze gids

Ga naar “Deelen Verswaren”

Deelen Verswaren

  • Edisonstraat 10
  • Restaurants en horeca
  • Gesloten
Ga naar “Viejee’s”

Viejee’s

  • Wijdstraat 13
  • Restaurants en horeca
  • Gesloten
VieJee's Gouda

Nu gesloten

Ga naar “Bij Ons”

Bij Ons

  • Koster Gijzensteeg 5
  • Restaurants en horeca
  • Gesloten
Bij Ons Gouda

Nu gesloten

Aanbiedingen

Ga naar “Nieuw in de verkoop: Brandsmastraat 68 – Gouda”

Nieuw in de verkoop: Brandsmastraat 68 – Gouda

  • Klein Makelaardij
  • Geldig t/m 26 oktober 2021

Topper

Ga naar “Feestaanbieding bij Restaurant Jantrus”

Feestaanbieding bij Restaurant Jantrus

  • Kookhuis Jantrus
  • Geldig t/m 31 oktober 2021
Ga naar “Nieuw in de verkoop: Johannes Poststraat 35”

Nieuw in de verkoop: Johannes Poststraat 35

  • Klein Makelaardij
  • Geldig t/m 21 oktober 2021
Ga naar “Brabantia Indu+ zwart pannen van € 23,99 voor € 11,99”

Brabantia Indu+ zwart pannen van € 23,99 voor € 11,99

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 24 oktober 2021
Ga naar “AH Kipovenschotels van € 3,12 voor € 2,34”

AH Kipovenschotels van € 3,12 voor € 2,34

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 24 oktober 2021

Vacatures

Ga naar “Feestganger”

Feestganger

  • Friends/Lobbes
  • Fulltime/Parttime

Topper

Ga naar “Keukenprins(es)”

Keukenprins(es)

  • SPS
  • Fulltime/Parttime

Topper

Ga naar “Projectmanager Digital”

Projectmanager Digital

  • Fris Online
  • Fulltime/Parttime

Topper

Ga naar “Specialistisch begeleider thuis regio Gouda”

Specialistisch begeleider thuis regio Gouda

  • Eleos
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Cateringmedewerker parttime / fulltime”

Cateringmedewerker parttime / fulltime

  • Randstad
  • Parttime

Agenda

Ga naar “Stammpot Gouda”

Stammpot Gouda

  • StudioGonz
  • 10 december 2021
Ga naar “SensationKaas”

SensationKaas

  • Theaterbakkerheij
  • 5 november 2021
SensationKaas 2018
Ga naar “StoryTrail stadswandeling Gouda”

StoryTrail stadswandeling Gouda

  • 7 november 2021