Mysterie opgelost: hier komt de uitdrukking ‘onder de rook van Gouda’ vandaan

bevolkingsgroei Gouda
© David Martinez Torres via Unsplash

Ken je het gezegde ‘ik woon onder de rook van Gouda’? Dat kun je gebruiken als je bijvoorbeeld in Moordrecht woont. Wat betekent die uitspraak eigenlijk? En waar komt het vandaan?

Voor de oorsprong van deze uitspraak moeten we terug in de tijd én naar de andere kant van de wereld.

Betekenis gezegd

De meeste mensen kennen de uitspraak wel. Als je ‘onder de rook van Gouda woont’, wil dat zeggen dat je erg dicht in de buurt van Gouda woont. Zo kun je makkelijk uitleggen wat de geografische ligging is van jouw woonplaats. De uitdrukking is tot stand gekomen doordat er, normaal gesproken, in een stad meer rook is dan in een dorp.

Francois Valentijn

Maar wie heeft die uitspraak ooit verzonnen? En waar komt ‘ie vandaan? De oudste vermelding van deze uitdrukking staat in het Woordenboek der Nederlandsche Taal uit 1726. De Dordtse dominee en schrijver François Valentijn (Dordrecht,17 april 1666 – Den Haag, 6 augustus 1727) schreef het boekwerk Oud en Nieuw Oost-Indiën waar hij de uitdrukking gebruikte in de zin:

Het Eiland Onrust, drie mylen van Batavia gelegen, en aldus als onder den rook van deze stad,

François Valentijn werd tweemaal uitgezonden naar ‘de Oost’, oftewel Indonesië en omstreken. Daar schrijf hij zijn boekwerk Oud en Nieuw Oost-Indiën. Het is een zeer uitgebreide beschrijving over de geschiedenis van de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC). Het boekwerk bestaat uit vijf delen, 5.144 bladzijden en 1.050 illustraties.

Zo zie je maar dat een doodnormale uitdrukking een bijzondere oorsprong kan hebben.

Lees ook:

Meer in deze categorie

Mysteries

Ga naar “Mysterie opgelost: waarom heeft Gouda nog ‘maar’ vier molens?”

Mysterie opgelost: waarom heeft Gouda nog ‘maar’ vier molens?

Molens in Gouda
Ga naar “Gouda heeft heel wat wegen: dit is het verschil tussen een straat, laan en dreef”

Gouda heeft heel wat wegen: dit is het verschil tussen een straat, laan en dreef

Ga naar “8x Goudse straatnamen die zijn vernoemd naar oude beroepen”

8x Goudse straatnamen die zijn vernoemd naar oude beroepen

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “Eerste twee boeken gratis lenen met de BiebApp”

Eerste twee boeken gratis lenen met de BiebApp

  • Stadsbibliotheek Gouda
  • Geldig t/m 8 maart 2023
evenementen maart gouda
Ga naar “BLAUWE BESSEN OF FRAMBOZEN 1+1 gratis”

BLAUWE BESSEN OF FRAMBOZEN 1+1 gratis

  • Jumbo
  • Geldig t/m 31 januari 2023
Ga naar “Davitamon, Ymea en Bional** van € 16,98 voor € 8,49”

Davitamon, Ymea en Bional** van € 16,98 voor € 8,49

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 29 januari 2023
Ga naar “CHOCOMEL 1+1 gratis”

CHOCOMEL 1+1 gratis

  • Jumbo
  • Geldig t/m 31 januari 2023
Ga naar “Cyclonische mop € 14,99”

Cyclonische mop € 14,99

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 29 januari 2023

Vacatures

Ga naar “Personal trainer gezocht voor fit20 Gouda (interne opleiding, dus vooropleiding niet verplicht)”

Personal trainer gezocht voor fit20 Gouda (interne opleiding, dus vooropleiding niet verplicht)

  • Fit20 Gouda
  • Parttime

Topper

Ga naar “Ambitieuze bedrijfsleider/sommelier”

Ambitieuze bedrijfsleider/sommelier

  • Bij Robbert
  • Fulltime
Restaurant Bij Robbert in Bodegraven regio Gouda heeft vacatures in de horeca openstaanRestaurant Bij Robbert in Bodegraven regio Gouda heeft vacatures in de horeca openstaan

Topper

Ga naar “Taxichauffeur zorgvervoer bij Geukes Taxi”

Taxichauffeur zorgvervoer bij Geukes Taxi

  • Geukes Taxi
  • Parttime

Topper

Agenda

Ga naar “Gluren bij de buren 2023”

Gluren bij de buren 2023

  • 5 februari 2023
Ga naar “Huiskamerconcert aan de IJssellaan”

Huiskamerconcert aan de IJssellaan

  • T/m 31 dec
Ga naar “Goudse Hofstedendagen”

Goudse Hofstedendagen

  • Van 3 jun t/m 4 jun
goudse hofstedendagen
Ga naar “Expositie Fotokring Groene Hart”

Expositie Fotokring Groene Hart

  • Cultuurhuis Garenspinnerij
  • T/m 16 feb
Ga naar “Zeldzaam Mooi Markt”

Zeldzaam Mooi Markt

  • Markt
  • 5 maart 2023