Gouda

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Mysterie: waarom is het cijfer 4 op de klok van de Sint Jan ‘verkeerd’ geschreven?

Door Kirsten Spooren 30 mei 2020

Jij checkt ongetwijfeld weleens de tijd op de klokken van de Sint Janskerk, Barbaratoren en de Vrouwetoren in Gouda. Als je goed oplet, zie je dat het cijfer vier op een andere manier is geschreven dan je zou denken; namelijk als IIII. Want waarom wordt het cijfer vier niet als het Romeinse cijfer IV geschreven, zoals je zou verwachten?

Gouda is niet de enige plek waar dit het geval is. Op veel meer klokken in het land wordt de vier als IIII geschreven.

Meerdere verklaringen

Wat blijkt? Er zijn meerdere verklaringen voor de vier I’s:

  • Het was goedkoper om vier keer een I te laten maken. Voor een klok heb je dan nodig: twintig keer I, vier keer V en vier keer X. Dat was met een mal goedkoper te smelten dan als er een oneven aantal gemaakt moest worden;
  • Als je snel moet lezen, is IIII makkelijker leesbaar dan IV. Een ondersteboven IV lijkt namelijk heel erg op VI; het getal voor zes;
  • Esthetische redenen: het is mooier om de wijzerplaat te verdelen in drie gelijke delen: de uren een tot en met vier zijn allemaal I’s, de uren vijf tot en met acht bevat de V’s en de uren negen tot en met twaalf hebben de X’s.
  • De oude Romeinen gebruikten de aanduiding IV liever niet, omdat ze de beginletters van de naam van de Romeinse oppergod IVPITER vormden.
  • De aanduiding IV komt door de eeuwen heen praktisch niet op klokken, laat staan wijzerplaten, voor.

Check je horloge

Op een klok is het niet ongebruikelijk dat het cijfer vier in Romeinse tekens als IIII geschreven wordt. Heb je een horloge met Romeinse cijfers? Dan zou het goed kunnen dat ook jouw wijzerplaat een IIII toont. Ook klokken op monumenten hebben meestal een IIII staan in plaats van IV.

(Tekst loopt verder onder de foto)

Getallen op de klok

Niet elke kerkklok heeft Romeinse cijfers: sommige varianten hebben alleen streepjes op de plaats van de hele uren, andere hebben de getallen die we in het dagelijks leven gebruiken. Waarom de Sint Janskerk voor deze manier heeft gekozen, hopen we binnenkort op te kunnen lossen.

Lees meer...

Mysterie opgelost: hoe komt de Donkere Sluis aan zijn naam?

Gouda is omringd door water in de vorm van kanalen en sloten. Ze hebben niet allemaal hetzelfde nive...
dexter was here

Mysterie opgelost: dit is het verhaal achter de ‘Dexter’ krijttekeningen

Ze duiken overal in de binnenstad op: witte krijttekeningen van een Franse Bulldog met de tekst 'Dex...

Mysterie: de vreemde nachtelijke vlucht van dit vliegtuigje over het Groene Hart

Stel je eens voor dat je midden in de nacht op Flightradar kijkt en dat je opeens iets heel geks zie...
Karnemelksloot

Mysterie opgelost: hoe komt de Karnemelksloot aan zijn naam?

De Karnemelksloot is één van de mooiste grachten van Gouda. Grote kans dat je er weleens langs bent ...

Meer over

Mysteries

adv.