Toen in Eindhoven: De geschiedenis van onze rivier de Gender

Door Rachèl Sloven 26 mei 2019

Tijdens het doorspitten van de Facebookpagina Eindhoven Toen, kwamen we prachtige oude foto’s van de Gender tegen. Ooit kronkelde dit riviertje dwars door onze binnenstad. Kijk maar eens naar deze mooie plaatjes.

Wat je hieronder ziet is de Emmasingel. Echt waar. In het midden stroomt de rivier de Gender. Hier al ingedamd, omdat er rechts werd begonnen met de bouw van het Philipspand de Bruine Heer. Daarna verdween de Gender helemaal onder het asfalt en alle gebouwen die daarna kwamen in de jaren erna. Dit jaar komt hij weer naar boven en zal door het Victoriaplein stromen.

Tekst loopt door onder de foto

Eindhoven Toen
Foto: Facebook Eindhoven Toen

De Gender is er nog steeds

De Gender bestaat dus nog steeds, ook al zie je ‘m nu in Eindhoven alleen nog in het Genderpark en stroomt hij langs Industrieterrein de Hurk. Hij is ongeveer 15 km lang en ontspringt in de buurt van Steensel op een hoogte van 27 meter boven NAP. Via Veldhoven en Meerveldhoven stroomt hij naar Eindhoven. De bron van de Gender was vroeger een plek waar het water ook echt opborrelde vanuit de grond. Vandaag de dag wordt het riviertje vooral gevoed door kwelwater uit de E3-plas. Hij stroomt onder de Poot van Metz, bij afrit Veldhoven Zuid Eindhoven binnen.

Tekst loopt door onder de foto

De Gender
De Gender Foto: Facebook Eindhoven Toen

Geschiedenis

In de zestiende eeuw liep de Gender waar nu de hoek van de Hermanus Boexstraat en de Markt is. Evenwijdig aan een aantal huizen. Daarna maakte het een scherpe bocht en stroomde verder in de richting van de Genderstraat. Al in 1728 was sprake van een ‘overwulfsel’, wat betekent dat het riviertje gedeeltelijk was overdekt (overkluisd). Later is dat ook met de rest gebeurd. Na de Tweede Wereldoorlog zijn de resten van die eerste overkluizing verwijderd.

Tekst loopt door onder de foto

Dempen van de Gender
Het dempen van de Gender op de Willemstraat

Afwateringskanaal

In de twintigste eeuw is de loop van de Gender behoorlijk veranderd. In de Genderbeemd komt hij uit in een Afwateringskanaal. Vanaf de vijver aan de Willem de Rijkelaan is de rivier gedempt en gaat hij door rioolbuizen naar de rioolwaterzuivering aan de Van Oldenbarneveldlaan en daarna linea recta naar de Dommel.

Terug naar boven

De gemeente Eindhoven heeft onlangs besloten om de Gender weer naar boven te halen in de binnenstad. De ‘nieuwe Gender’ zal straks deels bovengronds, deels ondergronds stromen, op bijna dezelfde plek als vroeger. Behalve dat dit waardevol is voor onze cultuurhistorie, heeft het een functie in de verwerking en berging van ons regenwater. Dat betekent minder last van natte voeten na een fikse regenbui dus.

Tekst loopt door onder de foto

De Gender
De Gender Foto: Facebook Eindhoven Toen

De herkomst van de naam Gender

In de vijftiende eeuw heette de rivier Ghenderen. Aangenomen wordt, dat de naam Gender ontstaan is uit ‘gen’ met daar achter de ‘r’. In Denemarken komt dezelfde riviernaam voor onder de naam Genner. In ons dialect kwam tussen de n en de r nog een d.

Bron: Encyclopedie Eindhoven

adv.