Gouda

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Mysterie opgelost: Hier heeft de Jeruzalemkapel zijn naam aan te danken (en er ligt een skelet)

Door Christa Eekhuis 30 november 2019

De Jeruzalemkapel is voor vele – zo niet alle – Gouwenaars een bekend gebouw. Maar weet je ook waar het pand zijn naam aan te danken heeft? In onze zoektocht naar dat antwoord ontdekte we veel over deze plek én over de priester die hier van alles mee te maken heeft…

Eerst even over die priester, zijn naam was Gijsbert Raet. Deze familienaam kwam nauwelijks voor in Gouda, waardoor er weinig bekend is over hen. Wel weten we dat zijn vader een huis vlakbij de Potterspoort had. En zijn oom had een graf in de Sint Janskerk, die Gijsbert later in zijn bezit krijgt. Over Gijsbert Raet is er gelukkig meer bekend. Zo koopt hij zijn eerste huis aan de Naaierstraat (nr 15) in 1462. Op het moment van de aankoop is hij al priester. Als je die status had moest je minimaal vijfentwintig jaar oud zijn. Omdat we niet precies weten wat zijn geboortedatum is, kunnen we alleen zeggen dat hij op zijn laatst in 1437 geboren is.

Tekst gaat verder onder de foto.

Naaierstraat nr 15 | © Publiek Domein

Zo’n dertien jaar na de aankoop van zijn eerste huis, koopt hij zijn tweede woning aan de Markt. Hierna blijft het lang stil rondom Gijsbert Raet tot hij in 1487 weer zijn gezicht laat zien. Waarschijnlijk heeft hij in de tussentijd zijn bedevaartstocht naar Jeruzalem gemaakt.

Ontstaan Jeruzalemkapel

Tijdens zijn bedevaart in Jeruzalem heeft hij één van de belangrijkste plekken bezocht, namelijk het Heilige Graf. Dit zou de plek zijn waar Christus begraven lag en tot leven kwam. Als dank voor het veilig terugkeren naar zijn Nederland wilde Gijsbert een kapel laten bouwen. Deze kreeg de naam, hoe kan het ook anders, Jeruzalemkapel. Voordat de kapel gebouwd kon worden moest hij eerst een plek vinden waar dit mogelijk was. Hij besloot om in 1494 het huis en erf over te kopen van Geertruid Florisdochter aan de Spieringstraat. Haar huis en erf grensden toentertijd aan het Sint Paulusconvent. In dit klooster woonden de Collatiebroeders, vandaar dat het soms ook het collatiehuis genoemd werd.

Tekst gaat verder onder de foto.

Kaart van Gouda uit 1585 met Jeruzalemkapel (14) en Collatiehuis (25) | Getekend door Frans Hogenberg/Publiek Domein

Schoolmeesterswoning

Het is onduidelijk wanneer de kapel precies gebouwd is, maar dat het tussen 1497 en 1504 gebeurde staat vast. Daarnaast sloot Gijsbert ook een overeenkomst met de Collatiebroeders. Zij waren verantwoordelijk voor twaalf missen per week en voor het onderhoud van het altaar. De kapel is vanaf de bouw al onderdeel van het klooster, maar was nooit echt verbonden. Pas eind 16e eeuw ontstaat er een verbinding door een verbouwing. Jaren later in 1780 wordt de Schoolmeesterswoning gebouwd. Hiervoor wordt een deel van de kapel gesloopt, zodat dit woonhuis er kan komen.

Tekst gaat verder onder de foto.

Collatiehuis getekend door Jacob Stellingwerff | © Publiek Domein

Graf Gijsbert Raet

Gijsbert Raet sterft uiteindelijk op 28 mei 1511. Officieel zou hij begraven worden in de Sint Janskerk, aangezien hij daar een graf in zijn bezit had. Dat is uiteindelijk niet gebeurd. Volgens een akte die de Sint Janskerk in zijn archief heeft, is hij begraven in de Jeruzalemkapel. En wel in het rechthoekige deel van de kapel. Vraag was alleen of hij er nog echt begraven lag. Dit vanwege het feit dat zijn grafsteen in 1586 verwijderd was. Maar ook door de bouw van de Schoolmeesterswoning op die plek. Niemand kon namelijk vertellen of het skelet gevonden en verwijderd was tijdens die bouw.

Tekst gaat verder onder de foto.

Tekening van de vijf platen afkomstig van grafzerk Gijsbert Raet | © Publiek Domein

Restauratie Jeruzalemkapel

Tijdens de restauratie van de Jeruzalemkapel kwam het antwoord op deze vraag. Pas tijdens de restauratie van de Schoolmeesterswoning in 2007 werd het graf van Gijsbert Raet gevonden. Zijn resten lagen naast een speciaal gebouwde grafkelder, maar niet zoals je zou verwachten. Het was meer een hoopje botten op elkaar, waarvan ook een groot deel miste. De vraag die dan opkomt is waarom je zoveel botten mist? De verklaring hiervoor kan zijn dat ze toch tijdens de bouw in 1780 het graf hebben verstoord. Hetgeen wat gevonden is, is herbegraven in een grote kuil. Helaas niet in de grafkelder en ook niet compleet.

Tekst gaat verder onder de foto.

Graf met botresten Gijsbert Raet | © M. Groenendijk/Gemeente Gouda

Groot deel van zijn schedel mist

Maar dan blijft toch nog de vraag over wat er met zijn botten gedaan is na de vondst in 2007. Natuurlijk is er onderzoek gedaan om meer te weten te komen over hem. Helaas zullen we nooit weten hoe hij eruit zag, omdat een groot deel van zijn schedel mist. En waar de botten van Gijsbert Raet nu zijn? Onze stadsarcheoloog Maarten Groenendijk komt met het antwoord: “De botten zijn teruggelegd in een kistje in het opgemetselde graf. Hierbij is de originele grafsteen er bovenop gelegd en is het missende deel aangevuld met een glasplaat. Hierdoor kan je ook in het graf kijken”. Zo is Gijsbert Raet toch weer begraven in zijn eigen Jeruzalemkapel.

Graf Gijsbert Raet na restauratie | © M. Groenendijk/Gemeente Gouda

Lees ook:

Mysterie opgelost: wat was het ‘Rode Dorp’ in Gouda?

Heb jij weleens gehoord van het Rode (of Rooie) Dorp in Gouda? Mogelijk hebben je ouders of grootoud...

Mysterie: waarom liggen er zwarte kabels over de weg in Gouda?

Het is je vast weleens opgevallen: de zwarte kabels op de weg waar je overheen rijdt of fietst. Ze l...
shakespeare in gouda begraven (1)

Mysterie: ligt de beroemde William Shakespeare in Gouda begraven?

O Romeo, Romeo! Wherefore art thou Romeo? Dit zinnetje komt uit misschien wel het bekendste werk van...

Meer over

Mysteries

adv.