Eindhoven

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Berthilde schreef een boek over sterven: ‘Sterven of omgaan met stervenden is niets om bang voor te zijn’

Door Anna van den Berg 19 oktober 2020

Berthilde had een bijzonder beroep: jarenlang waakte ze ’s nachts als verpleegkundige aan het bed van terminaal zieke mensen. Telkens als ze thuiskwam, schreef ze haar ervaringen op in een dagboek. Eerst wilde ze voor zichzelf haar gedachten op een rijtje zetten, maar later zag ze in dat haar ervaringen voor veel mensen waardevol kunnen zijn. In het boek ‘De dood nabij. Verhalen en gedachten op de grens van het leven’ zijn haar verhalen nu gebundeld. “Het is een boek voor iedereen die niet wil wegkijken wanneer iemand ernstig ziek is en gaat sterven, maar juist betrokken wil zijn.”

Niet iedereen komt zo vaak en zo dicht bij stervende mensen en de dood. Berthilde werkte zeven jaar in de terminale nachtzorg, altijd in de dorpen rondom Eindhoven. “Ik waakte van ’s avonds 11 uur tot 7 uur in de ochtend bij mensen die uit het ziekenhuis werden ontslagen om thuis te sterven. Soms zat ik acht uur lang naast het bed van patiënten en hield hun hand vast. Soms waren we lang aan het praten of was er verzorging nodig, zoals drinken geven of een infuus verwisselen. Het gebeurde ook dat mijn aanwezigheid al voldoende was.”

Tekst loopt door onder de foto

Berthilde van der Zwaag
Foto: Thom Hofstra. Berthilde met haar nieuwe boek.

Een wereld van zorg

Berthilde werd in 1954 geboren in Drenthe. “Daar ging je als meisje in de zorg of het onderwijs werken, studeren behoorde niet tot de mogelijkheden. Ik voelde een aantrekkingskracht tot de ziekenhuiswereld, het had iets mysterieus. Ik was zeventien toen ik aan de opleiding begon en een paar jaar genoot ik van mijn werk als verpleegkundige. Maar de wereld trok ook en ik besloot twee jaar als vrijwilliger in de Filipijnen te gaan werken, in de krottenwijk Sapang Palay. Daar trouwde ik met mijn vriend die na terugkomst hier in Eindhoven een baan bij Philips kreeg. Toen onze kinderen ouder waren, keerde ik terug naar de zorg, maar dan naar de nachtzorg. Wanneer patiënten rustig sliepen, kon ik ook iets doen wat vroeger niet kon: ik ging theologie studeren.”

Niet te bevatten

In haar eerste nacht maakte Berthilde meteen mee dat haar patiënt overleed. “Ik had dat niet eerder van zo dichtbij meegemaakt en ik was diep onder de indruk. Sterven roept zoveel op, het is iets wat wij niet kunnen bevatten. Daarom had ik ook de behoefte mijn gedachten op te schrijven. Nu, vele jaren later, hoop ik dat dit boek over het levenseinde handreikingen biedt aan mensen die zelf ongeneeslijk ziek zijn én aan mantelzorgers, familie en vrienden en andere zorgverleners. Ik wil laten zien wat er in de laatste levensfase kan gebeuren als er echt wordt geluisterd, wanneer men elkaar echt liefdevol nabij is.”

Tekst loopt door onder de foto

Berthilde van der Zwaag
Foto: Thom Hofstra. De Filipijnen zijn inmiddels een tweede vaderland geworden voor Berthilde.

Luisteren

Veel van Berthilde’s patiënten hadden de behoefte om hun levensverhaal te vertellen of gevoelens te delen. “Een collega in de zorg zei eens dat ik veel ruimte heb voor mensen. Ik zie mezelf ook als geduldig, ik houd van mensen en luister graag naar wat hen bezighoudt. Niet iedere patiënt is vriendelijk in de laatste levensfase. Soms reageerden ze hun boosheid af. Ik kon het begrijpen en vrijwel altijd accepteren, ook als ik werd afgesnauwd of uitgescholden.” Berthilde merkt dat het taboe op de dood in de samenleving de laatste jaren afgenomen is en dat we makkelijker over de dood praten. “Toch denken veel mensen nog altijd dat sterven of omgaan met stervenden iets is om bang voor te zijn. Ik begrijp dat wel. Toen ik als zeventienjarige in het ziekenhuis begon, vond ik de dood ook eng, ik durfde niet alleen met een dode in een kamer te zijn. Nu voel ik me heel anders dan dat meisje van toen. De dood is niet bedreigend meer, het is gewoon het einde van een mensenleven. Het gaat om de mens, niet om de dood.”

Begrip en betekenis

Ieder mens is uniek en iedereen reageert natuurlijk anders. Heeft ze desondanks toch advies voor omgaan met stervende mensen in je eigen omgeving? “Het helpt om na te denken over je overtuigingen en bagage. Als je je emoties verdringt, is het moeilijk om echt contact met de ander te maken. Maar het is belangrijk om wel goed te letten op de behoeftes en wensen van de persoon en niet onbewust je eigen manier op te leggen. Door open vragen te stellen kun je ontdekken hoe de patiënt de situatie ervaart en waar die persoon over wil praten. Naast iemand gaan staan in zijn nood en zorgen, kan de ervaring geven begrepen te worden. Dat kan meer betekenen dan het geven van een antwoord.”

Meer lezen?

Berthilde’s boek is onder andere verkrijgbaar via bol.com en haar uitgeverij. Berthilde geeft ook lezingen en de cursus ‘Mediteren kun je leren.’ Op haar website vind je daar meer over.

Lees ook:

Bunker

11 x foto’s van de Eindhovense bunker die eigenlijk geen bunker was

De bunker. Voor velen is het grijze, op een bunker uit de oorlog lijkende doos, een doorn in het oog...
karkas vonderweg

Mysterie (bijna) opgelost: dit zijn de plannen voor dat ‘karkas’ aan de Vonderweg

Wie een rondje door het centrum rijdt, kijkt al jaren tegen dat 'karkas' aan bij de Vonderweg. Dat i...
Mariënhage van boven

7 x dit kun je nog wél doen in de herfstvakantie in Eindhoven

Eindelijk een weekje vakantie, gooien die nieuwe maatregelen opeens roet in het eten. Gelukkig zijn ...

adv.