Gouda

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Mysterie opgelost: hoe komt de Donkere Sluis aan zijn naam?

Door Christa Eekhuis 23 mei 2020

Gouda is omringd door water in de vorm van kanalen en sloten. Ze hebben niet allemaal hetzelfde niveau, maar lopen soms wel in elkaar over. Om ervoor te zorgen dat de waterpeil verschillen geen problemen veroorzaken, zijn er sluizen gebouwd. Zo vinden we bij de Dubbele Buurt de Donkere Sluis. Alleen is de sluis niet echt donker. Waarom deze dan wel zo heet hebben we uitgezocht. 

Van alle sluizen in en rondom Gouda is de Donkere Sluis de oudste. De sluis dateert uit ongeveer 1250. Toentertijd gaf graag Willem II van Holland de opdracht om de Schielandse Hoge Zeedijk aan te leggen. De sluis verbindt de Gouwe met de Hollandsche IJssel. Van origine is de sluis een keersluis. Groot nadeel hiervan is dat schepen alleen door de sluis kunnen als zowel het water in de Gouwe en de Hollandse IJssel even hoog staan. Dit is dus niet praktisch geweest voor de scheepvaart in die tijd.

Tekst gaat verder onder de foto.

Donkere Sluis door Gerard Dukker | © By Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, CC BY-SA 4.0

Om dit gemakkelijker te maken is de sluis in 1308 aangepast. Jan van Beaumon staat erop een tweede stel deuren aan te brengen. Hierdoor ontstaat er een schutsluis. Het schutten maakt het makkelijk om boten te laten doorvaren bij het verschil in waterpeil. Toch leidt dat niet tot het vaker openen van de sluisdeuren. Dit wordt alleen gedaan als het waterpeil van beide wateren nagenoeg gelijk is.

Amsterdams Verlaat en Havensluis

Vanwege de rol van de scheepvaart in de handel moest er een oplossing komen. In 1436 is er een sluis aangelegd die bekend is als Amsterdams Verlaat. Deze heet zo omdat je via deze weg Gouda kan verlaten richting Amsterdam. De opdracht voor de sluis komt uit Haarlem en wordt bekostigd door onder andere Alkmaar en Gouda. Als gevolg hiervan zijn er nog meer handelsmogelijkheden in Nederland. Zo passeren bijna alle goederen van de Oostzee tot aan Antwerpen deze route.

Tekst gaat verder onder de foto.

Tolhuis en sluisdeur Havensluis | © By Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, CC BY-SA 4.0

Door de latere toevoeging van de Havensluis ontstaat er een drie eenheid aan sluizen in Gouda. Deze is gebouwd aan de mond van de haven. De Havensluis functioneert als sluis om slibrijk vloedwater tegen te houden en staat dus niet open bij opkomend tij. Door de koppeling van die drie sluizen ontstaan er ook twee sluiskolken. De ene is 380 meter lang (Amsterdamse sluis tot Donkere sluis) en de andere 402 meter (Havensluis tot Donkere sluis). Zo schijnt deze koppeling van sluizen tot nu toe de langste schutsluis ter wereld te zijn.

De Donkere Sluis

De Donkere Sluis is niet alleen voor de scheepvaart gebruikt. De Sluis is ook belangrijk geweest voor het ‘schuren’. Hierbij worden de Goudse waterwegen schoongespoeld. Toch is de huidige sluis niet zoals deze ooit was. De Donkere Sluis is van oorsprong namelijk een houten constructie. Deze constructie bestaat uit een lange koker. Hierin vind je een rij van spanten met vloerbalken, staanders en dekbalken terug. Om een voorstelling te geven hoe het eruit zag, het Bleiswijkse Verlaat komt ongeveer overeen.

Tekst gaat verder onder de foto.

Bouwtekening Bleiswijkse Verlaat 1772 | © Publiek Domein

Toch is er een verschil tussen beide sluizen. De koker van de Donkere Sluis is helemaal bedekt met houten planken. Hierdoor kom je letterlijk in een donkere koker terecht, vandaar dus de naam Donkere Sluis. Binnenin de koker hangt een schuif in de stroomopening. Door deze te openen kan het schip doorvaren. Vanwege het gewicht van de schuif zijn er veel manschappen nodig om deze te bedienen. Met als gevolg dat ze de schuif niet volledig openen, maar genoeg om het schip door te laten varen.

Tekst gaat verder onder de foto.

De Donkere Sluis | © Christa Eekhuis

Uiteindelijk wordt de constructie beetje bij beetje aangepast, zodat het minder kracht kost om de sluis te openen. Tredmolens zorgen ervoor dat de schuif verder open kan en het hout van de wanden wordt vervangen door steen. Door de jaren heen is de sluis nog verder aangepast. Zo krijgt de sluis in 1778 kruisende deuren, die je alleen nog terugvindt bij deze sluis. In 2011 wordt voor het laatst een renovatie uitgevoerd, waarbij de sluisdeuren vervangen worden. De sluis zelf is sinds 1954 niet meer in gebruik en is nu één van de vele Rijksmonumenten die Gouda rijk is.


Lees ook:

Uit eten of terrasje pakken in Gouda: zo ziet dat er straks uit

Het is officieel: op 1 juni om 12.00 uur gaat de Goudse horeca weer open! Feestcafés, clubs en disco...
Jort van meeteren

Gouwenaar Jort (25) ontwerpt tote bags om aandacht te vragen voor psychische problemen

De 'lockdown' levert niet alleen financiële problemen op, veel mensen kampen in deze tijd ook met ps...
zwemmen gouda

Het Groenhovenbad mag weer open: zo gaat dat eruitzien

Baantjes trekken of met de kinderen naar het zwembad, we zijn er aan toe. Na tien weken gesloten te ...

Meer over

Mysteries Video

adv.