Gouda

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Mysterie opgelost: waarom is de Goudse pijpenfabriek Goedewaagen uit Gouda verdwenen?

Door Christa Eekhuis 28 maart 2020

Door de jaren heen zijn er veel bedrijven in Gouda verdwenen of gesloten. Deze leegstaande panden krijgen vaak een tweede leven. Zo heb je het kaaspakhuis waar nu woningen in gemaakt zijn, de oude lichtfabriek is omgetoverd in een restaurant, maar er zijn ook veel leegstaande panden verdwenen. Eén daarvan is de oude pijpen- en aardewerkfabriek Goedewaagen. Waarom is deze fabriek verdwenen uit Gouda? Dat hebben we uitgezocht.

Het verhaal van Goedewaagen begint in 1779 in Gouda. Dirk Goedewaagen begint zijn loopbaan als meesterpijpmaker in de Keizerstraat, nadat hij zijn meesterproef voor het pijpenmakersgilde gehaald heeft. Dit is het begin van het Goedewaagen imperium dat door de jaren heen opgebouwd wordt.

In 1788 wordt zijn kleinzoon Abraham geboren, ook hij wordt opgeleid tot pijpmaker. Door het overlijden van zijn vader, wordt zijn opa Dirk zijn voogd. Abraham is op dat moment twintig jaar, maar toch neemt hij niet gelijk het bedrijf van zijn opa over. Eerst gaat hij nog in dienst bij het leger van Napoleon. Uiteindelijk is hij in 1814 weer terug in Gouda. Hier legt hij zijn meesterproef af voor pijpmaker.

Van Keizerstraat naar de Hoge Gouwe en de Raam

Door de groei van het bedrijf besluit hij in 1823 een huis te kopen op de Hoge Gouwe. Dit is het huis met de naam ‘Het Dubbele Kruis’ op nummer 99. De bovenverdieping gebruikt hij voor zijn pijpenmakerij, terwijl de benedenverdieping als woonruimte fungeert. Doordat het bedrijf groeit is er meer werkruimte nodig. Daarom koopt hij twaalf jaar later ook het pand ernaast. Dit grachtenpand is bekend als ’t Huys met de treppen’. Deze dankt zijn naam aan de stoep met traptreden. Ook hier wordt de bovenverdieping gebruikt als werkruimte. Beetje bij beetje koopt hij steeds meer panden. Eén op de Hoge Gouwe en de rest aan de achterzijde die gelegen zijn aan de Raam.

(Tekst gaat verder onder de foto)

’t Huys met de treppen en Het Dubbele Kruis op de Hoge Gouwe | © Publiek Domein

Van de Raam naar het Jaagpad

Doordat het bedrijf in de 19e eeuw blijft groeien is een verhuizing noodzakelijk. De zonen van Abraham, Pieter en Tobias, zijn onderhand ook betrokken bij het bedrijf. Zij zullen dan ook de pottenbakkerij ‘De Star’ in 1953 opkopen, die ook op de Raam zit. Door de koop van de pottenbakkerij kunnen ze ook andere producten maken. Naast de productie van pijpen, gaan ze ook grof aardewerk vervaardigen. Ondanks het succes van het grof aardewerk, gaat het minder met de verkoop van pijpen. Toch overleven ze de 19e eeuw qua pijpmakerij. Hiervoor zijn twee redenen. Allereerst de motieven die verwerkt worden in de pijpen. Ten tweede de manier waarop ze het productieproces benaderen. Dit gebeurt op een moderne en rationele manier en zorgt zelfs voor een vierde verhuizing binnen Gouda.

(Tekst gaat verder onder de foto)

Binnenkijken in de pijpmakerij in 1930 | © Publiek Domein

Door aan het Jaagpad een geheel nieuwe fabriek te laten bouwen, verhuizen ze voor de vierde keer. Deze fabriek is volledig gericht op de productie van pijpen. In 1908 zullen ze dan ook aan het Jaagpad verder doorgaan met de productie. Dit onder leiding van de zoon van Pieter: Aart Goedewaagen. Twee jaar later worden ze zelfs aangesloten op het elektriciteitsnet in Gouda. Hiernaast bouwen ze ook meer ovens die nodig zijn voor het bakproces. Naast het Jaagpad vinden we er ook het Pijpenpad. Deze naam komt niet zo maar uit de lucht vallen. Het pad is namelijk vernoemd naar de ambacht die er uitgevoerd werd. Het produceren van pijpen!

Van koninklijke onderscheiding tot Faillissement

In 1910 krijgt Goedewaagen een koninklijke onderscheiding. Vanaf nu het heet het bedrijf N.V. Koninklijke Hollandsche Pijpen- en Aardewerkfabrieken Goedewaagen. Voor een korte tijd kan het bedrijf profiteren van de vraag naar keramiek. En op dat moment is het bedrijf één van de grootste qua kleipijp productie. De jaren erna gebeurt er veel. Zo nemen ze plateelfabriek ‘de Distel’ uit Amsterdam over. Hiermee halen ze weer meer vakmensen in huis en richten ze zich ook op andere stijlen, zoals Jugendstil en Art-Deco.

In 1964 valt voor het doek voor de grootste concurrent in Gouda. De plateelbakkerij Zuid Holland is failliet verklaard. Goedewaagen neemt het bedrijf over met succes. Door deze overname komen er nieuwe opdrachten binnen. De meeste bekende hiervan zijn de Delfts blauwe KLM huisjes. Toch gaat het in de jaren 80 niet goed. Als gevolg van betalingsproblemen krijgen zij ook met een faillissement te maken. Hierdoor raken ze het predicaat Koninklijk ook kwijt. Gelukkig is er een doorstart mogelijk als BV Goedewaagen. Dit wordt in 2007 Royal Goedewaagen.

Delfts blauwe huisjes voor KLM | © Publiek Domein

Laatste verhuizing naar Nieuw-Buinen

Door de Tweede Wereldoorlog verandert er veel voor het bedrijf. Zo is de vraag naar pijpen gedaald. Met als gevolg dat het bedrijf zich richt op de productie van gebruiksaardewerk. Daarnaast wordt er in 1963 een Goedewaagen fabriek in Nieuw-Buinen gebouwd. De grond is goedkoop en er is ruimte voor uitbreiding. Maar waarom is de fabriek in Gouda verdwenen? Het grootste probleem is het werven van nieuw en vooral jong personeel. Hierdoor besluiten ze om de aardewerkproductie naar één plek te verplaatsen. In 1975 verhuizen de laatste werknemers van Goedewaagen naar Nieuw-Buinen. Zo verdween de Goudse pijpenfabriek uit Gouda.

Mysterie opgelost

Vraag jij je wel eens iets af over Gouda? Of heb je een mysterie die wij voor je moeten oplossen? Mail dan naar [email protected] en wij gaan het voor je proberen uit te zoeken! En heb je het mysterie van vorige week al gelezen?

Mysterie opgelost: zoveel beveiligingscamera’s hangen er in Gouda

Van de ruim vijfduizend camera’s die Schiphol in de gaten houden tot de simpele meekijker bij de deu...

Mysterie opgelost: waarom zeggen we DE Raam in plaats van HET Raam?

Op oude plattegronden van onze stad zie je veel grachten lopen. De meeste grachten zijn er tegenwoor...

Mysterie opgelost: waar heeft het Sint Jozefpaviljoen vroeger allemaal voor gediend?

Op drie september 2018 werd het startschot gegeven voor de restauratie van het Sint Jozefpaviljoen. ...

Meer over

Mysteries

adv.